JICA công bố gói hỗ trợ dành cho Việt Nam, tập trung vào 4 trụ cột chiến lược

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam chia sẻ tại họp báo. Ảnh: JICA

Tháng 7/2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Việt Nam và Nhật Bản kỷ niệm 53 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Mức độ tin cậy giữa nhân dân và chính phủ hai nước đã đạt đến một tầm cao mới, trải dài trên nhiều lĩnh vực quan trọng.

Để đồng hành cùng khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 cũng như trong bối cảnh môi trường quốc tế chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng khi an ninh kinh tế, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng, khoáng sản thiết yếu, AI và công nghệ vũ trụ trở thành chìa khóa cho năng lực cạnh tranh… tại Hội nghị Thượng đỉnh Việt Nam - Nhật Bản diễn ra vào tháng 5/2026, hai quốc gia đã xác định an ninh kinh tế là một lĩnh vực hợp tác ưu tiên mới.

Tại họp báo Tổng kết kết quả hoạt động nửa cuối tài khóa 2025 và nửa đầu tài khóa 2026 vào ngày 7/10, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam cho biết gói hỗ trợ dành cho Việt Nam giai đoạn tới sẽ tập trung vào 4 trụ cột chiến lược bổ trợ lẫn nhau, phản ánh tầm nhìn chung và sự gắn kết sâu sắc giữa hai chính phủ.

ĐỘT PHÁ VỀ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO  

Trụ cột này được JICA thiết kế để song hành cùng các Nghị quyết số 57, 71 và 80 của Bộ Chính trị, đặt trọng tâm vào tư vấn chính sách, phát triển cơ sở hạ tầng nghiên cứu và thúc đẩy liên kết giữa nhà nước - doanh nghiệp - trường đại học.

JICA hiện đang duy trì mạng lưới hợp tác sâu rộng với hơn 20 trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu tại Việt Nam như Đại học Cần Thơ, Đại học Bách khoa Hà Nội, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Trung tâm Vũ trụ Việt Nam.

Điển hình, dự án hợp tác kỹ thuật chủ lực dành cho Trường Đại học Việt Nhật (VJU) đã chính thức bước sang giai đoạn thứ ba từ tháng 8/2026, minh chứng cho cam kết phát triển giáo dục dài hạn.

Đồng thời, hai chính phủ cũng vừa trao đổi công hàm cho Dự án Học bổng Phát triển Nguồn nhân lực (JDS), tạo điều kiện cho 29 cán bộ lãnh đạo tương lai của Việt Nam sang Nhật Bản theo học các chương trình thạc sĩ và tiến sĩ. JICA cũng đặt mục tiêu thúc đẩy “tuần hoàn chất xám”, tạo dòng chảy luân chuyển tri thức, công nghệ và nhân lực liên tục giữa hai quốc gia.

Ở mảng chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, vào tháng 3/2026, JICA đã ký kết khoản vay ODA trị giá 50 tỷ Yên Nhật (khoảng 318 triệu USD) nhằm hỗ trợ ngân sách chung cho mục tiêu tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các công nghệ tiên tiến của Nhật Bản cũng đang được đưa vào ứng dụng thực tiễn thông qua hàng loạt dự án nổi bật: Trung tâm Nghiên cứu - Phát triển - Đào tạo về Khoa học & Công nghệ phân tích tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được khánh thành vào tháng 11/2025; Dự án tăng cường năng lực chuyển đổi số trong giao thông công cộng tại Hà Nội khởi động tháng 7/2026; và Dự án Hệ thống cảnh báo sớm sạt lở đất dựa trên cộng đồng số hóa tại khu vực miền Trung dự kiến khởi động vào tháng 11/2026.

NÂNG TẦM DOANH NGHIỆP TRONG NƯỚC VÀ HỘI NHẬP SÂU VÀO CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU

Để duy trì vị thế cạnh tranh, theo ông Kobayashi Yosuk, doanh nghiệp Việt Nam cần phải tham gia sâu hơn vào các hoạt động có giá trị gia tăng cao, chuyển mình thành những mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Theo đó, trụ cột này được triển khai nhằm hỗ trợ trực tiếp các Nghị quyết số 68, 79 về phát triển doanh nghiệp và Nghị quyết số 70 về an ninh năng lượng.

Nhằm nâng cao năng lực quản trị, JICA tiếp tục phát huy hiệu quả của chương trình Keieijuku thông qua Viện Phát triển Nguồn Nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC). Đến nay, chương trình này đã đào tạo phương pháp quản trị kiểu Nhật cho hơn 1.000 lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại Việt Nam, đưa họ thành cầu nối quan trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế song phương.

Trong lĩnh vực tài chính, thông qua khuôn khổ Tài chính Đầu tư Khu vực Tư nhân (PSIF), JICA đã triển khai thành công khoản vay dành cho ngân hàng BIDV nhằm hỗ trợ dòng vốn tín dụng cho các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại khu vực nông thôn.

Quang cảnh buổi họp báo. Ảnh: JICA.

Song song đó, JICA đã đóng góp hỗ trợ kỹ thuật liên tục giúp thị trường chứng khoán Việt Nam chuẩn bị cho quá trình được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi hạng hai.

Đối với vấn đề an ninh kinh tế, JICA đang mở rộng trọng tâm sang năng lượng, khoáng sản thiết yếu, an ninh lương thực và an ninh hàng hải, bao gồm việc xúc tiến một nghiên cứu khảo sát khả năng hỗ trợ Việt Nam tăng cường dự trữ dầu khí chiến lược.

HOÀN THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ

Liên quan tới sự minh bạch, hiệu quả và khả năng dự đoán của hệ thống thể chế, Trưởng đại diện JICA cho biết JICA sẽ đồng hành cùng các Nghị quyết số 59, 66 và 10 của Bộ Chính trị thông qua việc đúc kết kinh nghiệm từ nhiều thập kỷ hợp tác trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp.

Cụ thể, JICA đang triển khai Dự án “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật tại Việt Nam”. Một điểm sáng trong trụ cột này là công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Dự án hợp tác nâng cao năng lực cho Cục Sở hữu Trí tuệ đã hoàn thành tốt đẹp pha 1 (Sáng chế) và khởi động pha 2 (Nhãn hiệu) trong giai đoạn tháng 3-4/2026, đồng thời hai bên đang tích cực chuẩn bị để mở rộng sang lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả trong tương lai gần.

Bên cạnh đó, JICA cũng tham gia tư vấn hỗ trợ quá trình đổi mới mô hình quản trị, nổi bật là việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, qua đó tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và thuận lợi cho cả nhà đầu tư Nhật Bản, quốc tế và các doanh nghiệp nội địa.

PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG CHIẾN LƯỢC VÀ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ

Hạ tầng chiến lược được JICA xác định là nền tảng vật chất cốt lõi để hiện thực hóa hiệu quả ba trụ cột kể trên. Sự hiện diện của JICA trong lĩnh vực này rất đa dạng, từ hạ tầng cho đổi mới sáng tạo đến hạ tầng đô thị trọng điểm và cơ sở hạ tầng thiết yếu tại các vùng khó khăn.

Tại các siêu đô thị, JICA tập trung phát triển đường sắt đô thị, cảng biển và hệ thống xử lý nước thải. Gần đây nhất, JICA đã chứng kiến lễ ký kết hợp đồng cải tạo phục hồi hệ thống đường cống thoát nước cũ, xuống cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh (dự án SPR) bằng công nghệ không đào hở tiên tiến của nhà thầu Nhật Bản.

Tại thủ đô Hà Nội, Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá sau khi được khánh thành vào tháng 8/2025 đã vận hành ổn định, đồng thời trở thành một cơ sở giáo dục thực tiễn thu hút các đoàn học sinh, sinh viên hai nước đến tham quan học tập.

Việc đảm bảo sinh kế và khả năng chống chịu thiên tai cho các vùng khó khăn cũng được đặt lên hàng đầu. Vào tháng 5/2026, JICA đã chính thức ký kết hai hiệp định vay ODA với tổng giá trị khoảng 40 tỷ Yên Nhật (khoảng 249 triệu USD), bao gồm Dự án Phát triển cơ sở hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu (17,67 tỷ Yên) và Dự án Phát triển nông thôn có khả năng chống chịu thiên tai (21,59 tỷ Yên) nhằm xây dựng hệ thống đường giao thông, thủy lợi, cấp nước và kè sông tại 8 tỉnh miền núi và trung du phía Bắc.

Đặc biệt, mọi dự án hạ tầng của JICA đều tuân thủ nguyên tắc tối đa hóa việc chuyển giao công nghệ, đảm bảo Việt Nam không chỉ thừa hưởng các công trình hiện đại mà còn làm chủ được công nghệ và củng cố năng lực công nghiệp trong dài hạn.

“Bằng việc kết hợp hài hòa giữa chuyển giao tri thức, xây dựng thể chế và phát triển cơ sở hạ tầng, gói hỗ trợ chiến lược gồm 4 trụ cột này tái khẳng định vị thế đối tác chiến lược toàn diện của Nhật Bản, cam kết đồng hành cùng Việt Nam trên con đường chuyển đổi mô hình tăng trưởng và bước vào hàng ngũ các quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045”, đại diện JICA nhấn mạnh.