Cách Trung Quốc làm mới đề tài lịch sử, cách mạng

Đưa công nghệ vào sân khấu

Trong hành trình tham dự Chương trình truyền thông quốc tế chủ đề thanh niên Việt - Trung năm 2026 tại Quý Châu, đoàn Việt Nam ấn tượng với cách địa phương làm mới câu chuyện lịch sử, cách mạng bằng sân khấu, điện ảnh, công nghệ số và các hình thức trải nghiệm.

Đoàn Việt Nam có NSND Lê Tiến Thọ, nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc Việt Nam; NSND Lệ Ngọc, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc Việt Nam, Chủ tịch Sân khấu Lệ Ngọc cùng các nghệ sĩ trẻ, giảng viên, sinh viên.

Trong những ngày ở Quý Châu, đoàn đến các địa chỉ lịch sử, bảo tàng, không gian văn hóa, đồng thời tìm hiểu những mô hình sản xuất, công nghệ và đời sống đương đại của địa phương.

Trong hành trình tại Quý Châu, đoàn Việt Nam có cơ hội trải nghiệm mô hình sân khấu ứng dụng công nghệ để kể chuyện lịch sử

Đáng chú ý, lịch sử tại đây được kể bằng nhiều hình thức mới. Qua không gian văn hóa số “Dải lụa đỏ” và chương trình nghệ thuật “Bước ngoặt vĩ đại”, các sự kiện lịch sử được tái hiện bằng hệ thống biểu đạt đa phương tiện, đưa người xem từ vị trí quan sát đến trực tiếp trải nghiệm câu chuyện.

Ở chương trình nghệ thuật “Bước ngoặt vĩ đại”, quy mô cơ khí sân khấu tạo ấn tượng mạnh: không gian biểu diễn có thể chuyển động, nâng hạ, xoay chuyển; thác nước xuất hiện ngay trong nhà hát; các lớp cảnh liên tục thay đổi khiến ranh giới giữa sân khấu trong nhà và cảm giác của chương trình thực cảnh được thu hẹp. Công nghệ, ánh sáng, âm thanh và diễn xuất cùng tham gia vào quá trình kể chuyện.

NSND Lê Tiến Thọ chia sẻ:“Qua những gì trực tiếp chứng kiến tại Quý Châu, tôi ấn tượng với cách họ đầu tư cho văn hóa, nghệ thuật. Sân khấu được đầu tư rất bài bản về cơ khí, kỹ thuật, có những lớp sân khấu nâng hạ, chuyển động, thác nước và cả những khối kiến trúc lớn được xoay chuyển để phục vụ biểu diễn.

Đang ngồi trong nhà hát nhưng với cách tổ chức không gian và chuyển cảnh, người xem có cảm giác như đang thưởng thức một chương trình thực cảnh. Với điện ảnh, những đại cảnh chiến trận, bối cảnh và lực lượng diễn viên được tổ chức ở quy mô lớn cũng tạo hiệu quả thị giác rất mạnh".

Theo thông tin được công bố tại Trung Quốc, sau khoảng hai năm hoạt động, chương trình đã đạt gần 2.000 suất diễn, thu hút hơn 650.000 lượt khán giả. 

Từ một tác phẩm sân khấu về đề tài lịch sử, “Bước ngoặt vĩ đại” đã trở thành một sản phẩm văn hóa gắn với hành trình khám phá Tuân Nghĩa, kết nối tham quan di tích, du lịch, ẩm thực và thưởng thức nghệ thuật.

Theo NSND Lê Tiến Thọ, đầu tư cho đề tài cách mạng không nên dừng ở việc hoàn thành một tác phẩm phục vụ nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục. Khi được đầu tư bài bản, đủ hấp dẫn, tổ chức vận hành chuyên nghiệp và kết nối với du lịch, di tích, bảo tàng, tác phẩm hoàn toàn có thể thu hút khán giả, bán vé và tạo nguồn thu để duy trì, tái đầu tư.

“Đi một ngày đàng, học một sàng khôn. Điều tôi mong muốn sau chuyến đi là các cơ quan chức năng quan tâm hơn nữa đến đầu tư cho văn hóa, nghệ thuật, nhất là các tác phẩm về đề tài lịch sử, cách mạng. Chúng ta có một kho tàng lịch sử rất lớn, được đánh đổi bằng biết bao xương máu của các thế hệ đi trước.

Vấn đề là phải xây dựng những thiết chế, sản phẩm văn hóa đủ sức hấp dẫn để lớp trẻ hôm nay muốn đến xem, muốn tìm hiểu; từ đó hiểu sâu hơn giá trị của hòa bình, độc lập mà mình đang được thụ hưởng", NSND Lê Tiến Thọ bày tỏ.

Để lịch sử “sống” trong mỗi người trẻ

Với NSND Lệ Ngọc, hành trình tại Quý Châu cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: muốn gìn giữ truyền thống bền vững, bảo tồn cần song hành với đổi mới sáng tạo. Công nghệ có thể trở thành phương tiện rút ngắn khoảng cách giữa những câu chuyện của quá khứ và công chúng trẻ.

Theo NSND Lệ Ngọc, người trẻ không chỉ tiếp nhận lịch sử mà còn có thể trở thành những người kể lại lịch sử bằng ngôn ngữ của thế hệ mình. Hình ảnh, video, mạng xã hội, truyền thông số hay các hình thức nghệ thuật tương tác đều có thể mở rộng khả năng tiếp cận, miễn là giá trị cốt lõi và tính chân thực của lịch sử được tôn trọng.

Đây cũng là điểm khiến chuyến đi vượt ra khỏi khuôn khổ một hoạt động giao lưu. Từ những địa chỉ gắn với lịch sử cách mạng đến doanh nghiệp công nghệ, xe tự hành và các mô hình văn hóa số, các đại biểu được đặt trong hành trình kết nối quá khứ với hiện tại. Cách tiếp cận này giúp câu chuyện truyền thống hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.

Với Việt Nam, nguồn chất liệu cho những tác phẩm như vậy rất phong phú. Lịch sử dựng nước và giữ nước, các cuộc kháng chiến, cùng những nhân vật, địa danh đã in sâu trong ký ức dân tộc là kho tư liệu lớn cho sân khấu, điện ảnh, bảo tàng và các ngành công nghiệp văn hóa.

Nhưng để những chất liệu ấy thực sự trở thành sản phẩm văn hóa hấp dẫn, ý nghĩa giáo dục và niềm tự hào thôi chưa đủ. 

Chúng ta cần những kịch bản tốt, ngôn ngữ nghệ thuật phù hợp, phương thức biểu đạt mới, nguồn lực đầu tư và tư duy thị trường. Quan trọng hơn, nhu cầu, thị hiếu của công chúng trẻ cần được tính đến ngay từ quá trình sáng tạo, thay vì hoàn thành tác phẩm rồi mới tìm cách đưa khán giả đến.

Nhìn từ trải nghiệm của đoàn Việt Nam tại Quý Châu, một sản phẩm nghệ thuật về đề tài cách mạng có thể đồng thời thực hiện chức năng giáo dục, trở thành điểm đến văn hóa và tạo nguồn thu, nếu được đặt trong một hệ sinh thái đủ sức duy trì đời sống lâu dài.

Khi bảo tàng, di tích, sân khấu, điện ảnh, công nghệ và du lịch bổ trợ cho nhau, lịch sử sẽ trở thành câu chuyện trải nghiệm để công chúng chủ động tìm đến, khám phá và kết nối.

Qua đó, đầu tư cho nghệ thuật về lịch sử, cách mạng không chỉ để có thêm một tác phẩm, mà để tác phẩm có khán giả, có sức sống và tiếp tục kể câu chuyện của các thế hệ đi trước bằng ngôn ngữ của hôm nay.