Quốc hội tiếp tục phiên chất vấn và trả lời chất vấn

Đồng chí Nguyễn Duy Lâm - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh cùng các ĐBQH Hà Tĩnh tham dự phiên chất vấn chiều 12/11. Ảnh Thúy An

Tham gia chất vấn, đại biểu phản ánh dù chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung được đẩy mạnh, người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, cung cấp lại giấy tờ cơ quan nhà nước đã có. Tình trạng này đặc biệt gây khó khăn cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và lộ trình khắc phục.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, qua những chuyến tiếp xúc cử tri tại các xã biên giới cho thấy, chuyển đổi số ở cơ sở còn nhiều trở ngại, từ điều kiện làm việc phân tán đến hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn chiều 12/11. Ảnh: Quang Vinh

Theo Bộ trưởng, có 5 nhóm khó khăn chính: thiết bị, máy tính chưa đồng bộ; hạ tầng viễn thông vẫn còn vùng lõm sóng; nền tảng, phần mềm chồng chéo; dữ liệu chưa được kết nối, chia sẻ hiệu quả; kỹ năng số của một bộ phận người dân và cán bộ cấp xã còn hạn chế. Tuy nhiên, Bộ trưởng cho rằng những vướng mắc này không thể là lý do để làm chậm quá trình chuyển đổi số.

Bộ trưởng nhấn mạnh mục tiêu cao nhất của chuyển đổi số là phục vụ người dân, trong đó sự hài lòng của người dân phải là thước đo quan trọng nhất.

Đại biểu nêu thực tế: kinh tế số năm 2025 ước chiếm 14,02% GDP, chỉ tăng 1,15 điểm phần trăm so với năm 2021. Trong khi đó, mục tiêu năm 2027 là 23,5% GDP, tương đương mức tăng gần 9,5 điểm phần trăm trong hai năm, gấp khoảng 8 lần mức tăng của cả 4 năm trước.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm rõ những động lực có thể tạo ra mức tăng trưởng này và đóng góp dự kiến của từng động lực.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) tham gia chất vấn. Ảnh: Quang Vinh

Bộ trưởng Vũ Hải Quân xác định phát triển kinh tế số là một trong những ưu tiên chiến lược, với ba nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, phát triển các nền tảng thương mại số của Việt Nam. Theo ông, nhiều tập đoàn công nghệ và nền tảng thương mại điện tử quốc tế mong muốn tham gia phát triển kinh tế số tại Việt Nam. Tuy nhiên, những nền tảng như Amazon, Shopee hay Grab có lợi thế lớn về hệ sinh thái và lượng người dùng.

Thứ hai, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số và AI để nâng cao năng suất, chất lượng. Bộ trưởng cho rằng nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ thiếu nhân lực phát triển phần mềm, nguồn lực tài chính để đầu tư công nghệ nên cần sự hỗ trợ của Nhà nước.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã thí điểm các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế số tại Thái Nguyên, Bắc Ninh, Đà Nẵng và Đồng Nai. Việc hỗ trợ hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại các địa phương này bước đầu mang lại kết quả tích cực.

Thứ ba, đào tạo và nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp. Nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ còn hạn chế trong tiếp cận kiến thức, kỹ năng chuyển đổi số, vì vậy cần những chương trình đào tạo, hướng dẫn phù hợp với nhu cầu thực tế.

Bộ trưởng nhấn mạnh doanh nghiệp phải là trung tâm của quá trình đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế số. Các chính sách hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, lấy ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng làm trọng tâm.

Đại biểu cũng đề nghị Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm rõ nguyên nhân vì sao cả nước vẫn còn 215 thôn, bản chưa được phủ sóng viễn thông, chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa, trách nhiệm và thời điểm hoàn thành phủ sóng, đồng thời bảo đảm người dân được sử dụng dịch vụ ổn định, không bị gián đoạn.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý được hình thành từ đóng góp của các doanh nghiệp viễn thông, nhằm hỗ trợ người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ. Quỹ tập trung vào ba nhiệm vụ: hỗ trợ lắp đặt thiết bị phát sóng tại các thôn, bản chưa có sóng; hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ viễn thông công ích, về cơ bản được miễn phí; và hỗ trợ thiết bị để người dân có thể kết nối, sử dụng dịch vụ.

Đại biểu Trần Nhật Minh (đoàn Nghệ An) tham gia chất vấn. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Nhờ các chính sách này, gần 100% thôn, bản thuộc diện cần xóa vùng lõm sóng đã cơ bản được giải quyết. Tuy nhiên, chi phí kéo điện, xây dựng hạ tầng và đưa sóng viễn thông đến những địa bàn đặc biệt khó khăn vẫn rất lớn.

Đối với dịch vụ Internet vệ tinh Starlink, Bộ trưởng cho biết sau 6 tháng thử nghiệm, Bộ sẽ đánh giá hiệu quả để tham mưu Chính phủ về phương án tiếp theo. Nếu hết thử nghiệm và nhận thấy dịch vụ thực sự hiệu quả, có thể báo cáo, đề xuất tiếp tục bố trí kinh phí để người dân tại những khu vực lõm sóng, thực sự khó khăn, được sử dụng dịch vụ này.

Theo Bộ trưởng, chính sách hỗ trợ viễn thông công ích thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào vùng sâu, giúp người dân tiếp cận thông tin và các dịch vụ số.

Liên quan đến sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong trường học, đại biểu đề nghị Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu giải pháp giúp học sinh khai thác lợi ích của AI nhưng không bị lệ thuộc vào công nghệ.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đã phân loại AI theo các mức độ rủi ro cao, trung bình và thấp, đồng thời xây dựng cơ chế bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng.

Bộ trưởng dẫn kinh nghiệm một số nước đã hạn chế, thậm chí cấm học sinh sử dụng AI, đặc biệt ở những lớp nhỏ tuổi. "Tôi đồng tình với phương án này. Khi các em lớn, có thể sử dụng AI để đặt câu hỏi là rất tốt. Nhưng khi các em còn nhỏ thì nên xem xét", Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng việc sử dụng AI trong giáo dục cần phù hợp với độ tuổi, tránh để công nghệ thay thế quá trình tự học, suy nghĩ và phát triển tư duy của học sinh.

Trả lời câu hỏi liên quan đến chính sách đối với doanh nghiệp công nghệ nhỏ và vừa, Bộ trưởng cho biết nhiều quốc gia đã áp dụng chính sách hỗ trợ thị trường đầu ra để thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Đơn cử như chương trình phát triển xe buýt điện, trong đó chính quyền hỗ trợ đất đai, vốn xây dựng nhà máy, còn các đơn vị vận hành cam kết mua những lô xe đầu tiên.

Từ kinh nghiệm này, vấn đề đặt ra là tạo cơ hội cho doanh nghiệp công nghệ nhỏ và vừa tham gia các dự án trọng điểm quốc gia. Bên cạnh việc tuân thủ quy định về đấu thầu, mua sắm công, có thể nghiên cứu những cơ chế thí điểm, thử nghiệm phù hợp.

Trong dự thảo Luật Công nghệ cao sửa đổi, Bộ Khoa học và Công nghệ dành một chương riêng về doanh nghiệp công nghệ chiến lược, với các chính sách đang được nghiên cứu như hỗ trợ chi phí thử nghiệm, miễn thuế nhập khẩu thiết bị và cơ chế Nhà nước mua những lô sản phẩm đầu tiên, gọi là "mua lô số 0".

Theo Bộ trưởng, phát triển công nghệ chiến lược cần kết hợp đầu tư dài hạn để từng bước tự chủ công nghệ với thúc đẩy các sản phẩm có khả năng ứng dụng sớm vào sản xuất, đời sống. Những chính sách này được kỳ vọng tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia nghiên cứu, phát triển công nghệ, góp phần nâng năng suất và tăng trưởng kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cũng đã trả lời các câu hỏi của đại biểu liên quan đến đầu tư phòng thí nghiệm; phát triển công nghệ cao gắn với công nghệ thiết yếu cho đời sống; thời gian thẩm định nhiệm vụ khoa học công nghệ; cơ chế Nhà nước mua sản phẩm công nghệ đầu tiên của doanh nghiệp; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ đổi mới công nghệ...

Tiếp đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội về những vấn đề thuộc trách nhiệm điều hành chung của Chính phủ.

Thủ tướng Lê Minh Hưng trả lời chất vấn chiều 12/11. Ảnh: Quang Vinh

Đại biểu đề nghị Thủ tướng nêu giải pháp căn cơ để khắc phục tình trạng cán bộ, công chức sợ sai, làm việc cầm chừng, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thậm chí viện dẫn những bất cập của pháp luật để không phải quyết định, nhất là trong các lĩnh vực mới, khó, tiềm ẩn rủi ro như tài chính, đầu tư công và chuyển đổi số.

Người đứng đầu Chính phủ cho biết Trung ương đã có nghị quyết về phát huy tinh thần tiên phong, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của cán bộ, đảng viên. Ban Bí thư cũng ban hành quy định về tôn vinh, trọng dụng, bảo vệ cán bộ và Chính phủ đã xây dựng kế hoạch triển khai.

Tuy nhiên, Thủ tướng thừa nhận tại một số cơ quan trung ương và địa phương vẫn còn tình trạng cán bộ sợ trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy công việc, không dám đối mặt với những vấn đề mới, khó.

Để khắc phục, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định, phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp, ngành, giữa Trung ương và địa phương, nhất là cấp tỉnh và cấp xã; đồng thời rà soát toàn bộ nhiệm vụ đã phân quyền, phân cấp và bố trí đủ nguồn lực để địa phương thực hiện.

Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác đánh giá cán bộ, gắn trách nhiệm với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Những người không hoàn thành nhiệm vụ có thể phải được thay thế kịp thời.

Đại biểu Mai Thị Phương Hoa tham gia chất vấn. Ảnh: Quang Vinh

Đại biểu cho biết sau 16 tháng triển khai Nghị quyết 57, các bộ mới thống nhất được nội hàm chi; 18 nhiệm vụ công nghiệp chiến lược chưa nhiệm vụ nào được ký hợp đồng; 34 cơ sở dữ liệu quốc gia chưa đồng bộ. Việc định giá tài sản trí tuệ, thu hút vốn tư nhân vào hạ tầng theo hình thức đối tác công tư (PPP) còn hạn chế. Đại biểu đề nghị Thủ tướng nêu giải pháp tháo gỡ để khơi thông nguồn lực, phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Trả lời câu hỏi, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết Chính phủ đang xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chuyển giao công nghệ, tăng sử dụng nhà cung ứng Việt Nam và tham gia đào tạo nhân lực chất lượng cao. Những định hướng này được đưa vào dự án Luật Đầu tư trình Quốc hội xem xét.

Song song với thu hút FDI, Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và tìm kiếm thị trường mới.

Theo Thủ tướng, để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính phủ sẽ hỗ trợ thông qua các chính sách thuế, đất đai, tiếp cận vốn và ứng dụng khoa học công nghệ, nhưng doanh nghiệp cũng cần đổi mới để đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế.

Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Nhà nước sẽ tăng cường cơ chế đặt hàng, kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học để phát triển các công nghệ, sản phẩm phục vụ trực tiếp sản xuất kinh doanh. Trọng tâm là giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiếp cận công nghệ với chi phí hợp lý, nâng năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm.

Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp để xây dựng chương trình hỗ trợ cụ thể, phù hợp nhu cầu thực tế, qua đó nâng khả năng tham gia chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng đã trả lời các câu hỏi của đại biểu về các chính sách ưu tiên để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và tăng tỷ trọng xuất khẩu; chính sách thu hút các quỹ đầu tư quốc tế và dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài; đầu tư phát triển Đồng bằng sông Cửu Long...