Kiến nghị Bảo hiểm xã hội phải tự động thanh toán thêm một khoản tiền lãi tính trên số tiền chậm trả

 Quang cảnh phiên làm việc của Quốc hội ngày 9/11. Ảnh: Quốc hội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, ngày 9/11, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở Hội trường Diên Hồng về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Bên cạnh các nội dung khác, vấn đề cắt giảm hồ sơ, thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả giải quyết chế độ cho người lao động là một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn của các đại biểu.

Đặt trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và tinh gọn bộ máy, các đại biểu Quốc hội không chỉ ghi nhận bước tiến trong tư duy lập pháp mà còn thẳng thắn chỉ ra những nguy cơ phát sinh rào cản từ thực tiễn, đòi hỏi chính sách phải lấy người dân làm trung tâm phục vụ…

Chuyển đổi số trong bảo hiểm xã hội không được tạo thêm rào cản

Tham gia góp ý về chủ trương cấp sổ bảo hiểm xã hội điện tử và khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) thể hiện sự đồng tình cao với định hướng đổi mới của dự thảo luật. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh cần phân biệt rõ ràng giữa việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại với việc chuyển toàn bộ trách nhiệm và gánh nặng tiếp cận dịch vụ sang cho người dân.

 Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Theo quy định tại khoản 2 Điều 25 của dự thảo Luật, sổ bảo hiểm xã hội sẽ được cấp bằng bản điện tử, và bản giấy chỉ được cấp khi người tham gia có yêu cầu cụ thể. Đánh giá đây là cách tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển, song đại biểu Nguyễn Văn Huy bày tỏ sự băn khoăn đối với quy định tại khoản 1 Điều 93 và khoản 1 Điều 114 về việc bắt buộc chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản cá nhân của người thụ hưởng.

Đại biểu phân tích rằng, nếu luật không thiết kế các phương án hỗ trợ cùng hình thức chi trả thay thế linh hoạt, quy định này vô hình trung sẽ tạo ra không ít khó khăn, rào cản cho những nhóm đối tượng yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, người không có tài khoản ngân hàng hoặc những người dân đang sinh sống tại các khu vực vùng sâu, vùng xa.

Từ thực tế đó, đại biểu đoàn Hưng Yên đề xuất cơ quan soạn thảo cần rà soát, điều chỉnh quy định tại Điều 93 và Điều 114 theo hướng xác định việc chi trả qua tài khoản ngân hàng là phương thức ưu tiên, nhưng đồng thời vẫn phải duy trì hình thức chi trả trực tiếp hoặc chi trả thông qua các tổ chức dịch vụ được ủy quyền cho những trường hợp chưa có điều kiện tiếp cận dịch vụ ngân hàng.

 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Bổ sung cho đề xuất này, đại biểu đề nghị quy định cụ thể trách nhiệm của cơ quan chức năng trong việc hỗ trợ người dân thực hiện các thủ tục điện tử, bảo đảm việc chuyển sang sổ điện tử không làm mất đi quyền được nhận bản sổ giấy khi người tham gia có nhu cầu chính đáng.

“Chuyển đổi số trong bảo hiểm xã hội không được tạo thêm rào cản mà phải làm cho việc thụ hưởng chính sách trở nên thuận tiện và dễ dàng hơn”, đại biểu Nguyễn Văn Huy kiến nghị.

Kiến nghị Bảo hiểm xã hội phải tự động thanh toán thêm một khoản tiền lãi tính trên số tiền chậm trả

Đi sâu phân tích quy định về trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội tại điểm a khoản 5 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung khoản 5 Điều 18), đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) đánh giá cao tư duy lập pháp tiến bộ của Ban soạn thảo khi quy định cơ quan nhà nước phải bồi thường theo quy định của pháp luật nếu giải quyết hồ sơ chậm trễ gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Đại biểu cho rằng việc cơ quan hành chính cam kết chịu trách nhiệm vật chất là minh chứng rõ nét cho một nền hành chính phục vụ.

 Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Dù vậy, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đã thẳng thắn chỉ ra sự thiếu khả thi nếu duy trì cụm từ "bồi thường theo quy định của pháp luật" một cách chung chung. Trong thực tế, để khởi kiện và yêu cầu cơ quan nhà nước bồi thường thiệt hại, người dân hoặc doanh nghiệp phải trải qua quá trình thu thập chứng cứ chứng minh thiệt hại vô cùng gian nan và phức tạp.

“Tôi ví dụ một công nhân nghèo còn khó khăn, khi nghỉ việc chờ chế độ họ sẽ khó để am hiểu một cách tường minh pháp luật và chi phí để chứng minh việc chậm nhận tiền đã làm họ thiệt hại cụ thể bao nhiêu tiền trước tòa án, nếu giữ nguyên quy định như dự thảo thì quyền lợi chính đáng của người lao động tôi tin chắc rằng cũng sẽ bị nghẽn trên giấy”, đại biểu Nguyễn Minh Tâm phân tích.

Để khắc phục vướng mắc này và bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng, đại biểu Nguyễn Minh Tâm kiến nghị Ban soạn thảo bổ sung ngay trong luật một nguyên tắc tính bồi thường cơ bản mang tính mặc định.

  Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Cụ thể, khi cơ quan bảo hiểm xã hội chậm giải quyết hồ sơ hoặc chi trả chế độ so với thời hạn luật định, ngoài số tiền gốc bắt buộc phải chi trả, cơ quan bảo hiểm xã hội phải tự động thanh toán thêm một khoản tiền lãi tính trên số tiền chậm trả. Mức lãi suất này có thể tham chiếu trực tiếp từ mức lãi suất đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội bình quân hiện hành nhân với số ngày thực tế chậm trễ.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh, quy định này sẽ tạo ra sự bình đẳng pháp lý: nếu doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm thì lập tức bị phạt tính lãi chậm nộp, ngược lại khi cơ quan nhà nước chậm trả tiền cho dân thì việc tự động thanh toán phần lãi bù đắp chính là thước đo cao nhất của sự minh bạch và công bằng, đồng thời giúp giảm thiểu tối đa gánh nặng khiếu kiện cho hệ thống tư pháp.

Sẽ bảo đảm chi trả tận nhà cho đối tượng yếu thế

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo phát biểu tiếp thu, giải trình các ý kiến đại biểu Quốc hội nêu tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã làm rõ nhóm vấn đề về cắt giảm hồ sơ, thủ tục hành chính và giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội.

 Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải phát biểu tiếp thu, giải trình các ý kiến đại biểu Quốc hội nêu tại phiên thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải khẳng định, việc bãi bỏ và cắt giảm các thủ tục hành chính được thực hiện theo nguyên tắc luật hóa thời điểm phát sinh quyền hưởng cùng trách nhiệm bồi thường. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ quy định cụ thể về thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự cũng như việc kết nối, sử dụng và thay thế dữ liệu nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra thông suốt.

Cơ quan soạn thảo quán triệt quan điểm việc cắt giảm thủ tục tuyệt đối không làm hạn chế quyền tiếp cận, thực hiện và thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội của người dân, đặc biệt chú trọng bảo vệ quyền lợi của người cao tuổi, người khuyết tật, người dân sinh sống ở vùng sâu, vùng xa hoặc những người chưa có điều kiện sử dụng phương tiện điện tử.

 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Về các giải pháp triển khai cụ thể, Bộ trưởng cho biết dự thảo nghị định hướng dẫn về hồ sơ, thủ tục bảo hiểm xã hội đang được tích cực xây dựng theo hướng giảm thiểu tối đa thành phần giấy tờ, đẩy mạnh giao dịch điện tử và phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông. Đồng thời, văn bản hướng dẫn sẽ duy trì linh hoạt các cơ chế thu, chi phù hợp với thực tiễn, trong đó quy định rõ việc tổ chức chi trả tận nhà đối với các trường hợp người thụ hưởng có tuổi cao hoặc sức khỏe yếu.

“Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, làm rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương, nhất là chính quyền địa phương 2 cấp sau khi sắp xếp, trong đó có cấp xã như đề nghị của các đại biểu Quốc hội”, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải khẳng định.