Cần lộ trình phù hợp cho sách giáo khoa thống nhất

Sách giáo khoa cần bước chuyển đổi

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT, lựa chọn bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam để áp dụng thống nhất trong giáo dục phổ thông trên phạm vi cả nước từ năm học 2026-2027.

Bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống được lựa chọn triển khai từ năm học 2026-2027.

Quyết định này nhằm triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW (Bộ Chính trị, 22/8/2025) về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cũng như Nghị quyết số 281/NQ-CP (Chính phủ, 15/9/2025) về chương trình hành động thực hiện nghị quyết.

Theo định hướng, từ năm học 2026-2027, Việt Nam sẽ áp dụng một bộ sách giáo khoa chung trong hệ thống giáo dục phổ thông. Đến năm 2030, mục tiêu là cung cấp miễn phí sách giáo khoa cho tất cả học sinh. Chủ trương này giúp chuẩn hóa nội dung giáo dục, bảo đảm công bằng trong tiếp cận tri thức, đồng thời tạo nền tảng cho chuyển đổi số và xây dựng hệ sinh thái học liệu quốc gia.

Việc thống nhất sử dụng một bộ sách giáo khoa còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý học liệu, giảm chi phí cho người dân và tạo sự đồng bộ trong dạy và học từ lớp 1 đến lớp 12. Đây cũng là cơ sở để Nhà nước chỉnh lý, số hóa sách giáo khoa, phát triển kho học liệu số mở và triển khai lộ trình cung cấp sách miễn phí.

Theo Bộ GD&ĐT, bộ sách giáo khoa chung cần đáp ứng các nguyên tắc, phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, bảo đảm tính khoa học, sư phạm và pháp lý, có tính kế thừa, hạn chế xáo trộn trong quá trình triển khai, tiết kiệm ngân sách, giảm tác động đến giáo viên, học sinh và xã hội và phù hợp tinh thần các nghị quyết của Trung ương và Chính phủ.

Góc nhìn của nhà khoa học, TS Tô Văn Trường thì cần lộ trình chuyển tiếp: "Chủ trương bảo đảm sách giáo khoa miễn phí cho học sinh cả nước theo Nghị quyết 71-NQ/TW là đúng đắn, tiến bộ và mang tính nhân văn, phù hợp với xu hướng thế giới. Tuy nhiên, việc chuyển từ mô hình thị trường sang mô hình thống nhất không thể thực hiện bằng một quyết định cắt đồng loạt, mà cần cơ chế chuyển tiếp rõ ràng. Có thể sử dụng song song các bộ sách trong một thời gian nhất định, từng bước chuẩn hóa tiêu chuẩn chất lượng".

Ông Trường nhấn mạnh, Nhà nước nên hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân thông qua việc mua bản quyền, đặt hàng chỉnh sửa nội dung hoặc chuyển đổi các bộ sách hiện hành thành tài liệu bổ trợ. Toàn bộ quá trình cần minh bạch để đảm bảo việc lựa chọn sách dựa trên chất lượng, không phải quyền sở hữu.

Từ thực tiễn giảng dạy, cô Lê Thị Hà, giáo viên trung học phổ thông tại Hà Nội, chia sẻ: "Việc thống nhất một bộ sách giáo khoa sẽ giúp giáo viên và học sinh đồng bộ trong phương pháp dạy học, tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài. Song, cần có lộ trình chuyển tiếp để giáo viên quen với nội dung mới và các em không bị bỡ ngỡ. Hỗ trợ tập huấn và tài liệu bổ trợ là điều rất thiết thực trong giai đoạn đầu".

Nhiều học sinh cũng bày tỏ sự quan tâm. Em Nguyễn Tuệ Minh (lớp 7, Hà Nội) cho biết: "Sách hiện nay có nhiều hoạt động trải nghiệm và hình ảnh sinh động, giúp việc học bớt khô khan và thú vị hơn".

Từ ý kiến chuyên gia, giáo viên và học sinh, có thể thấy đồng thuận với mục tiêu thống nhất một bộ sách giáo khoa. Tuy nhiên, việc lựa chọn theo từng cấp học hoặc một số môn cần dựa trên ba bộ sách hiện hành, phù hợp thực tế và được xem là tối ưu hơn cả.

Tránh "cú sốc" cho thị trường xuất bản giáo dục

Những lo ngại không phải không có cơ sở, từ sau Nghị quyết 88/2014/QH13, cánh cửa xã hội hóa sách giáo khoa được mở ra, thu hút trí thức, doanh nghiệp tư nhân và các lực lượng xã hội cùng tham gia đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy.

Nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư, xây dựng đội ngũ tác giả, biên tập viên và nhà khoa học. Không ít đơn vị vay vốn ngân hàng hoặc huy động toàn bộ nguồn lực, với niềm tin đang góp phần cải cách giáo dục.

Tuy nhiên, khi chính sách điều chỉnh sang một bộ sách giáo khoa thống nhất, nhiều doanh nghiệp đầu tư trước đó gặp khó khăn. Trong số chín bộ sách được thẩm định, hiện chỉ còn ba bộ được phép sử dụng, trong đó bộ sách được lựa chọn do đơn vị nhà nước biên soạn, còn các bộ sách tư nhân không còn nằm trong danh mục, nhưng chưa có cơ chế hỗ trợ rõ ràng.

Theo chuyên các gia kinh tế, giáo dục cho rằng, mục tiêu quản lý là cần thiết, song việc chuyển sang một bộ sách giáo khoa duy nhất cần có lộ trình và cơ chế chuyển tiếp phù hợp. Nếu thay đổi quá đột ngột, những nguồn lực xã hội đã đầu tư có thể không được sử dụng hiệu quả, gây xáo trộn cho thị trường. Vì vậy, cần thiết kế bước đi thận trọng để vừa bảo đảm ổn định, vừa đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục.

Nhà báo Vũ Văn Hòa nhấn mạnh: "Sách giáo khoa là cấu phần quan trọng của quản trị giáo dục. Chủ trương xã hội hóa là đúng, nhưng không thể xã hội hóa lợi ích, hành chính hóa rủi ro. Các bộ sách hiện hành đã được xã hội đầu tư lớn, mọi điều chỉnh thiếu lộ trình rõ ràng đều có nguy cơ gây lãng phí tài sản xã hội, làm đứt gãy chính sách và bào mòn niềm tin. Việc xây dựng bộ sách dùng chung cần thận trọng, minh bạch, tránh tạo rào cản với các chủ thể đã tham gia xã hội hóa hợp pháp".

Chủ trương xây dựng một bộ sách giáo khoa quốc gia miễn phí, chất lượng cao là bước đi lớn trong cải cách giáo dục. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả và bền vững, quá trình triển khai cần lộ trình phù hợp, từng bước chuẩn hóa; minh bạch và nhất quán trong chính sách, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người học và các chủ thể đã tham gia xã hội hóa.

Phượng Nguyễn