Cần có những thay đổi toàn diện về giáo dục và đào tạo điện ảnh
Theo đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải, để phát triển điện ảnh nước nhà một cách bền vững và đảm bảo quá trình hội nhập, rất cần có những thay đổi gốc rễ, toàn diện về mặt giáo dục và đào tạo điện ảnh.
Nhiều phim Việt ra mắt dịp Tết Bính Ngọ 2026
Thực tế cho thấy nhiều bộ phim điện ảnh chiếu Tết tại Việt Nam đạt doanh thu cao vẫn gây tranh cãi về nội dung kịch bản hay yếu tố nghệ thuật. Theo đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải, doanh thu có nên được coi là tiêu chí để đánh giá chất lượng một bộ phim điện ảnh?
Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: Ở thời điểm này tại Việt Nam chúng ta cũng không nên quá quan trọng vấn đề doanh thu, không nên lấy nó làm tiêu chí đánh giá một bộ phim về mặt nghệ thuật cũng như giá trị lâu dài. Chúng ta cũng biết rằng nhiều phim rất có giá trị nghệ thuật đồng thời có tính giải trí rất cao trên thế giới cũng không có nhiều khán giả ở Việt Nam. Ví dụ trường hợp của các phim như La La Land (Những kẻ khờ mộng mơ), Top Gun: Maverick (Phi công siêu đẳng Maverich, The Substance (Độc dược), Oppenheimer, v.v… Đây là nói hoàn toàn về những phim có sự kết hợp cả nghệ thuật và giải trí, chứ không nói về những phim chú trọng hoàn toàn về nghệ thuật, được coi là “khó xem” tại Việt Nam. Những phim này có doanh thu toàn cầu rất cao và đều đạt đề cử/ giải thưởng của những giải thưởng điện ảnh danh giá nhất như Oscars, BAFTA, được trình chiếu/ đoạt giải tại những Liên hoan phim hàng đầu thế giới. Đây cũng là một vấn đề cần được theo dõi, nghiên cứu thêm.
Như báo chí đã nhiều lần đề cập đến vấn đề doanh thu phim ở Việt Nam phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, chứ không chỉ phụ thuộc vào chất lượng điện ảnh của bộ phim. Đó là yếu tố PR, quảng bá, tuyên truyền, độ phủ mạng xã hội của diễn viên, đề tài phim, yếu tố thị hiếu khán giả, thời điểm phát hành (những dịp nghỉ lễ, đặc biệt là dịp Tết Nguyên đán, khi nhu cầu giải trí của khán giả đạt mức kịch điểm và các nhà rạp thường có chính sách nhường suất chiếu cho phim Việt). Do đó mặc dù doanh thu là yếu tố rất quan trọng, tuy nhiên không bao giờ nên lấy đó làm thước đo độ thành công về nghệ thuật cũng như giá trị lâu dài của mỗi bộ phim.
Theo ông, một tác phẩm điện ảnh chất lượng sẽ đảm bảo những yếu tố nào?
Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: Đầu tiên sẽ là yếu tố chất lượng nghệ thuật, sự sáng tạo đổi mới trong cấu trúc, ngôn ngữ điện ảnh. Tuy nhiên, theo tôi cũng rất cần lưu ý rằng điện ảnh luôn có tính đại chúng. Sự đổi mới, sáng tạo trong điện ảnh cũng luôn đi cùng với cần thiết phải nắm vững những quy tắc cốt lõi về phát triển kịch tính, cấu trúc kịch bản, phát triển nhân vật,… một cách sâu sắc. Những nhà làm phim quốc tế thành công ở cả lĩnh vực phim dòng chính (main stream) và cả ở dòng phim tác giả cũng luôn thể hiện rõ sự hiểu biết, sử dụng thành thạo những kỹ năng, hiểu biết này trong những tác phẩm của mình. Khi đã nắm chắc những nguyên tắc cốt lõi, kinh điển của nghệ thuật cấu trúc câu chuyện trong điện ảnh, những đổi mới sáng tạo của họ sẽ mang một tầm cỡ mới, có hiệu quả mạnh mẽ và tác động mạnh tới tình cảm, suy nghĩ của khán giả, tạo ra sự cuốn hút lớn đối với người xem.
Khi thưởng thức những bộ phim như vậy khán giả không chỉ giải trí đơn thuần mà có cái nhìn phong phú, đa chiều hơn đối với hiện thực và đồng thời cũng trưởng thành hơn về mặt nhận thức cũng như sức mạnh tinh thần.
Theo tôi, đó là những điểm cốt lõi, ngoài ra còn những yếu tố khác như phong cách của tác giả, sự trung thực khi đề cập đến các vấn đề phức tạp của xã hội,… và dĩ nhiên là tính chuyên nghiệp, sáng tạo trong mọi khâu, trong mọi thành phần sáng tác của bộ phim. Đó là những yếu tố chính tạo ra chất lượng của mỗi tác phẩm điện ảnh. Có thể kể đến những đạo diễn quốc tế đương đại đã thành công ở phương diện này như Christopher Nolan, Quentin Tarantino, Bong Joon Ho….
Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải từng là thành viên Ban Giám khảo Liên hoan phim Việt Nam 2025, thể loại Phim truyện điện ảnh
Những năm gần đây, nhiều nhà làm phim Việt đã mang phim của mình ra nước ngoài trình chiếu. Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải đánh giá như thế nào về việc các nhà sản xuất đưa phim ra thị trường quốc tế?
Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: Nhìn ra các nước láng giềng Đông Nam Á có nền điện ảnh phát triển, chúng ta cũng thấy rõ thị trường điện ảnh của họ đã mở rộng khá nhiều ra châu Á và toàn cầu. Ví dụ như điện ảnh của Thái Lan và Philippines. Họ thúc đẩy mạnh phát hành phim nước họ ở quốc tế ở cả thị trường phim chiếu rạp và phim độc lập/tác giả. Đối với phim chiếu rạp họ trình chiếu rộng rãi, đạt doanh thu khá lớn ở nước ngoài (cho đông đảo khán giả quốc tế chứ không chỉ chiếu cho kiều bào nước họ), và họ cũng đạt được những thành tựu quan trọng ở những Liên hoan phim và những sự kiện điện ảnh quốc tế lớn.
Lưu ý rằng khi trình chiếu ở thị trường quốc tế, những biện pháp PR, quảng bá trên mạng xã hội, hoặc dựa vào độ phủ sóng trên mạng xã hội của diễn viên…. sẽ bị giảm thiểu. Chỉ còn có chất lượng nghệ thuật, tính nghề nghiệp của bộ phim sẽ là yếu tố sống còn duy nhất. Và chất lượng đó, dĩ nhiên cần phải phù hợp với thị hiếu thẩm mỹ điện ảnh toàn cầu.
Xin ông cho biết, đâu là hướng đi đúng đắn để điện ảnh Việt Nam phát triển bền vững?
Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: Tôi tin rằng ngoài sự đầu tư vào sản xuất, phát hành phim, một trong những yếu tố chủ chốt có tác động rất lớn đến đường lối phát triển văn hóa nói chung và điện ảnh nói riêng nằm ở sự đầu tư vào giáo dục văn hóa điện ảnh. Nó bao gồm cả yếu tố đào tạo đối với các nhà làm phim, nhà sản xuất, phát hành… đồng thời cũng bao gồm cả sự truyền bá thông tin, phổ biến những tác phẩm điện ảnh đỉnh cao của thế giới, trong quá khứ cũng như hiện tại, đến với đông đảo khán giả.
Khi khán giả đã nắm bắt, thưởng thức những tác phẩm điện ảnh quốc tế thực sự đỉnh cao, khi họ đã hiểu rõ các trào lưu điện ảnh trên thế giới, thậm chí cả những yếu tố nghề nghiệp cơ bản của điện ảnh, khán giả sẽ không còn bị mất phương hướng, sẽ có bản lĩnh hơn nhiều khi thưởng thức, đánh giá những bộ phim hiện tại một cách chính xác, và sẽ không còn bị dẫn dắt bởi các chiến dịch truyền thông đôi khi bị thổi phồng để đạt doanh thu trong ngắn hạn. Đồng thời khi đó, khán giả sẽ có suy nghĩ, gu thẩm mỹ hòa nhập hoàn toàn với điện ảnh thế giới.
Ở những nền điện ảnh phát triển trên thế giới yếu tố này cũng rất được chú trọng. Họ có những thư viện phim lớn ở cả những trường đại học và những trung tâm văn hóa, điện ảnh, họ có những rạp phim luôn chiếu những phim kinh điển điển hình của thế giới, những lớp học ngắn hạn cho học sinh, khán giả về tất cả các khâu trong sản xuất phim, biên kịch, đạo diễn, diễn xuất và cả lịch sử điện ảnh,… ở mức độ cơ bản nhưng rất bài bản, để đông đảo khán giả có thể tiếp cận và tham gia tìm hiểu, học tập.
Theo tôi, chỉ khi cả người làm nghề và khán giả cùng nâng cao chuẩn mực thì thị trường mới phát triển bền vững và đảm bảo quá trình hội nhập. Tôi tin rằng để phát triển công nghiệp văn hóa một cách hiệu quả chúng ta cần có những thay đổi gốc rễ, toàn diện về mặt giáo dục và đào tạo. Ở một mức độ nào đó, chính khán giả khi có những hiểu biết bài bản, sâu sắc, có bản lĩnh thẩm mỹ về điện ảnh… sẽ là người hướng điện ảnh của đất nước phát triển theo đúng hướng, không chỉ về mặt nội dung, tư tưởng mà còn về cả mặt thẩm mỹ.
