Cân đối nguồn vốn, hỗ trợ thanh khoản

Việc điều chỉnh cách tính tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi được kỳ vọng góp phần ổn định mặt bằng lãi suất huy động trong thời gian tới.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) vừa ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN sửa đổi quy định về tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng. Theo đó, từ ngày 15/5, các ngân hàng được tính 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước (KBNN) vào nguồn vốn huy động khi xác định tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR), thay vì loại bỏ hoàn toàn như lộ trình trước đây. Động thái này được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng nhằm hỗ trợ thanh khoản và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng tín dụng trong bối cảnh áp lực cân đối nguồn vốn ngày càng lớn.

Giải tỏa áp lực "lệch pha" cung-cầu vốn

Thực tế hoạt động của hệ thống ngân hàng trong những tháng đầu năm 2026 đang chứng kiến một xu hướng đáng chú ý là tốc độ tăng trưởng tín dụng vượt xa tốc độ huy động vốn từ nền kinh tế. Theo bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), đến ngày 28/4, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt hơn 19,4 triệu tỷ đồng, tăng 4,42% so với cuối năm 2025 và tăng 18,26% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, huy động vốn tăng rất chậm, khiến quy mô huy động đang “chênh” khoảng 2 triệu tỷ đồng so với tín dụng. Khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn tiếp tục nới rộng đang đặt ra áp lực lớn đối với thanh khoản hệ thống ngân hàng.

Áp lực này càng rõ nét hơn khi lộ trình tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư 26/2022/TT-NHNN, quy định từ năm 2026, toàn bộ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước sẽ không được tính vào cấu phần tổng tiền gửi khi tính toán tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi. Trong khi đó, nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước từ lâu vẫn được xem là nguồn hỗ trợ thanh khoản quan trọng cho hệ thống ngân hàng, với quy mô có thời điểm lên tới hơn nửa triệu tỷ đồng.

Theo đánh giá của nhiều tổ chức phân tích, việc loại toàn bộ tiền gửi Kho bạc Nhà nước khỏi công thức tính dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi đã khiến tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi tại nhiều ngân hàng tăng mạnh, nhất là nhóm ngân hàng quốc doanh. Để duy trì tỷ lệ an toàn dưới ngưỡng quy định 85%, các ngân hàng buộc phải tăng cường huy động vốn từ dân cư, qua đó tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất huy động trong thời gian qua.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho thấy, đến cuối tháng 3/2026, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi của bốn ngân hàng thương mại Nhà nước gồm Vietcombank, VietinBank, BIDV và Agribank lần lượt ở mức 84,54%; 83,48%; 82,94% và 83,28%, tiệm cận ngưỡng tối đa 85%.

Trong bối cảnh đó, việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho phép tính thêm 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào mẫu số tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi được xem là giải pháp giúp tháo gỡ một phần áp lực thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Theo quy định mới, các khoản tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được đưa trở lại một phần vào công thức tính tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi. Những khoản mục như: Tiền ký quỹ, tiền gửi vốn chuyên dùng và tiền gửi không kỳ hạn của kho bạc vẫn tiếp tục bị loại trừ.

Đánh giá về tác động của Thông tư 08, Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho rằng việc cho phép tính thêm 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào cấu phần tiền gửi sẽ giúp nhóm ngân hàng quốc doanh gia tăng đáng kể dư địa cho vay, đồng thời giảm bớt áp lực thanh khoản trong ngắn hạn. Cùng quan điểm, SSI Research nhận định nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước sẽ hưởng lợi rõ nét hơn nhờ đặc thù nắm giữ phần lớn tiền gửi Kho bạc Nhà nước. Theo SSI Research, tác động ở cấp độ toàn hệ thống tương đương khoảng 0,6% dư nợ tín dụng, nhưng đối với nhóm ngân hàng quốc doanh, mức hỗ trợ có thể tương đương khoảng 1,4-2% dư nợ tín dụng.

Báo cáo tài chính quý I/2026 cho thấy số dư tiền gửi Kho bạc Nhà nước tại Vietcombank, BIDV và VietinBank đạt 563.036 tỷ đồng, tăng gần 39% so với cuối năm 2025. Tại Vietcombank, tổng tiền gửi Kho bạc Nhà nước cuối quý I/2026 đạt 189.159 tỷ đồng, tăng 39% so với đầu năm. Trong đó, tiền gửi có kỳ hạn bằng VND lên tới 185.250 tỷ đồng. Theo cách tính mới tại Thông tư 08/2026/TT-NHNN, quy mô tiền gửi có kỳ hạn được ghi nhận vào mẫu số tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi của Vietcombank xấp xỉ 37.050 tỷ đồng. Tương tự, BIDV ghi nhận số dư tiền gửi Kho bạc Nhà nước khoảng 188.627 tỷ đồng, tăng 39% so với đầu năm. Sau khi loại trừ tiền gửi không kỳ hạn, quy mô tiền gửi có kỳ hạn duy trì ở mức 185.250 tỷ đồng, tương ứng giá trị bổ sung vào mẫu số tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi khoảng 37.050 tỷ đồng.

Theo phân tích từ dữ liệu báo cáo tài chính quý I/2026, nếu áp dụng mức trần tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi 85%, mỗi ngân hàng như Vietcombank hay BIDV có thể có thêm dư địa tín dụng lý thuyết khoảng 31.500 tỷ đồng. Với VietinBank, dù chưa công bố chi tiết cơ cấu kỳ hạn, tác động dự kiến cũng đáng kể nhờ quy mô tiền gửi Kho bạc lên tới hơn 185.000 tỷ đồng.

Kỳ vọng ổn định mặt bằng lãi suất

Có thể thấy, việc cho phép tính 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào cấu phần huy động vốn đã góp phần mở rộng mẫu số tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi, qua đó tạo thêm dư địa cho các ngân hàng có tỷ lệ cho vay cao tiếp tục duy trì tăng trưởng tín dụng mà vẫn bảo đảm các giới hạn an toàn theo quy định. Không chỉ hỗ trợ thanh khoản, việc điều chỉnh cách tính tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi còn được kỳ vọng góp phần ổn định mặt bằng lãi suất huy động trong thời gian tới.

Theo Công ty Chứng khoán ACB (ACBS), khi áp lực cân đối nguồn vốn giảm bớt, các ngân hàng sẽ có thêm dư địa hạ nhiệt lãi suất huy động trung và dài hạn. Đồng thời, việc khơi thông nguồn vốn tại nhóm ngân hàng lớn cũng được kỳ vọng hỗ trợ khả năng cung ứng tín dụng cho các dự án trọng điểm và hoạt động sản xuất, kinh doanh của nền kinh tế.

Dù vậy, nhiều ý kiến cũng cho rằng đây chủ yếu là giải pháp tháo gỡ rào cản kỹ thuật nhằm giảm áp lực ngắn hạn cho hệ thống ngân hàng. Theo Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS), chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn vẫn đang tạo áp lực nhất định lên thanh khoản, nhất là tại các ngân hàng có tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi tiệm cận ngưỡng quy định.

Các chuyên gia cũng lưu ý, dư địa cho vay tăng thêm không đồng nghĩa hiệu quả kinh doanh sẽ phản ánh ngay lập tức. Khả năng tăng trưởng tín dụng thực tế còn phụ thuộc vào hạn mức tín dụng được giao, khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và năng lực tối ưu hóa bảng cân đối tài sản của từng ngân hàng.

Trong bối cảnh tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động vốn, việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam điều chỉnh cách tính tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi được xem là bước đi nhằm hỗ trợ thanh khoản, giảm áp lực huy động vốn và tạo thêm dư địa tăng trưởng tín dụng cho hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, bài toán cân đối nguồn vốn và bảo đảm các tỷ lệ an toàn vẫn sẽ là vấn đề cần tiếp tục theo dõi trong thời gian tới.