'Cái chết trắng' biến hình': Cần ngăn chặn hiểm họa từ gốc

Bài 1: Khi ma túy thế hệ mới len lỏi vào đời sống

Không còn hiện diện dưới những hình hài quen thuộc, giờ đây, ma túy đang khoác lên mình những lớp vỏ ngụy trang ngày càng tinh vi. Cùng với sự biến đổi không ngừng của các loại ma túy thế hệ mới, cuộc chiến bảo vệ cộng đồng trước “cái chết trắng” đang đối mặt với những thách thức chưa từng có.

Điều trị cho thanh niên bị ngộ độc do hút thuốc lá điện tử có chứa chất ma túy tại Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai). Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Hồi chuông cảnh báo về mức độ nguy hiểm

Liên tiếp thời gian gần đây, lực lượng công an trên cả nước đã triệt phá nhiều đường dây vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy với số lượng đặc biệt lớn. Song thực tế cho thấy, việc bắt giữ các đối tượng chỉ là phần nổi của cuộc chiến. Đằng sau đó là một cuộc chạy đua không ngừng nghỉ trong việc ngăn chặn đường đi của các loại ma túy thế hệ mới đang biến hóa từng ngày.

Theo Đại tá Nguyễn Xuân Trường, Giám đốc Trung tâm Giám định ma túy thuộc Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an), khác với ma túy truyền thống có nguồn gốc từ tự nhiên như thuốc phiện, heroin hay cần sa, các loại ma túy tổng hợp hiện nay được sản xuất từ hóa chất và tiền chất với tốc độ rất nhanh. Nếu ma túy truyền thống phải mất hằng tháng, thậm chí hằng năm để gieo trồng và thu hoạch thì ma túy tổng hợp có thể được điều chế chỉ trong vài giờ.

Đáng lo ngại hơn, các đối tượng liên tục thay đổi cấu trúc hóa học để tạo ra những chất hướng thần mới (NPS) có tác dụng tương tự các chất ma túy đã bị cấm. Khi một chất vừa được đưa vào danh mục quản lý, một chất mới khác lại xuất hiện.

Mức độ nguy hiểm của ma túy tổng hợp không chỉ nằm ở khả năng gây nghiện mạnh mà còn ở tính khó nhận diện. Ma túy đã được ngụy trang dưới nhiều hình thức tưởng như vô hại. Từ các loại “nước vui”, “trà sữa”, “bột xoài”, kẹo ngậm đến tinh dầu thuốc lá điện tử hay các loại cỏ khô...; tất cả đều có thể trở thành vật mang ma túy. Bằng mắt thường, ngay cả lực lượng chức năng cũng không thể khẳng định sản phẩm có chứa chất ma túy hay không nếu không thông qua các phương pháp giám định chuyên sâu.

Không chỉ thay đổi hình thức, tội phạm ma túy còn tận dụng triệt để môi trường số để trao đổi, giao dịch mua bán. Các giao dịch hiện nay được thực hiện thông qua các hội nhóm kín trên mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin mã hóa hoặc các nền tảng trực tuyến, có sự liên kết xuyên biên giới để che giấu hành vi phạm tội.

Điển hình, mới đây, Công an thành phố Hồ Chí Minh vừa triệt phá đường dây ma túy xuyên biên giới hoạt động liên tỉnh, bắt giữ 65 đối tượng, thu hơn 10kg ma túy đá (methamphetamine). Kết quả điều tra cho thấy, đây là mạng lưới tội phạm có liên kết với nguồn cung từ nước ngoài. Các đối tượng không giao dịch trực tiếp mà sử dụng ứng dụng liên lạc mã hóa, tự xóa dữ liệu, đầu số điện thoại ảo để điều hành từ xa, vận chuyển ma túy qua đường tiểu ngạch rồi tập kết tại các điểm bí mật trước khi phân phối.

Trước đó, từ một đối tượng nghiện ma túy hoạt động nhỏ lẻ, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Công an thành phố Hồ Chí Minh) đã mở rộng điều tra và triệt phá toàn bộ đường dây tại nhiều địa phương. Kết quả, lực lượng chức năng bắt giữ 140 đối tượng, khởi tố 105 bị can về các hành vi mua bán, vận chuyển, tàng trữ và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; đồng thời đưa 35 người đi cai nghiện bắt buộc, thu giữ hơn 9kg ma túy tổng hợp cùng nhiều phương tiện, dụng cụ liên quan.

Không chỉ ở đô thị lớn, ma túy còn len lỏi vào từng khu dân cư, thôn xóm. Mới đây (tối 18-6), tại thôn Khai Thái (xã Đại Xuyên, Hà Nội), từ tin báo của người dân, Công an xã phát hiện hai nam giới đang giao nhận ma túy đá. Cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can về hành vi mua bán và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định Bộ luật Hình sự.

Đáng lo ngại, hậu quả của ma túy không chỉ dừng ở vi phạm pháp luật. Theo Trung tá Nguyễn Thu Hà, Phó Đội trưởng Đội 2 (Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an thành phố Hà Nội), tình hình sử dụng ma túy tổng hợp hiện nay có nhiều diễn biến phức tạp. Người sử dụng khó bị phát hiện vì vẫn sinh hoạt bình thường, không có biểu hiện vật vã như ma túy truyền thống. Tuy nhiên, loại ma túy này tiềm ẩn nguy cơ gây loạn thần rất cao, khiến người dùng mất kiểm soát hành vi.

Thực tế đã từng xảy ra những vụ án đặc biệt nghiêm trọng, như trường hợp người chồng trong cơn loạn thần do ma túy đã sát hại vợ đang mang thai, cảnh báo mức độ đặc biệt nguy hiểm của ma túy thế hệ mới đối với cá nhân, gia đình và xã hội.

Nỗi lo khi ma túy liên tục “thay hình đổi dạng”

Do các chất ma túy đã biến đổi mạnh cả về cấu trúc lẫn hình thức nên người dùng, đặc biệt là giới trẻ dễ nhầm lẫn và vô tình tiếp xúc.

Thời gian qua, Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) ghi nhận ngày càng nhiều ca nhập viện do ngộ độc ma túy, trong đó không ít trường hợp là học sinh, sinh viên. Điển hình là một nam thanh niên 17 tuổi nhập viện trong tình trạng hôn mê, co giật sau khi sử dụng thuốc lá điện tử. Kết quả xét nghiệm, thuốc lá điện tử mà bệnh nhân sử dụng chứa 2 loại ma túy tổng hợp thế hệ mới.

Không chỉ dừng lại ở thuốc lá điện tử, nhiều loại ma túy mới khác cũng đang xuất hiện dưới những hình thức khó lường. Có trường hợp phải nhập viện cấp cứu liên quan đến “nấm thức thần” - loại ma túy mới chứa chất gây ảo giác mạnh. Tại Hà Nội, cơ quan chức năng cũng từng phát hiện các vụ mua bán loại nấm này, với kết quả giám định có chứa Psilocin - chất thuộc danh mục cấm sử dụng. Bên cạnh đó, cần sa tổng hợp tiếp tục được đánh giá là một trong những nhóm chất đặc biệt nguy hiểm và khó kiểm soát.

TS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) cho rằng, cần sa tổng hợp gồm rất nhiều hóa chất khác nhau. Chỉ bằng một vài phản ứng hóa học, các đối tượng có thể tạo ra hợp chất mới, vượt ra ngoài khả năng kiểm soát thông thường. Điều khiến vị chuyên gia này lo ngại, đó là cần sa tổng hợp có thể được đưa vào tinh dầu thuốc lá điện tử hoặc tẩm vào các loại thảo mộc dạng cây, lá vụn, thường được gọi là “cỏ”. Tuy nhiên, xét nghiệm nhanh không phải lúc nào cũng phát hiện được. Nhiều trường hợp cần tới phòng thí nghiệm chuyên sâu, mất nhiều thời gian mới xác định chính xác.

Bổ sung thêm về thực trạng này, theo Trung tá Nguyễn Thu Hà, hiện nay, đối tượng nghiện ma túy ngày càng trẻ hóa. Thực tế ghi nhận tại nhiều vụ việc, có những trẻ chỉ 14-15 tuổi đã nghiện ma túy. Có trẻ qua xét nghiệm dương tính với 3 loại ma túy. Tuy nhiên, khi cơ quan công an thông báo, không ít phụ huynh chưa phối hợp đầy đủ hoặc chưa nhận thức đúng mức độ nguy hiểm. Điều này cho thấy, khoảng trống trong quản lý, giáo dục và đồng hành cùng con em tạo điều kiện để ma túy xâm nhập giới trẻ.

Thực tế, nhiều gia đình gặp khó khăn trong việc phát hiện con em sử dụng ma túy do các sản phẩm bị ngụy trang tinh vi dưới dạng đồ uống, bánh kẹo hoặc thuốc lá điện tử. Chỉ đến khi người sử dụng có biểu hiện bất thường về tâm lý hoặc sức khỏe, gia đình mới phát hiện thì tình trạng đã trở nên nghiêm trọng.

Các chuyên gia y tế cảnh báo, ma túy tổng hợp hiện nay có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như rối loạn tâm thần, ảo giác, hoang tưởng, tăng thân nhiệt, rối loạn nhịp tim, tổn thương đa cơ quan và nguy cơ tử vong. Đặc biệt ở thanh thiếu niên, các tổn thương này không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn để lại hệ lụy lâu dài đối với sự phát triển thể chất, trí tuệ và hành vi.

(Còn nữa)