Cải cách Hải quan: Tạo thuận lợi thương mại, thúc đẩy chuỗi cung ứng xanh và bền vững

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm hay giá thành, mà còn chịu tác động trực tiếp từ tốc độ lưu chuyển hàng hóa, chi phí logistics và khả năng đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Một chuỗi logistics bền vững không chỉ được đánh giá bằng việc sử dụng phương tiện vận tải ít phát thải hay xây dựng kho bãi tiết kiệm năng lượng. Hiệu quả của chuỗi còn phụ thuộc vào khả năng giảm thời gian chờ, hạn chế hành trình không cần thiết, giảm lưu kho và tối ưu hóa việc sử dụng phương tiện.

Ở góc độ này, thông quan nhanh và minh bạch có thể tạo ra những tác động tích cực đến toàn bộ chuỗi cung ứng.

Khi doanh nghiệp dự báo tốt hơn thời điểm hàng hóa được giải phóng, việc bố trí phương tiện, kho bãi và nhân lực cũng trở nên chủ động hơn. Hàng hóa giảm thời gian chờ tại cửa khẩu, sân bay hoặc địa điểm kiểm tra cũng đồng nghĩa với việc giảm những nguồn lực phải huy động chỉ để xử lý tình trạng chờ đợi.

Đặc biệt, khi thủ tục được số hóa và dữ liệu được chia sẻ giữa các hệ thống, doanh nghiệp có thể giảm nhu cầu sử dụng hồ sơ giấy, giảm số lần đi lại và hạn chế các khâu xử lý trùng lặp.

Cán bộ Hải quan khu vực I xử lý hồ sơ, thực hiện thủ tục trên hệ thống điện tử, góp phần rút ngắn thời gian và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Ảnh: Chi cục Hải quan khu vực I.

Như vậy, chuyển đổi số trong Hải quan không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn có thể trở thành một cấu phần của logistics xanh.

Tạo thuận lợi thương mại song hành với nuôi dưỡng nguồn thu

Một hệ thống Hải quan hiện đại không chỉ có nhiệm vụ tạo thuận lợi mà còn phải bảo đảm quản lý nhà nước, chống thất thu và duy trì nguồn thu ngân sách.

Theo báo cáo, từ ngày 15/6 đến 14/9/2026, toàn Chi cục thu nộp ngân sách 12.463 tỷ đồng. Lũy kế đến ngày 14/9, số thu đạt 33.286 tỷ đồng, bằng 77,5% dự toán, 66,9% chỉ tiêu phấn đấu và bằng 115,5% cùng kỳ năm 2025.

Riêng địa bàn Hà Nội, số thu lũy kế đạt 28.688 tỷ đồng, bằng 78,4% dự toán và tăng 20,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Kết quả này cho thấy tạo thuận lợi thương mại và tăng cường quản lý không phải là hai mục tiêu đối lập. Ngược lại, khi hoạt động xuất nhập khẩu được tạo điều kiện phát triển trong khuôn khổ pháp luật, nguồn thu ngân sách có thêm cơ sở để tăng trưởng.

Cùng với đó, quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan và kiểm soát các hành vi vi phạm góp phần bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp.

Cán bộ Hải quan khu vực I thực hiện nghiệp vụ trên hệ thống, tăng cường quản lý rủi ro, nâng tỷ lệ xử lý hồ sơ thuận lợi cho doanh nghiệp. Ảnh: Chi cục Hải quan khu vực I.

Đáng chú ý, công tác kiểm tra sau thông quan cũng ghi nhận kết quả tích cực. Đến ngày 14/9/2026, tổng số tiền đã nộp ngân sách của toàn Chi cục qua công tác này đạt 134,19 tỷ đồng, tương đương 138,3% chỉ tiêu phấn đấu.

Quản lý chặt để tạo môi trường thương mại lành mạnh

Tạo thuận lợi thương mại phải đi cùng kiểm soát hiệu quả các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và ma túy.

Trong quý III, Chi cục Hải quan khu vực I phát hiện, xử lý 24 vụ buôn lậu, gian lận thương mại, thu giữ nhiều tang vật vi phạm và chuyển cơ quan Công an khởi tố 7 vụ. Trong công tác phòng, chống ma túy, lũy kế đã phát hiện, bắt giữ 12 vụ, thu giữ 120,2 kg ma túy các loại, phối hợp bắt giữ 14 đối tượng và chuyển cơ quan Công an khởi tố 12 vụ.

Cán bộ Hải quan kiểm tra hàng hóa tại khu vực kho, kết hợp tạo thuận lợi thông quan với kiểm soát, phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại. Ảnh: Chi cục Hải quan khu vực I.

Những kết quả này cho thấy quản lý rủi ro không chỉ nhằm đẩy nhanh luồng hàng hợp pháp mà còn giúp tập trung nguồn lực vào các khu vực có nguy cơ cao, bảo đảm sự thông suốt của thương mại đi đôi với an ninh, an toàn và tuân thủ pháp luật.

Đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh

Một trong những yếu tố quyết định hiệu quả của cải cách là sự phối hợp giữa cơ quan Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp.

Trong quý III, Chi cục tiếp tục chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị thực hiện đúng quy định pháp luật, quy trình thủ tục, đồng thời giải quyết kịp thời các vướng mắc với mục tiêu cắt giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hải quan cho doanh nghiệp.

Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu của thương mại hiện đại.

Khi các thị trường quốc tế ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn về nguồn gốc hàng hóa, môi trường, phát thải và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi phương thức quản trị.

Cơ quan Hải quan, với vị trí ở cửa ngõ của dòng chảy thương mại, có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình này thông qua minh bạch hóa quy trình, tăng khả năng truy xuất dữ liệu, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ và đẩy mạnh kết nối điện tử.

Từ đó, cải cách Hải quan không chỉ giúp hàng hóa đi nhanh hơn mà còn góp phần tạo ra môi trường thương mại có khả năng thích ứng tốt hơn với các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế.

Hướng tới hệ sinh thái Hải quan số - Hải quan xanh

Trong năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực I tiếp tục đặt trọng tâm vào cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh và chuẩn bị các điều kiện triển khai mô hình thông quan tập trung.

Việc hoàn thiện các hệ thống điện tử, tăng tỷ lệ luồng xanh, ứng dụng quản lý rủi ro và phát triển các công cụ theo dõi tiến trình xử lý tờ khai đang tạo nền tảng để phương thức quản lý Hải quan chuyển dần từ xử lý thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Nếu được triển khai đồng bộ, các giải pháp này có thể tạo ra một hệ sinh thái trong đó dữ liệu được kết nối xuyên suốt từ doanh nghiệp, cơ quan Hải quan đến các chủ thể khác trong chuỗi logistics.

Khi đó, hiệu quả của cải cách sẽ không chỉ được đo bằng số thủ tục được cắt giảm hay số hồ sơ được xử lý trực tuyến, mà còn bằng những giá trị lớn hơn: thời gian thông quan được rút ngắn, chi phí logistics được tối ưu, khả năng dự báo của doanh nghiệp được nâng lên và mức độ minh bạch của chuỗi cung ứng được cải thiện.

Với 1,58 triệu tờ khai và 115 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu lũy kế đến giữa tháng 9/2026, quy mô hoạt động của Chi cục Hải quan khu vực I cho thấy mỗi bước cải cách đều có thể tạo ra tác động đáng kể đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Từ quản lý rủi ro đến số hóa chứng từ, từ Cơ chế Một cửa đến thông quan tập trung, các giải pháp đang từng bước tạo thành một chuỗi cải cách thống nhất.

Trong chuỗi đó, tạo thuận lợi thương mại là điểm khởi đầu; chuyển đổi số là công cụ; quản lý rủi ro là phương thức; còn xây dựng chuỗi cung ứng xanh và bền vững là hướng đích dài hạn.

Đây cũng là nền tảng để Hải quan khu vực I tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng với những yêu cầu mới của thương mại quốc tế và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xanh, bền vững của nền kinh tế.