Cải lương ngân vang giữa mùa hội phương Bắc

Theo chân đoàn nghệ sĩ TPHCM đến TP Hải Phòng và TP Quảng Ninh trong mùa lễ hội, chúng tôi nhận ra những chuyến đi ấy đã giúp các nghệ sĩ miền đất phương Nam như được trở về với lịch sử.

Đó là hành trình nghệ thuật cải lương phương Nam hội ngộ hào khí triều Trần, nơi tâm huyết phát huy nền văn hóa nghệ thuật giàu bản sắc dân tộc cháy bỏng trong mỗi người nghệ sĩ.

Các nghệ sĩ cải lương Đoàn nghệ thuật Lạc Hồng, TPHCM biểu diễn tại đền An Sinh, TP Quảng Ninh. Ảnh: THANH HIỆP

Cải lương kể chuyện tiền nhân

Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc là dịp để tưởng niệm 726 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và 584 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi.

Tại đền Kiếp Bạc, không khí trang nghiêm mà rộn ràng. Dòng người nối nhau về đền dâng hương, chiêm bái; tiếng trống hội vang lên giữa không gian di tích, gợi nhắc vùng đất gắn với Đức Thánh Trần và hào khí Đông A.

Trong 3 ngày đầu lễ hội, Côn Sơn - Kiếp Bạc đón gần 120.000 lượt khách, tăng 118% so với cùng kỳ năm trước. Những con số cho thấy sức hút của di tích. Mùa hội mở ra nhiều cách để công chúng gần gũi với di sản. Du khách đã làm bánh đậu xanh, tự tay in mộc bản những bài thơ, rồi tự may trang phục, làm gốm thủ công, tìm hiểu nghề mộc gia truyền, đúc tượng danh nhân.

Từ Kiếp Bạc, hành trình tiếp tục đến đền An Sinh, nơi gắn với hệ thống di tích lịch sử nhà Trần và lăng mộ các vua Trần. Và trong không gian linh thiêng của lễ hội, Đoàn nghệ thuật Lạc Hồng với các nghệ sĩ đến từ TPHCM đã mang đến chương trình nghệ thuật kết hợp ca cảnh, ca cổ và trích đoạn cải lương.

Dưới sự dàn dựng của nghệ sĩ Phượng Nga, trưởng đoàn, đồng thời là đạo diễn chương trình, các tiết mục được kết nối thành một mạch kể về những nhân vật lịch sử: Trần Hưng Đạo, Trần Thánh Tông, Trần Anh Tông, Trần Thủ Độ. Lịch sử tái hiện trên sân khấu bằng lời ca, hình tượng và cảm xúc; những câu chuyện về dựng nước, giữ nước được kể bằng ngôn ngữ gần gũi của cải lương.

Nghệ sĩ Phượng Nga cho biết, sáng kiến đưa cải lương gắn với các lễ hội văn hóa miền Bắc xuất phát từ mong muốn quảng bá loại hình nghệ thuật phương Nam đến với công chúng cả nước, đồng thời bày tỏ lòng thành kính của những người con phương Nam với các bậc tiền nhân đã mở cõi, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

“Mỗi chuyến lưu diễn cũng mở ra cơ hội để nghệ sĩ TPHCM sáng tạo, thử sức với đề tài lịch sử và góp phần đưa nghệ thuật truyền thống tham gia vào đời sống văn hóa, du lịch - một hướng đi cần thiết trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa”, nghệ sĩ Phượng Nga chia sẻ.

Đồng hành cùng Phượng Nga có NSƯT Tô Châu, NSƯT Tâm Tâm, Nghệ nhân ưu tú Minh Đức, nghệ sĩ hài Bình Mập, nghệ sĩ Bình Tinh, Chí Cường, Hồng Lan, Phan Việt... Họ đã nhận được sự đón tiếp nồng nhiệt của khán giả ở TP Hải Phòng và TP Quảng Ninh. Trên sân khấu giữa mùa hội, lời ca vọng cổ và những bài bản cải lương đã trở thành lời tri ân cất lên giữa vùng đất lưu dấu văn hóa triều Trần.

Học từ những sắc màu văn hóa

Không dừng ở chuyến lưu diễn thuần túy, hành trình còn là dịp để các nghệ sĩ TPHCM giao lưu, học hỏi từ các đoàn nghệ thuật của nhiều tỉnh, thành cùng về biểu diễn tại mùa lễ hội.

Nghệ nhân ưu tú Minh Đức bày tỏ sự hào hứng đặc biệt khi được thưởng thức tiết mục trống của các tỉnh, thành: Đắk Lắk, TP Đồng Nai, TPHCM, Hà Tĩnh và TP Đà Nẵng.

Từ vũ đạo, võ thuật đến múa dân gian, mỗi chất liệu đều có thể gợi mở thêm cho người nghệ sĩ trong quá trình sáng tạo và biểu diễn. Nghệ sĩ Bình Tinh không giấu được niềm tự hào khi được góp mặt trong chuyến đi, đưa cải lương đến với khán giả đất Bắc đúng mùa lễ hội. Với chị, được hát giữa không gian di tích, trước đông đảo khán giả là một trải nghiệm đặc biệt và cũng là trách nhiệm của người nghệ sĩ TPHCM với di sản.

“Đoàn cải lương tuồng cổ Huỳnh Long có nhiều tác phẩm sử Việt như: Mặt trời đêm thế kỷ, Anh hùng bán than, Tình sử A Nàng, Trưng nữ vương… Chúng tôi sẽ phối hợp với nghệ sĩ Phượng Nga đưa những tác phẩm sử Việt đến các mùa lễ hội phía Bắc”, nghệ sĩ Bình Tinh cho biết.

Với nghệ sĩ Hoàng Đăng Khoa, chuyến lưu diễn đem lại thêm chất liệu sáng tác. Tiết mục ca cảnh về Trần Hưng Đạo do anh sáng tác được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Sự hưởng ứng ấy cho thấy câu chuyện lịch sử, khi được chuyển tải bằng ngôn ngữ sân khấu phù hợp, vẫn có thể chạm đến công chúng hôm nay.

Chúng tôi cùng nghĩ đến những gì được trao đi và nhận lại trong hành trình này. Nghệ sĩ phương Nam mang theo lời ca, tâm huyết và tình yêu nghề đến với khán giả miền Bắc; còn vùng đất di sản đem đến cho họ nguồn cảm hứng từ lịch sử, không gian linh thiêng và sức sống của cộng đồng.

Qua cuộc gặp gỡ ấy, cải lương không chỉ được giới thiệu như một loại hình nghệ thuật, mà còn góp phần kết nối những vùng đất bằng lòng biết ơn và tình yêu văn hóa dân tộc.

Rời Kiếp Bạc, rồi đền An Sinh, dường như vẫn còn nghe vang vọng tiếng trống hội và những làn điệu sân khấu truyền thống. Lịch sử không dừng lại trong trang sách hay dưới những mái đền rêu phong. Lịch sử tiếp tục được nhắc nhớ trong nghi lễ, trong bàn tay người thợ gìn giữ nghề xưa, và trong lời ca của người nghệ sĩ.

Chuyến đi khép lại, nhưng hào khí nhà Trần cùng tấm lòng tri ân tiền nhân vẫn theo đoàn nghệ sĩ phương Nam trở về.