Cần Thơ: Độc đáo nghề đẩy côn bắt cá mùa nước nổi

Nghề đẩy côn bắt cá gây ấn tượng bởi cách thức đánh bắt độc đáo, đòi hỏi sự khéo léo, sức khỏe và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm gắn bó với đồng ruộng.

Khi ruộng đồng chưa thể xuống giống, người dân tận dụng mặt nước để khai thác nguồn lợi thủy sản tự nhiên. (Ảnh: Duy Khương/TTXVN)

Khi ruộng đồng chưa thể xuống giống, người dân tận dụng mặt nước để khai thác nguồn lợi thủy sản tự nhiên. (Ảnh: Duy Khương/TTXVN)

Khi những cánh đồng miền Tây ngập tràn nước nổi, cũng là lúc người dân nhiều vùng quê ở Cần Thơ bắt đầu mùa mưu sinh bằng những ngư cụ truyền thống. Trong đó, đẩy côn bắt cá là cách đánh bắt độc đáo, đòi hỏi sự khéo léo, kinh nghiệm và sức lực của người lao động.

Mỗi khi mùa nước nổi tràn về, những cánh đồng rộng lớn ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long lại biến thành những vùng sông nước mênh mang.

Trong khoảng thời gian ruộng đồng chưa thể canh tác, người dân nhiều vùng quê ở thành phố Cần Thơ lại bắt đầu một mùa mưu sinh đặc biệt với các ngư cụ truyền thống.

Trong đó, nghề đẩy côn bắt cá gây ấn tượng bởi cách thức đánh bắt độc đáo, đòi hỏi sự khéo léo, sức khỏe và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm gắn bó với đồng ruộng.

Điểm đặc biệt của nghề này nằm ở chiếc côn-một loại ngư cụ được người dân chế tạo khá đơn giản từ những thanh tre hoặc tầm vông dài. Thông thường, hai thanh tre dài khoảng 10-15 m được buộc ngang phía trước xuồng hoặc vỏ máy.

Dọc theo thân tre, người dân gắn những thanh sắt hoặc cọng chì dài khoảng 1-1,5 m, bố trí cách nhau từ 20-30 cm. Khi xuồng di chuyển trên mặt ruộng ngập nước, hệ thống côn được đẩy quét dưới mặt nước, tạo thành một vùng tác động rộng trên nền bùn.

Theo phản xạ tự nhiên, khi bị các thanh sắt hoặc cọng chì chạm vào, cá thường chúi xuống lớp bùn để ẩn nấp. Đây cũng chính là thời điểm người đánh bắt thể hiện kinh nghiệm của mình.

Thay vì quan sát trực tiếp đàn cá, họ chú ý đến những dấu hiệu rất nhỏ trên mặt nước như bong bóng khí, vùng nước chuyển động hoặc những vệt bùn vừa nổi lên để xác định vị trí cá đang ẩn mình. Sau đó, người đánh bắt nhanh chóng dùng nơm chụp đúng vị trí, rồi mò bắt cá dưới lớp bùn.

Thoạt nhìn, công việc tưởng chừng đơn giản nhưng thực tế đòi hỏi sự nhạy bén và khả năng phán đoán chính xác. Người mới vào nghề có thể dễ dàng bỏ qua những dấu hiệu nhỏ trên mặt nước, trong khi những người có kinh nghiệm lâu năm chỉ cần quan sát sự thay đổi của dòng nước cũng có thể nhận biết khu vực có cá.

Đặc biệt, việc điều khiển xuồng, giữ hướng di chuyển của giàn côn và thao tác chụp nơm phải phối hợp nhịp nhàng để không làm cá thoát khỏi vị trí.

Theo chia sẻ của những người dân có kinh nghiệm tại khu vực thành phố Cần Thơ, nghề đẩy côn bắt đầu phổ biến ở một số vùng nông thôn miền Tây khoảng 25 năm trước, khi nước lũ tràn đồng, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài cá đồng sinh trưởng và di chuyển vào ruộng.

Từ một phương thức đánh bắt mang tính tự phát, đẩy côn dần trở thành công việc thời vụ quen thuộc, giúp nhiều hộ gia đình có thêm nguồn thu nhập trong những tháng nông nhàn.

Thời điểm đánh bắt thường bắt đầu từ sáng sớm, khoảng 6 giờ, hoặc vào buổi chiều từ khoảng 15 giờ. Đây là những khoảng thời gian thời tiết tương đối mát mẻ, thuận lợi cho hoạt động của các loài cá trên đồng nước.

Người dân có thể ngồi trên xuồng, dùng sào chống để di chuyển giàn côn; một số người trực tiếp lội xuống ruộng đẩy côn, trong khi những hộ có điều kiện có thể gắn thêm động cơ vào xuồng để mở rộng phạm vi đánh bắt.

Sản phẩm thu được chủ yếu là các loài cá đồng quen thuộc như cá lóc, cá trê, cá rô. Tùy thuộc vào địa hình, mực nước, thời tiết và kinh nghiệm của người đánh bắt, sản lượng mỗi ngày có sự khác nhau.

Theo ghi nhận của Báo Nhân Dân tại một số địa phương thuộc thành phố Cần Thơ, người làm nghề có thể bắt được trung bình khoảng 3-5 kg cá lóc mỗi ngày; những ngày trúng cá, sản lượng có thể cao hơn.

Đây là phương thức đánh bắt đòi hỏi sự kiên nhẫn và am hiểu tập tính của các loài cá đồng. (Ảnh: Duy Khương/TTXVN)

Đây là phương thức đánh bắt đòi hỏi sự kiên nhẫn và am hiểu tập tính của các loài cá đồng. (Ảnh: Duy Khương/TTXVN)

Một số hộ dân cho biết nguồn thu vài trăm nghìn đồng mỗi ngày giúp trang trải chi phí sinh hoạt, cải thiện bữa ăn và bổ sung thu nhập trong thời gian chưa thể sản xuất nông nghiệp.

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, nghề đẩy côn còn phản ánh cách người dân miền Tây thích ứng linh hoạt với điều kiện tự nhiên. Mùa nước nổi vốn là một phần của chu kỳ sinh thái vùng hạ lưu sông Mekong.

Khi nước từ thượng nguồn đổ về, các cánh đồng được kết nối với hệ thống sông, kênh, rạch, tạo môi trường cho nhiều loài thủy sản sinh trưởng và kiếm ăn.

Trong điều kiện đó, người dân tận dụng mặt nước và nguồn lợi tự nhiên để phát triển những sinh kế theo mùa, thay vì để đất đai bỏ trống hoàn toàn trong thời gian chờ xuống giống vụ mới.

Đáng chú ý, nghề đẩy côn còn gắn với đời sống văn hóa cộng đồng ở nhiều vùng quê. Tại xã Phụng Hiệp, thành phố Cần Thơ, hoạt động kéo, đẩy côn bắt cá từng được đưa vào các hội thi mùa nước nổi, thu hút sự tham gia của người dân địa phương.

Những cuộc thi không chỉ tạo sân chơi lành mạnh, giúp người dân giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm mà còn góp phần giới thiệu một phương thức đánh bắt đặc trưng của cư dân vùng sông nước đến với thế hệ trẻ.

Sau những chuyến đánh bắt trên đồng, cá được đưa về các điểm thu mua, chợ quê hoặc phục vụ bữa ăn gia đình. Những sản vật như cá lóc, cá rô, cá trê đồng từ lâu đã trở thành nguyên liệu cho nhiều món ăn dân dã của miền Tây Nam Bộ.

Cá lóc nướng trui, cá rô kho tộ hay những món canh chua cá đồng không chỉ tạo nên nét riêng trong văn hóa ẩm thực địa phương mà còn thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa con người với môi trường sông nước. Tuy nhiên, nghề đẩy côn cũng đang đứng trước những thách thức khi nguồn lợi thủy sản tự nhiên có dấu hiệu suy giảm.

Theo phản ánh của người dân và những người gắn bó với hoạt động thu mua cá đồng tại địa phương, sản lượng cá hiện nay không còn phong phú như nhiều năm trước.

Tình trạng khai thác thủy sản thiếu kiểm soát, biến đổi môi trường sinh thái và những thay đổi trong sản xuất nông nghiệp đã tác động đến môi trường sinh trưởng của các loài cá đồng.

Trong bối cảnh đó, việc duy trì những phương thức đánh bắt có chọn lọc, hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái là vấn đề được người dân và chính quyền địa phương quan tâm.

So với những hình thức khai thác mang tính tận diệt như sử dụng xung điện, nghề đẩy côn được đánh giá có ưu thế nhất định khi chủ yếu hướng đến các cá thể cá trưởng thành, đồng thời không đòi hỏi vốn đầu tư lớn.

Dù vậy, việc khai thác vẫn cần gắn với các quy định quản lý nguồn lợi thủy sản và ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều phương thức sản xuất và đánh bắt mới ngày càng phổ biến, hình ảnh những chiếc xuồng lặng lẽ lướt trên cánh đồng ngập nước, phía trước là giàn côn dài và người nông dân chăm chú quan sát mặt nước vẫn mang một sức hấp dẫn riêng.

Nghề đẩy côn không chỉ là câu chuyện mưu sinh mà còn là biểu hiện sinh động của tri thức dân gian, sự sáng tạo và khả năng thích nghi của cư dân Đồng bằng sông Cửu Long.

Việc bảo tồn, phát huy những nghề truyền thống như đẩy côn, kết hợp với nâng cao nhận thức bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển các hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa, có thể góp phần tạo thêm sức hút cho du lịch cộng đồng tại Cần Thơ.

Qua đó, những nét sinh hoạt bình dị của người dân miền Tây có thêm cơ hội được giới thiệu rộng rãi, góp phần quảng bá hình ảnh một vùng đất giàu bản sắc, nơi con người luôn biết tận dụng và sống hài hòa với thiên nhiên./.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus: https://www.vietnamplus.vn/can-tho-doc-dao-nghe-day-con-bat-ca-mua-nuoc-noi-post1148790.vnp