Cải cách giáo dục thời AI Trung Quốc cải tổ toàn diện giáo dục đại học

Chỉ trong giai đoạn 2021 - 2025, hơn 12.200 chương trình cử nhân đã bị cắt giảm hoặc đình chỉ, trong khi khoảng 10.200 chương trình mới được đưa vào giảng dạy. Quy mô điều chỉnh lên tới hơn 30% tổng số chương trình đào tạo đại học trên cả nước, cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của chính quyền Bắc Kinh trong việc tái cấu trúc hệ thống giáo dục nhằm phục vụ chiến lược phát triển kinh tế và công nghệ quốc gia.

Trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên vẫn ở mức cao và cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, theo Forbes, Trung Quốc đang xem các trường đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực, mà còn là công cụ quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Giáo dục đại học được tái định hình theo chiến lược quốc gia

Theo số liệu của Bộ Giáo dục Trung Quốc được hãng thông tấn Tân Hoa Xã công bố, trong giai đoạn 2021- 2025, hệ thống giáo dục đại học nước này đã chứng kiến sự thay đổi sâu rộng về cơ cấu ngành nghề đào tạo. Hơn 12.200 chương trình đại học bị xóa bỏ hoặc tạm dừng tuyển sinh, trong khi hơn 10.000 chương trình mới được thành lập.

Điểm đáng chú ý là các chương trình bị cắt giảm tập trung chủ yếu vào nhóm ngành nhân văn, nghệ thuật, ngoại ngữ và một số lĩnh vực quản lý truyền thống. Theo đánh giá của giới chức giáo dục và nhiều chuyên gia tại Trung Quốc, không ít ngành học trong số này đang đối mặt với tình trạng nhu cầu lao động suy giảm hoặc không còn đáp ứng được những yêu cầu mới của nền kinh tế số.

Ngược lại, các trường đại học được khuyến khích mở rộng quy mô đào tạo trong những lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng của tương lai. Danh sách ưu tiên bao gồm trí tuệ nhân tạo, robot công nghiệp, kỹ thuật bán dẫn, khoa học dữ liệu, sản xuất thông minh, công nghệ lượng tử và các ngành công nghệ cao khác.

Sự thay đổi này phản ánh rõ hoài bão dài hạn của Trung Quốc trong việc trở thành cường quốc công nghệ hàng đầu thế giới. Trong nhiều năm qua, đất nước gấu trúc đã liên tục đầu tư hàng trăm tỷ USD vào nghiên cứu khoa học, phát triển chip bán dẫn, tự động hóa và các ngành công nghiệp chiến lược. Vì vậy, việc điều chỉnh hệ thống đào tạo đại học được xem là bước đi tất yếu nhằm tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các mục tiêu phát triển quốc gia.

Các trường đại học ngày càng được tích hợp sâu hơn vào chiến lược công nghiệp của đất nước. Thay vì hoạt động chủ yếu với vai trò truyền thống là giảng dạy và nghiên cứu, nhiều cơ sở giáo dục hiện nay được giao nhiệm vụ trực tiếp cung cấp lực lượng lao động cho các ngành kinh tế mũi nhọn.

Nhiều chuyên gia cho rằng đây là mô hình phát triển giáo dục mang tính định hướng mạnh từ nhà nước. Trong mô hình này, Chính phủ không chỉ đóng vai trò quản lý mà còn chủ động xác định các lĩnh vực ưu tiên, từ đó phân bổ nguồn lực đào tạo, nghiên cứu và đầu tư phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn.

Một nguyên nhân quan trọng khác thúc đẩy cuộc cải tổ là áp lực việc làm ngày càng gia tăng đối với sinh viên tốt nghiệp. Trung Quốc hiện đào tạo hơn 12 triệu cử nhân mỗi năm, con số lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, không phải tất cả đều có thể tìm được việc làm phù hợp với chuyên ngành đã học.

Dữ liệu mới nhất cho thấy tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm thanh niên từ 16 đến 24 tuổi không còn đi học đã tăng lên 16,9% vào tháng 3 năm nay, cao hơn mức 16,1% của tháng trước đó. Tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động từ 25 đến 29 tuổi cũng tăng từ 7,2% lên 7,7%.

Những con số này làm dấy lên lo ngại rằng, hệ thống giáo dục đang đào tạo ra nhiều ngành nghề không còn phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Chính vì vậy, việc điều chỉnh cơ cấu ngành học được kỳ vọng sẽ giúp sinh viên tiếp cận nhiều hơn với các lĩnh vực có nhu cầu tuyển dụng cao và khả năng tăng trưởng bền vững trong tương lai.

Chuyển dịch nguồn lực sang các lĩnh vực công nghệ then chốt

Cuộc cải cách giáo dục đại học tại Trung Quốc đang tạo nên sự đối lập đáng chú ý với những gì diễn ra tại nhiều quốc gia phương Tây.

Trong những năm gần đây, nhiều trường đại học Mỹ phải đối mặt với áp lực tài chính ngày càng lớn. Tình trạng sụt giảm số lượng sinh viên, biến động nhân khẩu học, giảm nguồn thu từ sinh viên quốc tế và thâm hụt ngân sách buộc nhiều trường phải cắt giảm chương trình đào tạo, đóng cửa khoa, hạn chế tuyển dụng hoặc thậm chí sa thải nhân sự.

Tuy nhiên, động cơ của các đợt cắt giảm tại Mỹ chủ yếu xuất phát từ bài toán tài chính. Các trường đại học phải thu hẹp hoạt động để duy trì sự tồn tại và cân bằng ngân sách.

Trong khi đó, Trung Quốc đang thực hiện chiến lược hoàn toàn khác. Việc loại bỏ hơn 12.000 chương trình đào tạo không nhằm mục tiêu tiết kiệm chi phí hay thu hẹp quy mô giáo dục đại học. Thay vào đó, đây là quá trình tái phân bổ nguồn lực trên quy mô lớn nhằm chuyển dịch từ những ngành nghề được cho là ít giá trị chiến lược sang các lĩnh vực công nghệ then chốt.

Nói cách khác, nước này không giảm đầu tư cho giáo dục đại học mà đang điều chỉnh hướng đầu tư. Các nguồn lực về tài chính, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và chỉ tiêu tuyển sinh được chuyển sang những ngành học được đánh giá có khả năng tạo ra giá trị kinh tế và lợi thế cạnh tranh cao hơn.

Dù vậy, nhiều chuyên gia giáo dục quốc tế nhận định cuộc cải tổ của Trung Quốc cũng tiềm ẩn những thách thức không nhỏ. Việc ưu tiên quá mạnh cho các ngành kỹ thuật và công nghệ có thể làm dấy lên lo ngại về sự suy giảm của các ngành khoa học xã hội, nhân văn và nghệ thuật, vốn là những lĩnh vực đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy phản biện, sáng tạo và bản sắc văn hóa.

Bên cạnh đó, không ai có thể khẳng định chắc chắn rằng nhu cầu nhân lực trong các ngành công nghệ hiện nay sẽ duy trì ở mức cao trong nhiều thập kỷ tới. Nếu thị trường lao động thay đổi nhanh hơn dự báo, hệ thống giáo dục có thể lại phải đối mặt với những đợt điều chỉnh mới.