Cần chấm dứt nghịch lý lương cao nhờ thâm niên, dù hiệu quả chưa tương xứng

Đề xuất nâng lương cơ sở lên mức tối thiểu 2,65 triệu đồng

Sáng 21/4, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện những tháng đầu năm 2026 và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm.

Đại biểu Thạch Phước Bình. Ảnh: Media Quốc hội.

Quan tâm vấn đề cải cách tiền lương, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, việc điều chỉnh mức lương cơ sở là yếu tố quyết định trực tiếp đời sống, động lực làm việc và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Những năm gần đây, Nhà nước có những bước điều chỉnh tích cực khi nâng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 2,34 triệu đồng một tháng và dự kiến tiếp tục tăng lên 2,53 triệu đồng/tháng từ ngày 1/7/2026.

Ông cho rằng, vấn đề đặt ra hiện nay không dừng ở việc tăng lương hay không mà quan trọng là tăng ở mức nào để vừa đảm bảo đời sống, vừa phù hợp khả năng ngân sách, đồng thời tạo động lực phát triển khu vực công.

Theo ông, mức lương cơ bản 2,53 triệu đồng/tháng là bước điều chỉnh ổn định, song chưa đủ để bảo đảm đời sống cho đa số người hưởng lương từ ngân sách.

Ông phân tích, thực tiễn cho thấy, một công chức mới vào nghề với hệ số 1,86 chỉ nhận khoảng 4,7 triệu đồng/tháng trước khi trừ bảo hiểm, trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến 6 - 7 triệu đồng/tháng. Khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản khiến nhiều người không thể sống độc lập bằng lương, buộc phải tìm kiếm nguồn thu nhập bổ sung, từ đó ảnh hưởng động lực làm việc và sự toàn tâm với công vụ.

So sánh với khu vực doanh nghiệp càng cho thấy rõ hơn áp lực này. Từ ngày 1/7/2026, lương tối thiểu vùng bình quân khoảng 4,47 triệu đồng/tháng. Với mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng, người có hệ số 1,86 chỉ nhỉnh hơn mức bình quân này, còn hệ số 2,1 mới tiệm cận mức cao nhất của vùng 1. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt đô thị ngày càng gia tăng, đây vẫn chỉ là mức "cầm cự", chưa thể bảo đảm cuộc sống ổn định.

"Đáng chú ý, áp lực chi tiêu không chỉ đến từ mức giá chung, mà còn tập trung các nhóm thiết yếu. Năm 2025, chi phí nhà ở, điện, nước, vật liệu xây dựng tăng 8,3%; thuốc và dịch vụ y tế tăng tới 12,92%, đều cao hơn CPI bình quân. Đây là những khoản chi không thể cắt giảm, nên dù lương có tăng, cảm nhận thực tế của người lao động vẫn chưa tương xứng", đại biểu Bình phân tích.

Từ đó, ông cho rằng, mức lương cơ sở khoảng 2,65 - 2,7 triệu đồng/tháng, tương ứng mức tăng 13-15% là phương án hợp lý và khả thi hơn trong giai đoạn hiện nay.

Với mức này, người có hệ số 1,86 có thể đạt 4,9 - 5 triệu đồng/tháng; hệ số 2,1 đạt trên 5,5 triệu đồng/tháng. Phần tăng thêm tuy không lớn về tuyệt đối, nhưng có ý nghĩa rõ rệt đối với nhóm thu nhập thấp, góp phần thu hẹp khoảng cách với lương tối thiểu vùng và giảm áp lực chi tiêu thiết yếu.

Quan trọng hơn, đây là mức tăng đủ để người lao động "cảm nhận được" sự cải thiện thu nhập, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn thu ngoài lương, củng cố tâm lý và nâng cao động lực làm việc.

Đánh giá tác động đối với ngân sách, ông Bình cho rằng, mức điều chỉnh này vẫn nằm trong ngưỡng có thể cân đối nếu đi kèm với những giải pháp đồng bộ như tinh giản biên chế, cơ cấu lại chi tiêu công, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Cần chấm dứt cơ chế trả lương "đến hẹn lại lên"

Theo đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp), việc điều chỉnh tăng mức lương cơ sở đối với khu vực Nhà nước là tín hiệu tích cực, chủ trương nhân văn, đồng thời thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với đời sống cán bộ, công chức, viên chức, qua đó tạo tâm lý phấn khởi trong đội ngũ này. Tuy nhiên, đại biểu cũng bày tỏ lo ngại về tác động lan tỏa của việc tăng lương cơ sở đối với mặt bằng giá cả thị trường.

Đại biểu Phạm Văn Hòa. Ảnh: Media Quốc hội.

Theo ông, thực tế cho thấy mỗi lần điều chỉnh lương cơ sở, giá nhiều mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là xăng dầu và dịch vụ sinh hoạt, thường có xu hướng tăng theo. Điều này gây áp lực không nhỏ đối với khu vực ngoài Nhà nước, nhất là lao động tự do và những người có thu nhập thấp, buôn bán nhỏ.

Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ có giải pháp căn cơ, đảm bảo an sinh xã hội cho đối tượng trên, kiềm chế lạm phát để họ không tụt lại phía sau.

Chia sẻ thêm bên hành lang Quốc hội, đại biểu Phạm Văn Hòa đồng tình cao với định hướng xây dựng bảng lương theo vị trí việc làm, cho rằng đây là bước đi đúng đắn, phù hợp thực tiễn.

Theo đại biểu, cơ chế trả lương hiện nay còn tồn tại bất cập khi nặng về thâm niên, dẫn đến tình trạng "đến hẹn lại lên", trong khi hiệu quả công việc chưa tương xứng. Thậm chí, có những trường hợp mức lương của cán bộ cấp dưới lại cao hơn người giữ vị trí lãnh đạo chỉ vì yếu tố thời gian công tác.

"Nguyên tắc cần được xác lập rõ là làm ở vị trí nào, hưởng lương theo vị trí đó, gắn thu nhập với khối lượng công việc, chất lượng và mức độ trách nhiệm, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tuổi nghề. Cách tiếp cận này không chỉ tạo sự công bằng, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy", ông Hòa nhấn mạnh.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính ổn định và tâm lý cho đội ngũ cán bộ, công chức, theo đại biểu, cần có lộ trình chuyển đổi phù hợp. Trong một giai đoạn nhất định, có thể duy trì song song cách tính lương theo hệ số hiện hành, trước khi chuyển hẳn sang cơ chế trả lương theo vị trí việc làm một cách rõ ràng, minh bạch.