Cần khơi thông cơ chế 'chấp nhận rủi ro' trong đổi mới sáng tạo

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì điều hành chất vấn nhóm vấn đề thứ hai thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Cử tri tin tưởng vào những quyết sách đột phá

Đánh giá cao chất lượng kỳ họp cũng như phiên chất vấn Bộ trưởng Vũ Hải Quân, cử tri tại Cà Mau kỳ vọng về những vấn đề được tư lệnh ngành đưa ra như: quan tâm đến cơ sở dữ liệu số, phát triển công nghệ cao; hỗ trợ AI cho doanh nghiệp vừa và nhỏ; phối hợp cơ chế xử lý điểm nghẽn, hệ thống dữ liệu phân tán chồng chéo, đẩy mạnh tuyên truyền bình dân học vụ số đến người dân, sử dụng AI an toàn có trách nhiệm...

Ông Lê Văn Bông (cử tri phường Tân Thành, Cà Mau) cho rằng, phiên chất vấn và trả lời chất vấn đã chỉ thẳng, tập trung vào các điểm nghẽn, nêu được những bất cập, khó khăn, vướng mắc để kịp thời tháo gỡ; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nâng cao năng suất, chất lượng từ ứng dụng khoa học công nghệ để đẩy mạnh tăng trưởng; đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển nhanh, bền vững...

Các thành viên Chính phủ trả lời thẳng vào vấn đề, xác định rõ trách nhiệm, giải pháp, thời hạn thực hiện. Trên tinh thần xây dựng, trách nhiệm cao, phát huy dân chủ, thẳng thắn, cử tri Cà Mau tin tưởng vào những quyết sách đột phá của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ. Những phiên chất vấn tại kỳ họp Quốc hội sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội và hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, giám sát của nhân dân, đáp ứng sự tin tưởng, mong đợi của cử tri và nhân dân cả nước.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Khơi thông cơ chế "chấp nhận rủi ro" trong đổi mới sáng tạo

Theo dõi phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, ông Lê Hữu Buôl (cán bộ hưu trí phường Bạc Liêu) đánh giá, phiên chất vấn tập trung vào các điểm nghẽn, chỉ rõ những khó khăn, vướng mắc để kịp thời tháo gỡ. Đánh giá về hiệu quả thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" trong thời gian qua, ông Buôl cho rằng, Nghị quyết số 57-NQ/TW là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đã thúc đẩy nhanh quá trình sửa đổi các quy định pháp luật còn chồng chéo, đặc biệt là việc từng bước tháo gỡ nút thắt về cơ chế tài chính, quản lý quỹ phát triển khoa học công nghệ và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học.

Qua theo dõi phiên chất vấn, ông Buôl nhận định, Nghị quyết 57 đang có một số tồn tại cần khắc phục. Thực tế tại địa phương cũng cho thấy nguồn lực đầu tư chưa tương xứng, tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển khu vực công vẫn còn khiêm tốn so với mục tiêu đề ra. Cùng với đó, tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, thiếu hụt nhân sự chuyên sâu trong các ngành công nghệ lõi và thiếu cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh để thu hút nhân tài. Ngoài ra, hạ tầng dữ liệu chuyên ngành còn phân tán, thiếu tính liên thông. Một bộ phận người dân lớn tuổi và hộ kinh doanh nhỏ lẻ còn e ngại rủi ro an toàn thông tin hoặc tâm lý lo ngại về thủ tục thuế khi giao dịch điện tử. Tỷ lệ doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, chế biến còn khiêm tốn.

Ông Lê Hữu Buôl, cử tri Phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau nêu ý kiến đánh giá về phiên chất vấn của quốc hội. Ảnh: Lê Tuấn Kiệt/TTXVN

Bên cạnh việc ban hành cơ chế đãi ngộ đặc thù để thu hút chuyên gia công nghệ thông tin, theo ông Buôl, địa phương cần tăng cường liên kết với các viện nghiên cứu, trường đại học để đào tạo nhân lực theo "đơn đặt hàng" thực tế. Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, các đơn vị cần đưa kỹ năng số và kết quả thực hiện đổi mới sáng tạo thành tiêu chí bắt buộc trong đánh giá, xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm. Đặc biệt, Nhà nước cần quan tâm đổi mới tư duy quản lý và khơi thông cơ chế "chấp nhận rủi ro" trong đổi mới sáng tạo; cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý hành chính" sang "kiến tạo phát triển". Các cơ quan quản lý cần mạnh dạn đề xuất và áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ mới phù hợp với đặc thù địa phương.

Vẫn còn điểm nghẽn cần tháo gỡ

Với vai trò là nhà quản lý, ông Nguyễn Minh Luân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, phụ trách theo dõi, chỉ đạo lĩnh vực Khoa học và Công nghệ; chỉ đạo tổ chức thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị trên địa bàn tỉnh Cà Mau cho rằng, sau 2 năm thực hiện Nghị quyết 57, tại Cà Mau vẫn còn những điểm nghẽn cần khơi thông để khoa học công nghệ thực sự đi vào đời sống.

Theo ông Nguyễn Minh Luân, Nghị quyết 57 được tỉnh Cà Mau cụ thể hóa, triển khai đồng bộ trong hệ thống chính trị; chuyển đổi số từng bước trở thành phương thức hoạt động, quản lý, điều hành mới, nhất là trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Một số cơ sở dữ liệu nền tảng đạt kết quả nổi bật, tạo giá trị trực tiếp cho quản lý Nhà nước. Cụ thể, tỉnh đã hoàn thành số hóa 100% Cơ sở dữ liệu hộ tịch; tạo lập và cập nhật 1.069.657 thửa đất vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai (đạt 100%). Các cơ sở dữ liệu này đã được kết nối, liên thông với hệ thống của Trung ương, phục vụ giải quyết thủ tục hành chính, tra cứu, xác minh và cung cấp dịch vụ công trực tuyến; qua đó, từng bước chuyển từ xử lý công việc dựa trên hồ sơ, giấy tờ sang khai thác, tái sử dụng dữ liệu đã có.

Cà Mau đã có 100% ấp, khóm được phủ sóng di động và kết nối cáp quang, không còn khu vực lõm sóng, trắng sóng. Hệ thống quản lý văn bản và điều hành đã liên thông 3 cấp (Trung ương, tỉnh, xã); nền tảng LGSP đã kết nối với 35 hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu… Tỉnh từng bước hình thành hệ thống hạ tầng, nền tảng phục vụ điều hành, giám sát và kết nối, chia sẻ dữ liệu; tạo tiền đề để chuyển từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhận định, qua triển khai Nghị quyết 57, Cà Mau đã có bước chuyển quan trọng từ “ứng dụng công nghệ” sang “chuyển đổi phương thức quản trị, lấy dữ liệu làm nền tảng”; trong đó, xây dựng, chuẩn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu đang trở thành một trong những kết quả và nhiệm vụ trọng tâm, tạo nền tảng để nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và hiệu quả chỉ đạo, điều hành của tỉnh. Tuy nhiên, khó khăn, điểm nghẽn cần phải tháo gỡ đó là: Dữ liệu tuy đã được quan tâm nhưng chưa thật sự trở thành nền tảng thống nhất cho quản trị và ra quyết định; các nền tảng, hệ thống số chưa thật sự đồng bộ và thuận tiện trong sử dụng, một số hệ thống, nền tảng còn phân tán, khả năng liên thông chưa cao.

Ông Nguyễn Minh Luân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nêu ý kiến nhận định về phiên chất vấn tại kỳ họp quốc hội. Ảnh: Trung Hiếu/TTXVN

Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được quan tâm nhưng tiến độ giải ngân chưa đáp ứng yêu cầu. Khó khăn không chỉ nằm ở khâu tổ chức thực hiện mà còn ở quy trình, thủ tục đầu tư, định mức, hồ sơ kỹ thuật và năng lực chuẩn bị dự án. Đây là một điểm nghẽn lớn cần khắc phục trong thời gian tới. Một vấn đề lớn nữa là nhân lực về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa đáp ứng yêu cầu. Nguồn nhân lực chuyên sâu về công nghệ số, dữ liệu, an toàn thông tin, AI và quản trị số còn thiếu; năng lực số của cán bộ chưa đồng đều...