'Cai nghiện thuốc lá' không còn là hoạt động tự phát

Việc bổ sung các yêu cầu đối với cơ sở tư vấn cai nghiện thuốc lá tạo thêm căn cứ để quản lý và triển khai hoạt động hỗ trợ cai nghiện theo quy định. (Ảnh minh họa)

Chuẩn hóa hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá

Theo Điều 28 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, cơ sở thực hiện hoạt động cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá có thể bị phạt tiền từ 1 - 2 triệu đồng nếu vi phạm một trong các hành vi như: Không có nơi dành riêng cho hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá trực tiếp; không có tài liệu truyền thông về cai nghiện thuốc lá; không có điện thoại, internet hoặc phương tiện thông tin khác phục vụ hoạt động tư vấn gián tiếp; không thông báo bằng văn bản đến Sở Y tế nơi cơ sở hoạt động trước khi triển khai dịch vụ.

Điều 28 đồng thời quy định một số điều kiện đối với hoạt động cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá như địa điểm tư vấn trực tiếp, tài liệu truyền thông, phương tiện phục vụ tư vấn gián tiếp và trách nhiệm thông báo hoạt động tới cơ quan quản lý y tế địa phương.

Trước đây, hoạt động hỗ trợ cai nghiện thuốc lá tại nhiều cơ sở thường được lồng ghép trong khám chữa bệnh hoặc tư vấn sức khỏe cộng đồng. Một số nơi triển khai theo quy mô nhỏ với hình thức tư vấn và phương thức theo dõi người cai nghiện khác nhau. Trong khi đó, nhu cầu tiếp cận thông tin hỗ trợ bỏ thuốc của người dân tiếp tục gia tăng trong bối cảnh công tác phòng, chống tác hại thuốc lá được tăng cường.

Việc bổ sung các yêu cầu đối với cơ sở tư vấn cai nghiện thuốc lá tạo thêm căn cứ để quản lý và triển khai hoạt động hỗ trợ cai nghiện theo quy định.

Chính sách mới không đơn thuần là bổ sung thêm quy định xử phạt, mà còn tạo nền tảng để người hút thuốc tiếp cận các hình thức hỗ trợ chuyên nghiệp, ổn định và có tính đồng hành cao hơn trong quá trình cai nghiện.

Không chỉ là nơi “khuyên bỏ thuốc”

Theo các chuyên gia y tế, cai nghiện thuốc lá không đơn thuần là việc khuyến khích người hút từ bỏ thói quen sử dụng nicotine, mà cần có quá trình đồng hành, tư vấn và hỗ trợ phù hợp.

Trong đó, không gian tư vấn riêng được xem là yếu tố quan trọng để người hút thuốc có thể trao đổi trực tiếp về tình trạng lệ thuộc nicotine, tiền sử sử dụng thuốc lá, tâm lý tái nghiện hoặc các vấn đề sức khỏe liên quan. Quy định yêu cầu phải có nơi dành riêng cho hoạt động tư vấn trực tiếp vì vậy không chỉ mang tính thủ tục hành chính mà còn hướng tới nâng chất lượng hỗ trợ người cai nghiện.

Tương tự, yêu cầu về tài liệu truyền thông và phương tiện phục vụ tư vấn gián tiếp cũng phản ánh xu hướng mở rộng các hình thức hỗ trợ ngoài tiếp xúc trực tiếp.

Trong thực tế, nhiều người có nhu cầu bỏ thuốc nhưng không có điều kiện đến cơ sở y tế thường xuyên. Các hình thức tư vấn qua điện thoại, internet hoặc nền tảng trực tuyến giúp duy trì kết nối giữa người cần cai nghiện với nhân viên tư vấn, góp phần tăng khả năng duy trì quá trình bỏ thuốc.

Việc nghị định yêu cầu cơ sở phải bảo đảm điện thoại, internet hoặc phương tiện thông tin khác cho hoạt động tư vấn gián tiếp cho thấy định hướng thúc đẩy các mô hình hỗ trợ linh hoạt, phù hợp xu hướng ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực y tế dự phòng.

Tăng tính minh bạch trong hoạt động hỗ trợ cai nghiện

Một điểm mới khác được chú ý là quy định cơ sở phải thông báo bằng văn bản đến Sở Y tế nơi hoạt động trước khi triển khai dịch vụ cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Theo giới chuyên môn, quy định này giúp cơ quan quản lý nắm được thông tin về các đơn vị đang thực hiện hoạt động hỗ trợ cai nghiện trên địa bàn, từ đó thuận lợi hơn trong công tác hướng dẫn chuyên môn, hậu kiểm và bảo đảm chất lượng dịch vụ.

Trong bối cảnh hiện nay, các nội dung quảng bá liên quan đến “cai thuốc lá cấp tốc”, “bỏ thuốc không cần ý chí” hoặc các sản phẩm hỗ trợ chưa được kiểm chứng xuất hiện khá nhiều trên môi trường mạng. Việc tăng cường quản lý hoạt động tư vấn cai nghiện vì vậy cũng góp phần hạn chế nguy cơ cung cấp thông tin thiếu cơ sở khoa học hoặc thương mại hóa hoạt động hỗ trợ sức khỏe.

Thay vì để hoạt động cai nghiện phát triển rời rạc, thiếu chuẩn chung, chính sách mới hướng tới xây dựng hệ thống hỗ trợ có tính minh bạch và trách nhiệm rõ ràng hơn.

Nhìn nhận trong lĩnh vực phòng, chống tác hại thuốc lá, việc chuẩn hóa hoạt động tư vấn không chỉ phục vụ công tác quản lý mà quan trọng hơn là bảo đảm quyền lợi cho người có nhu cầu cai nghiện. Khi cơ sở phải đáp ứng các điều kiện tối thiểu về không gian tư vấn, tài liệu truyền thông và phương tiện hỗ trợ liên lạc, người hút thuốc sẽ có cơ hội tiếp cận dịch vụ bài bản hơn thay vì chỉ nhận những lời khuyên mang tính chung chung.

Các tài liệu truyền thông chính thống giúp người dân hiểu rõ hơn về tác hại của thuốc lá, triệu chứng cai nghiện nicotine, nguy cơ tái nghiện cũng như các biện pháp hỗ trợ phù hợp. Trong khi đó, hệ thống tư vấn trực tiếp và gián tiếp giúp duy trì quá trình theo dõi, động viên người cai nghiện trong thời gian dài hơn.

Đây cũng được xem là bước chuyển trong cách tiếp cận chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá - không chỉ tập trung vào kiểm soát hành vi vi phạm mà đồng thời tăng cường các giải pháp hỗ trợ người dân từ bỏ thuốc lá.

Việc đưa hoạt động cai nghiện thuốc lá vào khuôn khổ quản lý cụ thể, vì vậy, không đơn thuần là bổ sung thêm quy định xử phạt, mà còn thể hiện định hướng nâng chất lượng dịch vụ y tế dự phòng, tạo nền tảng để người hút thuốc tiếp cận các hình thức hỗ trợ chuyên nghiệp, ổn định và có tính đồng hành cao hơn trong quá trình cai nghiện.