Cân nhắc mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc với lao động là việc trên nền tảng số

Phát biểu về chủ trương mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội sáng 9/11, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa) ủng hộ việc bổ sung đối tượng tham gia, nhất là lực lượng lao động phi chính thức và người có thu nhập từ các nền tảng số. Theo đại biểu, đây là nhóm lao động ngày càng đông đảo trong nền kinh tế, nhưng khả năng tiếp cận các chính sách an sinh xã hội hiện nay còn rất hạn chế.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ giữa mục tiêu và phương thức thực hiện. Nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng trong khi chưa xác định rõ nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của các tổ chức nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động, chính sách dễ phát sinh tranh chấp, đồng thời tạo thêm gánh nặng tài chính cho những người có thu nhập thấp, thiếu ổn định. 

Đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa).

Đối với người lao động làm việc theo khoán, theo đơn hàng hoặc làm việc cho nhiều nền tảng cùng lúc, việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng và phân chia trách nhiệm giữa các bên cũng là vấn đề không đơn giản.

Theo đại biểu, nếu thiết kế chính sách không phù hợp, người lao động có thể phải đối mặt với chi phí gia tăng trước mắt nhưng chưa thấy rõ lợi ích lâu dài, từ đó tìm cách né tránh tham gia.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể về nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên liên quan; đồng thời đánh giá kỹ tác động đối với từng nhóm lao động.

"Đề nghị xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay, nhằm có thêm thời gian hoàn thiện hạ tầng pháp lý, kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và các doanh nghiệp nền tảng số, kết hợp đẩy mạnh tuyên truyền để tạo sự đồng thuận cao trong xã hội", đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị.

Cùng quan điểm, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cho biết, thời gian qua, dù luật đã mở rộng thêm các nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc như khu vực hợp tác xã, hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân..., nhưng số lượng người tham gia thực tế chưa nhiều, việc thực hiện còn bất cập.

Do đó, đại biểu đề nghị trước mắt cần tập trung nguồn lực vận động, thực hiện thật tốt đối với các đối tượng đã được quy định trước đây, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Đối với việc bổ sung đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số, đại biểu đề nghị xem xét khi tiến hành sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội.

Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, dự thảo hoàn thiện quy định về khai báo, điều tra, thống kê, báo cáo tai nạn lao động đối với người làm việc không theo hợp đồng lao động và người lao động trên nền tảng số.

Việc xác định trách nhiệm của các bên cần căn cứ vào bản chất quan hệ và mức độ tổ chức, điều phối công việc trên thực tế, không mặc nhiên coi mọi đơn vị vận hành nền tảng là người sử dụng lao động.

Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu quyền và nghĩa vụ của các bên trong việc bảo vệ vệ sinh, an toàn lao động đối với người làm việc từ xa và người làm việc theo các hình thức linh hoạt.