Cấm thuốc lá theo thế hệ, nên hay không?

Mới đây, tại hội thảo hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá do Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá, tổ chức (Bộ Y tế), bà Trần Thị Vân Ngọc - Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế cho biết Bộ đang đề xuất cấm người sinh từ ngày 1-1-2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá (cấm thuốc lá theo thế hệ).

Trong hồ sơ chính sách dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá vừa được Bộ Y tế trình Chính phủ, đơn vị này đã đưa chính sách "cấm người sinh từ ngày 1-1-2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá" vào dự án luật. Đây là chính sách nhằm thực hiện mục tiêu xác lập một "thế hệ Việt Nam không khói thuốc".

Báo Pháp Luật TP.HCM đã nhận được nhiều ý kiến với các quan điểm khác nhau trước đề xuất này của Bộ Y tế.

“Thế hệ không khói thuốc” là định hướng rất cần thiết

Luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu, Đoàn Luật sư TP.HCM, Phó Chi hội trưởng Chi Hội Luật sư thuộc Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TP.HCM, cho biết dưới góc độ luật sư bảo vệ quyền trẻ em, ông đánh giá cao chủ trương mang tính phòng ngừa này.

Trong bối cảnh thuốc lá, đặc biệt thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine mới, đang len sâu vào môi trường học đường và ngày càng trẻ hóa người sử dụng, quy định này nên sớm được nghiên cứu để đưa vào áp dụng. Song song đó, cần kiểm soát việc bán hàng, đặc biệt trên môi trường mạng, cũng như tăng cường giáo dục và truyền thông, nhằm tạo ra môi trường sống lành mạnh nhất có thể cho trẻ em.

Luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu, Đoàn Luật sư TP.HCM

Tuy nhiên, nếu luật hóa theo hướng “cấm theo thế hệ”, nghĩa là người sinh từ năm 2010 trở về sau sẽ không được mua và sử dụng thuốc lá, kể cả khi đã trưởng thành thì cần cân nhắc kỹ lưỡng về tính hợp lý, tính khả thi và sự công bằng giữa các thế hệ công dân.

Đứng ở góc độ bảo vệ lợi ích tốt nhất cho trẻ, luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu đánh giá cao mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phòng ngừa trẻ em tiếp cận nicotine sớm nhất có thể. Vì thực tế cho thấy, đa số người hút thuốc đều bắt đầu từ khi còn nhỏ tuổi, lâu ngày tạo thành thói quen kể cả khi chưa ý thức đầy đủ về mức độ nguy hại của thuốc lá. Do đó, nếu áp dụng quy định này, ở hướng giúp cộng đồng tiếp cận quy định mới một cách tích cực, cần có lộ trình áp dụng và đánh giá tác động xã hội thật thận trọng.

Thầy Huỳnh Thiện Chiến Thắng, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Lê Lợi (TP.HCM)

Ở góc nhìn của người làm giáo dục, ông Huỳnh Thiện Chiến Thắng, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Lê Lợi (TP.HCM), bày tỏ: Thuốc lá có tác hại rất lớn đối với sức khỏe con người. Các em học sinh lứa tuổi cấp 2, cấp 3 là đối tượng rất dễ bị lôi kéo bởi thuốc lá. Nhà trường đã có quy định cấm hút thuốc trong nội quy học sinh và xử lý nghiêm nếu các em vi phạm. Tuy nhiên, thực tế vẫn có một số học sinh không hút thuốc trong trường nhưng lại hút ở nơi khác, khi đó đã vượt ngoài tầm kiểm soát của nhà trường.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành đã quy định rõ cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá. Chính phủ cũng quy định các mức phạt tiền đối với hành vi bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; hành vi sử dụng thuốc lá của người từ đủ 16 tuổi nhưng chưa đủ 18 tuổi...

"Tôi rất mong Nhà nước phải xử lý nghiêm đối với hành vi bán, cung cấp thuốc lá cho học sinh. Khi các em không có nguồn cung thì sẽ khó có cơ hội để tiếp cận với thuốc lá hơn. Khi có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và toàn xã hội thì việc giáo dục thế hệ trẻ mới đem lại hiệu quả" - ông Huỳnh Thiện Chiến Thắng chia sẻ.

Chúng ta nên tập trung vào các biện pháp giáo dục, tuyên truyền để giới trẻ có ý thức không hút thuốc lá. Ảnh minh họa/AI

Cần xét đến sự bình đẳng

TS Nguyễn Quang Huy, Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn, cho biết với đề xuất của Bộ Y tế chúng ta cần phân tích và đánh giá dưới hai góc độ.

TS Nguyễn Quang Huy, Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn

Thứ nhất, về mục tiêu chính sách, có thể thấy rằng thuốc lá là một loại hàng hóa hợp pháp nhưng có tính đặc biệt bởi việc sử dụng dù đúng cách nhưng vẫn gây hại cho sức khỏe, không chỉ của người sử dụng mà còn những người xung quanh (người hút thuốc thụ động).

Bên cạnh đó, gánh nặng mà thuốc lá tạo ra không chỉ dừng ở cá nhân người hút mà còn chuyển sang gia đình, quỹ bảo hiểm y tế và ngân sách nhà nước. Nói cách khác, lợi nhuận kinh tế từ thuốc lá chủ yếu thuộc về các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh và ngân sách thuế; còn chi phí y tế, xã hội lại được phân bổ cho toàn xã hội gánh chịu.

Thứ hai, nếu xét dưới góc độ pháp lý thì đề xuất này có một vài điểm gây bất cập. Ví dụ, một người sinh ngày 31-12-2009 khi đủ 18 tuổi việc mua và sử dụng thuốc lá là hợp pháp. Còn một người sinh 1-1-2010 thì bị nghiêm cấm mua, sử dụng thuốc lá suốt đời. Xem xét ví dụ trên ta thấy được hai cá nhân đều đủ tuổi trưởng thành, cùng có đầy đủ năng lực hành vi dân sự như nhau theo quy định của Bộ luật Dân sự Việt Nam, nhưng quyền mua và sử dụng thuốc lá lại khác nhau chỉ vì ngày sinh.

Theo TS Nguyễn Quang Huy, để có thể cân bằng giữa lợi ích kinh tế của hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc lá với nhu cầu giảm thiểu gánh nặng cho ngành Y tế nước nhà, cũng như đảm bảo tính khả thi của pháp luật thì thay vì nghiêm cấm trọn đời theo năm sinh, chúng ta nên xây dựng mô hình quản lý, kiểm soát nhiều tầng như nâng độ tuổi mua và sử dụng thuốc lá, tăng mạnh thuế tiêu thụ đặc biệt và mở rộng không gian không khói thuốc. Ví dụ như ở Mỹ, độ tuổi trên được nâng lên là 21 tuổi.

Nên tập trung vào các biện pháp giáo dục

Việc sử dụng thuốc lá, dù có hại cho sức khỏe, vẫn là một hành vi hợp pháp đối với người trưởng thành. Việc áp đặt lệnh cấm dựa trên thế hệ là sự can thiệp quá sâu vào quyền tự do lựa chọn cá nhân.