Cần bổ sung trách nhiệm của cấp xã trong việc thông báo tình huống huy động cho cấp tỉnh

Thảo luận ở hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) sáng nay, 3/11, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đã cho ý kiến về quy định về miễn giảm trách nhiệm tại khoản 4 Điều 5 dự thảo Luật.

Đồng tình với mục tiêu bảo vệ người thực thi công vụ chủ động quyết định trong tình huống cấp bách, song theo đại biểu, cụm từ "được xem xét miễn, giảm trách nhiệm" vẫn cần làm rõ phạm vi áp dụng để tránh cách hiểu là miễn trừ trách nhiệm chung.

Từ nhận định trên, đại biểu đề xuất cần phân định rõ sai sót khách quan trong tình huống khẩn cấp với hành vi cố ý vi phạm, vụ lợi hoặc thiếu trách nhiệm nghiêm trọng; Xác định trách nhiệm giải trình, lưu giữ hồ sơ và hậu kiểm; Việc xem xét miễn giảm theo pháp luật tương ứng không làm mất quyền yêu cầu thanh toán, hoàn trả và bồi thường của người có tài sản, đồng thời bảo vệ cán bộ thực thi pháp luật phải đi đôi với bảo vệ người dân và doanh nghiệp.

Về điều kiện và trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản, Điều 7 dự thảo Luật đã bổ sung điều kiện phải ưu tiên các biện pháp huy động khác trước khi trưng mua, trưng dụng, đồng thời cho phép quyết định ngay khi có nguy cơ trực tiếp đối với tính mạng, sức khỏe người dân, quốc phòng, an ninh.

“Tôi cho rằng đây là ngoại lệ cần thiết nhưng cũng có nguy cơ bị vận dụng quá rộng. Cần bổ sung vào trong luật trách nhiệm lập, lưu giữ hồ sơ xác định tình huống cấp bách; nêu rõ vì sao không thể áp dụng các biện pháp khác, quy mô tài sản phải huy động. Các yêu cầu này không làm chậm việc xử lý tại hiện trường nhưng tạo căn cứ để hậu kiểm, đồng thời bảo vệ cả người dân và người thi hành công vụ” - đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) phát biểu thảo luận

Về nội dung phân quyền quyết định cho cấp xã tại Điều 17 và Điều 24, tiếp thu ý kiến của ĐBQH, cơ quan soạn thảo Luật đã giới hạn thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong tình huống phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn khi cấp trên chưa tiếp cận được địa bàn, đồng thời giới hạn loại tài sản được trưng dụng. Đây là điều cần thiết, phù hợp với yêu cầu xử lý kịp thời tại cơ sở.

Tuy vậy, thực tiễn thiên tai có thể xảy ra ở nhiều xã, trong khi nguồn tài sản và khả năng cân đối kinh phí rất khác nhau.

Để giải quyết tình trạng này, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị cần bổ sung trách nhiệm của cấp xã trong việc thông báo ngay quyết định và tình huống huy động cho cấp tỉnh; xác lập cơ chế điều phối thống nhất khi nhu cầu vượt địa bàn hoặc vượt khả năng xử lý; làm rõ đầu mối hỗ trợ kinh phí thanh toán và hoàn trả. Việc này không làm phát sinh thủ tục xin phép trước mà tăng cường kiểm soát sau quyết định và tránh đùn đẩy trách nhiệm sau này.

Về xác định giá và bảo đảm thanh toán (Điều 19, 20), Dự thảo đã quy định trưng mua phù hợp với giá thị trường; khi người có tài sản không đồng ý thì xác định lại thông qua doanh nghiệp thẩm định giá hoặc hội đồng thẩm định giá. Báo cáo tiếp thu cho rằng cơ chế thẩm định và quyền khiếu nại, khởi kiện đã bảo đảm tính khách quan.

Theo đại biểu, với tài sản chuyên dùng, ít giao dịch hoặc có giá trị lớn, nguy cơ chênh lệch giá và tranh chấp vẫn cần được lưu ý. Do vậy cần quy định rõ việc cung cấp căn cứ, phương pháp xác định cho người có tài sản và cơ chế kiểm soát chuyên môn độc lập trong trường hợp phức tạp, không áp dụng đại trà gây chậm trễ.

Đồng thời, cần làm rõ cơ chế tạm ứng, bổ sung kinh phí và trách nhiệm phối hợp giữa các cấp ngân sách khi cấp xã quyết định trưng mua trong tình huống khẩn cấp, không để việc chờ bố trí kinh phí làm kéo dài thời gian thanh toán, nếu chậm trả phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo dự thảo Luật,