Cần những đột phá mới đưa kinh tế biển trở thành động lực tăng trưởng

Hoàn thiện thể chế để khai mở tiềm năng biển

Chiều 5/6, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Hội thảo quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Tùng Đinh

Hội thảo là hoạt động trọng tâm hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Ngày Đại dương thế giới (8/6) và Tháng hành động vì môi trường năm 2026. Tham dự có đại diện các bộ, ngành Trung ương, 21 tỉnh, thành phố có biển, cùng các chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội ngành nghề và cộng đồng doanh nghiệp.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, sau hơn 8 năm triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, nhận thức về phát triển kinh tế biển bền vững đã được nâng cao, hệ thống chính sách từng bước hoàn thiện, nhiều ngành kinh tế biển và địa phương ven biển đạt kết quả tích cực.

Tuy nhiên, những tiềm năng và lợi thế biển vẫn chưa được phát huy tương xứng. Việt Nam có diện tích biển trên 1 triệu km² và đường bờ biển dài hơn 3.260 km nhưng đóng góp của kinh tế biển chưa tương xứng với nguồn lực sẵn có.

Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là sự chồng chéo trong hệ thống pháp luật và công tác quản lý nhà nước. Nhiều quy định còn giao thoa giữa các lĩnh vực quản lý, đặc biệt giữa Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo với Luật Điện lực, Luật Hàng hải và các luật chuyên ngành khác, gây khó khăn cho doanh nghiệp và các địa phương trong quá trình triển khai dự án.

“Việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo không chỉ là sửa đổi một đạo luật chuyên ngành mà còn là cơ hội để đổi mới tư duy quản trị biển theo hướng tổng hợp, thống nhất, hiện đại và hiệu quả hơn”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Theo ông Điệp, trong quá trình khảo sát và hợp tác quốc tế, Việt Nam ghi nhận nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển, đặc biệt ở lĩnh vực khai thác khoáng sản biển sâu. Qua làm việc với một số đối tác, không ít khu vực được đánh giá có tiềm năng lớn về khoáng sản chiến lược, với giá trị kinh tế cao. Bên cạnh đó, tiềm năng du lịch biển, đảo của Việt Nam hiện chưa được khai thác hiệu quả. “Chúng ta có nhiều nơi rất đẹp, không thua kém các điểm nghỉ dưỡng nổi tiếng quốc tế, nhưng cơ chế phát triển và thu hút đầu tư vẫn còn hạn chế”, ông Điệp chia sẻ.

Đổi mới tư duy phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới

Tại hội thảo, ông Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho biết, sau hơn 8 năm triển khai Nghị quyết 36-NQ/TW, phát triển kinh tế biển Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng, song giai đoạn mới đang đặt ra hàng loạt yêu cầu và thách thức cần được giải quyết bằng những đột phá về thể chế và quản trị.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Tùng Đinh

Theo ông Hùng, có 6 nhóm vấn đề lớn cần được nhận diện. Đó là yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế để phát huy hiệu quả hơn các tiềm năng, lợi thế biển; phát huy vai trò của kinh tế biển trong mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số; đổi mới phương thức quản trị biển khi quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy đang mở ra không gian phát triển mới.

Bên cạnh đó, những biến động khó lường của tình hình quốc tế, các thách thức về an ninh hàng hải... đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh. Trong khi đó, tài nguyên biển có dấu hiệu suy giảm, môi trường biển và hệ sinh thái biển chịu nhiều áp lực từ ô nhiễm và biến đổi khí hậu. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao cũng chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế biển hiện đại.

Từ thực tiễn đó, ông Vũ Mạnh Hùng đề xuất cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển kinh tế biển sang tư duy phát triển quốc gia dựa vào biển; từ quản lý đơn ngành sang quản trị biển tổng hợp, liên ngành, liên vùng và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, chuyển đổi số. Đồng thời, cần chuyển từ tư duy ưu tiên phân bổ nguồn lực sang xây dựng các cơ chế, chính sách đủ sức cạnh tranh quốc tế để huy động hiệu quả mọi nguồn lực xã hội cho phát triển kinh tế biển. Việc tăng cường liên kết giữa các ngành, lĩnh vực và các địa phương ven biển cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm khắc phục tình trạng phát triển phân tán, thiếu kết nối.

Ông Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho rằng, cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển kinh tế biển sang tư duy phát triển quốc gia dựa vào biển. Ảnh: Tùng Đinh

Để tạo đột phá trong giai đoạn tới, ông Vũ Mạnh Hùng đề xuất nhiều nhóm giải pháp trọng tâm như hoàn thiện thể chế theo hướng khuyến khích đổi mới sáng tạo và khơi thông nguồn lực; phát triển mạnh doanh nghiệp biển; thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số; đầu tư phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại có giá trị gia tăng cao; xây dựng hệ thống hạ tầng và các trung tâm kinh tế biển hiện đại; phát triển kinh tế biển xanh gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, ông Hùng nhấn mạnh yêu cầu rà soát, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật về đất đai, đầu tư, tài chính, môi trường và quy hoạch không gian biển theo hướng minh bạch, ổn định, thống nhất, tháo gỡ các điểm nghẽn, chồng chéo trong chính sách.

Đối với dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), ông Hùng cho rằng, cần hoàn thiện theo hướng quản lý tổng hợp, thống nhất và hiện đại tài nguyên, môi trường biển; tăng cường cơ chế điều phối liên ngành, liên vùng; phân định rõ trách nhiệm quản lý và xây dựng các chính sách ưu đãi đủ mạnh để thu hút đầu tư vào hạ tầng biển và các ngành kinh tế biển mới.

Tại Hội thảo, các đại biểu cũng cho rằng cần hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê, đấu giá và sử dụng khu vực biển; đồng thời rà soát, cập nhật Quy hoạch không gian biển quốc gia nhằm bảo đảm sự kết nối hài hòa giữa đất liền, biển, vùng trời và không gian ven biển. Theo các chuyên gia, chỉ khi tháo gỡ được những điểm nghẽn về thể chế, quy hoạch và nguồn lực, Việt Nam mới có thể khai thác hiệu quả tiềm năng biển, hình thành các cực tăng trưởng mới và đưa kinh tế biển thực sự trở thành động lực phát triển bền vững của đất nước trong những thập niên tới.