Cần tháo gỡ khó khăn trong quản lý, sử dụng đất công ích

Một phần diện tích trang trại tổng hợp của gia đình anh Lê Văn Long, ở thôn Đằng Xá, xã Hoằng Hóa, là đất công ích (ảnh minh họa).

Khó từ thực tiễn

Qua rà soát, toàn phường Bỉm Sơn hiện có 332 hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất công ích, với tổng diện tích 158,12ha. Các hộ đã được UBND các xã, phường cũ ký hợp đồng thuê thầu đất công ích trong các giai đoạn trước đây để sản xuất nông nghiệp hoặc được theo dõi trong Hồ sơ thu tiền thầu đất công ích.

Theo báo cáo của UBND phường Bỉm Sơn, hiện nay có 36/332 trường hợp đang trong thời gian thuê, thầu đất theo hợp đồng đã ký, tuy nhiên thời gian còn lại của hợp đồng cũng chỉ tính đến hết năm 2026, đầu năm 2027. Còn lại 296/332 hộ đã hết thời hạn sử dụng đất theo hợp đồng. Trong quá trình triển khai thực hiện việc đấu giá quyền sử dụng đất công ích, địa phương gặp nhiều vướng mắc, nhất là liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng (GPMB).

Phó Chủ tịch UBND phường Bỉm Sơn Trần Xuân Việt chia sẻ: “Theo quy định, khi hết thời gian thuê, thầu đất công ích hoặc khi chấm dứt, thanh lý hợp đồng, các hộ dân phải tự dọn dẹp, tháo dỡ tài sản và giao trả lại đất cho Nhà nước. Song thực tế, UBND các xã, phường cũ trước đây ký hợp đồng với các hộ dân không thông qua đấu giá mà chỉ gia hạn hợp đồng, trong đó điều khoản thỏa thuận không rõ ràng dẫn đến nhiều hộ dân đã sử dụng đất nhiều năm, đầu tư nhiều tài sản kiên cố trên đất. Từ đó, việc thực hiện tự tháo dỡ, thu dọn mặt bằng gặp nhiều vướng mắc, nhiều hộ dân không đồng thuận và mong muốn tiếp tục được thuê, gia hạn hợp đồng”.

Không chỉ vướng ở khâu GPMB, việc đấu giá đất công ích còn gặp khó khi xác định giá khởi điểm. Theo quy định, giá đất làm căn cứ xác định giá khởi điểm đấu giá đối với diện tích đất công ích được xác định theo giá đất nông nghiệp trong bảng giá đất do UBND cấp tỉnh ban hành. “Nếu áp dụng mức giá này để tổ chức đấu giá thì giá khởi điểm có thể cao hơn đáng kể so với mức thu hiện tại từ cho thuê, thầu đất trước đây. Điều này làm gia tăng nguy cơ đấu giá không thành, đất không có người nhận thuê, thậm chí bị bỏ hoang, gây lãng phí”, ông Việt nhận định thêm.

Tại xã Hoằng Sơn, quá trình dồn điền, đổi thửa hình thành các vùng sản xuất tập trung, một phần quỹ đất công ích còn lại được giao cho hộ gia đình, cá nhân thuê để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản. Có những diện tích người dân đã thuê và sử dụng trong nhiều năm, thậm chí qua nhiều chu kỳ. Trong thời gian đó, ngoài thực hiện nghĩa vụ tài chính, người dân còn đầu tư công sức, kinh phí để cải tạo mặt bằng, thủy lợi, trồng cây... Theo thống kê, toàn xã hiện có 270 hợp đồng cho thuê đất công ích với tổng diện tích khoảng 114,5ha để sản xuất nông nghiệp.

Ông Nguyễn Quốc Sự, Trưởng Phòng Kinh tế, UBND xã Hoằng Sơn, cho biết: "Đất công ích ở cấp xã không đồng nhất về diện tích, vị trí và giá trị kinh tế. Có khu đất diện tích lớn, vị trí thuận lợi, khả năng khai thác cao; nhưng cũng có không ít thửa đất nhỏ lẻ, xen kẹt, phân tán trong khu dân cư hoặc nằm ở vị trí khó canh tác. Nếu áp dụng đầy đủ quy trình đấu giá đối với tất cả các loại đất này, chi phí quản lý có thể lớn trong khi nguồn thu mang lại không đáng kể. Thậm chí, có những khu đất khó tìm được người tham gia đấu giá”.

Đáng lưu ý hơn, với các hộ đã sử dụng đất ổn định trong nhiều năm, họ đã bỏ công sức, kinh phí để cải tạo đất, đầu tư phục vụ sản xuất. Khi hết thời hạn thuê và phải đấu giá lại, phải cạnh tranh bình đẳng với các chủ thể khác. Song, phần chi phí mà họ đã đầu tư cải tạo đất trước đó chưa được xem xét một cách đầy đủ. Điều này đặt ra vấn đề làm thế nào vừa bảo đảm nguyên tắc đấu giá, vừa không làm mất đi động lực đầu tư lâu dài của người dân khi thuê đất?

Chờ những quy định phù hợp

Nhìn từ thực tế quản lý đất công ích tại các địa phương cho thấy, cần một cơ chế quản lý đất công ích thống nhất, phù hợp với thực tiễn, giúp các địa phương tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm đất đai được khai thác hiệu quả, phục vụ lợi ích cộng đồng và phát triển bền vững.

Theo ông Lê Trọng Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Triệu Sơn, Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) quy định chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm trước Nhà nước đối với việc sử dụng đất nông nghiệp vào mục đích công ích, song chưa quy định đầy đủ chế độ quản lý, sử dụng quỹ đất này. Vì vậy, cần bổ sung quy định riêng về quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích của cấp xã nhằm bảo đảm có đầy đủ căn cứ pháp lý cho việc quản lý, sử dụng và khai thác hiệu quả, tránh chồng chéo với cơ chế cho thuê đất ngắn hạn. Đặc biệt, cần có quy định tháo gỡ một số vướng mắc tại địa phương liên quan đến các thửa đất có diện tích manh mún, khó cho thuê, diện tích do UBND cấp xã cho thuê trước đây không đúng quy định, các hộ được nhận khoán thầu đã đầu tư số tiền lớn để phát triển sản xuất.

Ông Nguyễn Thanh Hùng, Phó trưởng Phòng Quản lý đất đai, Sở Nông nghiệp và Môi trường lại nêu quan điểm: “Cần nghiên cứu bỏ quy định về quỹ đất công ích, chỉ quy định chung là quỹ đất do UBND xã quản lý và giao, cho thuê theo quy định. Bởi lẽ, trước đây khi thực hiện chính quyền địa phương 3 cấp, trong các loại đất xã quản lý có quy định quỹ đất công ích (có thời kỳ gọi là đất 5%). Xã có thẩm quyền cho thuê và thời hạn cho thuê theo quy định hiện hành không quá 10 năm để xã được sử dụng nguồn thu này thực hiện các hoạt động của xã. Tuy nhiên, đến nay khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, chủ tịch UBND cấp xã đã có thẩm quyền cho thuê các loại đất; việc phân biệt quỹ đất 5% để UBND xã cho thuê từ quỹ đất sử dụng vào mục đích công ích không còn phù hợp”.