Cần Thơ chuyển đổi tư duy sản xuất nông nghiệp

Các đại biểu trải nghiệm bên cây măng cụt 40 năm tuổi. (Ảnh: VĂN ÚT)

Từ vườn cây đến mô hình kinh tế đa giá trị

Với 2,3ha cây ăn trái, trong đó có hơn 1ha măng cụt đã 40 năm tuổi, ông Nguyễn Văn Tấn, nông dân xã Thạnh Xuân, thành phố Cần Thơ, từng có nguồn thu chủ yếu từ sản xuất nông nghiệp. Mỗi năm, vườn măng cụt cho sản lượng hơn 15 tấn, mang lại lợi nhuận khoảng 300 triệu đồng.

Nhưng vài năm trở lại đây, ông Tấn không còn chỉ tính toán bài toán năng suất. Gia đình chuyển dần sang sản xuất theo hướng xanh, sạch, hữu cơ, đồng thời thiết kế lại khu vườn để phát triển du lịch sinh thái.

Vào mùa măng cụt, từ tháng 4 đến tháng 8, du khách có thể đến tận vườn thưởng thức trái cây, dùng các món ăn chế biến từ măng cụt, chèo ghe tham quan vườn cây. Mô hình này giúp gia đình ông có thêm khoản thu khoảng 15-20 triệu đồng mỗi tháng.

Câu chuyện của gia đình ông Tấn cho thấy một hướng tiếp cận mới: Giá trị của nông nghiệp không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch mà còn được tạo ra từ trải nghiệm, dịch vụ, văn hóa địa phương và cảnh quan sinh thái.

Cây măng cụt 40 năm tuổi của ông Nguyễn Văn Tấn, nông dân xã Thạnh Xuân, thành phố Cần Thơ. (Ảnh: VĂN ÚT)

Theo ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ, nông nghiệp vẫn là một trong những trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, vừa góp phần bảo đảm an ninh lương thực, vừa ổn định đời sống người dân. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển mới đòi hỏi ngành nông nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận.

Thay vì chỉ quan tâm trồng cây gì, nuôi con gì để đạt năng suất cao, người sản xuất cần chú trọng chất lượng, giá trị gia tăng, nhu cầu thị trường, thương hiệu và liên kết chuỗi. “Làm nông nghiệp” vì thế đang dần được thay bằng tư duy “kinh doanh nông nghiệp”.

Ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch Hội Nông dân thành phố Cần Thơ cho rằng, lâu nay nông dân thường tập trung vào câu hỏi làm thế nào để sản xuất được nhiều hơn. Trong khi đó, thị trường ngày càng đòi hỏi sản phẩm có chất lượng, nguồn gốc rõ ràng, thương hiệu và hàm lượng chế biến cao.

Theo ông Sử, năng suất cao không còn là yếu tố duy nhất quyết định hiệu quả sản xuất. Nông dân phải biết tính toán chi phí đầu vào, tối ưu lợi nhuận, nắm bắt tín hiệu thị trường và chủ động tổ chức sản xuất theo nhu cầu tiêu thụ.

Một trong những thay đổi quan trọng là chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ, độc canh sang hợp tác và liên kết. Việc tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã giúp nông dân mở rộng quy mô, tạo sản lượng đủ lớn để ký kết với doanh nghiệp, đồng thời thuận lợi hơn trong ứng dụng khoa học công nghệ.

Doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm OCOP và nông nghiệp công nghệ cao tại Sàn giao dịch công nghệ Cần Thơ. (Ảnh: VĂN ÚT)

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là làm ra nông sản mà phải tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Để thay đổi tư duy đã hình thành trong thời gian dài, Hội Nông dân thành phố Cần Thơ xác định công tác tuyên truyền, vận động có vai trò quan trọng. Người nông dân cần từng bước thay đổi thói quen sản xuất, không còn phụ thuộc vào kinh nghiệm đơn thuần mà phải biết sử dụng dữ liệu, công nghệ và thông tin thị trường trong quyết định sản xuất.

Công nghệ trở thành “bệ đỡ”

Với vai trò đô thị hạt nhân của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, thành phố Cần Thơ đang thúc đẩy ứng dụng khoa học kỹ thuật vào nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông-thủy sản và phát triển các sản phẩm chủ lực, OCOP.

Trong quá trình này, truy xuất nguồn gốc được xác định là một mắt xích quan trọng. Các sản phẩm chủ lực và OCOP từng bước được chuẩn hóa thông qua mã số, mã vạch, tem điện tử và nền tảng số.

Tuy nhiên, thành phố cũng nhìn nhận việc kết nối cung-cầu công nghệ vẫn còn hạn chế; mối liên kết giữa nhà khoa học, viện, trường, doanh nghiệp và các chủ thể sản xuất chưa thật sự chặt chẽ.

Cần Thơ cần đẩy mạnh chuyển giao công nghệ để tạo “bệ đỡ” cho các sản phẩm chủ lực và OCOP. (Ảnh: VĂN ÚT)

Do đó, chuyển từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp thông minh, dựa trên dữ liệu và công nghệ không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà trở thành yêu cầu cấp thiết.

Cần Thơ hiện có 903 sản phẩm OCOP của 454 chủ thể đạt từ 3 sao trở lên. Theo kế hoạch năm 2026, thành phố đặt mục tiêu công nhận mới ít nhất 103 sản phẩm từ 3 sao trở lên; phấn đấu có thêm 3 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao và nâng hạng ít nhất 20% sản phẩm từ 3 sao lên 4 sao.

Đáng chú ý, “OCOP xanh” sẽ được chú trọng, gắn phát triển sản phẩm với bảo vệ môi trường và gìn giữ giá trị văn hóa nông thôn. Thành phố cũng định hướng đẩy mạnh số hóa quy trình chấm điểm, phân hạng, hỗ trợ livestream bán hàng, đổi mới bao bì, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và ứng dụng truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Nguyễn Phương Tuấn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Cần Thơ cần đẩy mạnh chuyển giao công nghệ để tạo “bệ đỡ” cho các sản phẩm chủ lực và OCOP.

Các sản phẩm chủ lực và OCOP từng bước được chuẩn hóa thông qua mã số, mã vạch, tem điện tử và nền tảng số. (Ảnh: VĂN ÚT)

Điều quan trọng là công nghệ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường, sau đó được đưa từ phòng thí nghiệm, viện, trường đến doanh nghiệp và hợp tác xã. Các chủ thể sản xuất cần mạnh dạn đầu tư vào công nghệ sau thu hoạch, chế biến sâu và bao bì sinh học nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, từng bước hướng tới các thị trường quốc tế thay vì chủ yếu xuất khẩu thô hoặc tiêu thụ tiểu ngạch.

Cùng với đó, truy xuất nguồn gốc cần được nhìn nhận rộng hơn việc dán tem điện tử. Khi dữ liệu được kết nối từ vùng trồng đến bàn ăn, quá trình sản xuất và lưu thông sẽ minh bạch hơn, qua đó nâng cao chất lượng quản trị ngành hàng.

Từ một khu vườn măng cụt kết hợp du lịch sinh thái đến những sản phẩm OCOP được số hóa, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu, các mô hình đang cho thấy một hướng chuyển dịch rõ nét của nông nghiệp Cần Thơ.

Đó là chuyển từ mục tiêu “làm ra nhiều” sang “làm ra giá trị”; từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết; từ bán nguyên liệu sang xây dựng sản phẩm, thương hiệu và thị trường. Đây không phải sự thay đổi trong một sớm một chiều, nhưng là bước chuyển cần thiết để nông nghiệp Cần Thơ nâng cao sức cạnh tranh và tạo sinh kế bền vững hơn cho người dân trong thời gian tới.