Cần thực hiện mô hình điểm khôi phục vùng mía nguyên liệu

Nhiều diện tích trước đây trồng mía tại phường Vị Tân, thành phố Cần Thơ đã chuyển sang trồng hoa màu, cây lúa. Ảnh: Duy Khương/TTXVN

Thời hoàng kim, diện tích trồng mía tại thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang cũ và nay là phường Vị Thanh, phường Vị Tân và xã Hỏa Lựu (thành phố Cần Thơ) có diện tích trồng mía toàn vùng đạt trên dưới 7.000 ha, tạo nên một vùng nguyên liệu rộng lớn, đóng vai trò quan trọng trong ngành công nghiệp chế biến đường khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Thành phố Vị Thanh khi đó nổi lên như trung tâm của vùng mía, nơi phần lớn diện tích đất nông nghiệp được phủ kín bởi những cánh đồng mía bạt ngàn. Người dân nơi đây gắn bó với cây mía như một nguồn sống chủ lực, từ trồng, chăm sóc đến thu hoạch.

Tuy nhiên, bước sang những năm sau 2010, diện tích mía tại Vị Thanh bắt đầu suy giảm đáng kể. Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá mía không ổn định, chi phí sản xuất tăng cao và sự cạnh tranh từ đường nhập khẩu. Nhiều nhà máy đường hoạt động cầm chừng hoặc thu hẹp quy mô, khiến đầu ra của cây mía trở nên bấp bênh. Đến niên vụ 2019 - 2020, Công ty cổ phần Mía đường Cần Thơ (Casuco) buộc phải tạm ngưng và tiến tới đóng cửa Nhà máy đường Vị Thanh do thiếu nguyên liệu và thua lỗ kéo dài. Trước tình hình đó, nông dân dần chuyển đổi sang các loại cây trồng khác có hiệu quả kinh tế cao hơn như dứa Cầu Đúc, lúa hoặc cây ăn trái.

Ngày nay, đi qua Hỏa Lựu hay Vị Tân, Vị Thanh, hình ảnh những cánh đồng mía bạt ngàn gần như không còn. Thay vào đó là những vườn dứa, ruộng lúa và cây ăn trái. Có thể nói, sau khi Nhà máy đường Vị Thanh đóng cửa, diện tích mía tại vùng từng là “thủ phủ” này gần như bị xóa sổ, chỉ còn lại một phần nhỏ lẻ phục vụ nhu cầu thị trường mía nước.

Nhiều diện tích trồng mía tại phường Vị Tân, thành phố Cần Thơ đã được chuyển sang trồng hoa màu, cây lúa. Ảnh: Duy Khương/TTXVN.

Mới đây, đại diện Công ty cổ phần Mía đường Sóc Trăng đưa ra chính sách đầu tư và hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu mía vụ 2026 -2027, nhằm phát triển mía nguyên liệu trên địa bàn phường Vị Tân, xã Hỏa Lựu (thành phố Cần Thơ). Theo ông Nguyễn Tấn Ngọc, Giám đốc Xí nghiệp nguyên liệu, Công ty cổ phần Mía đường Sóc Trăng, để phát triển lại vùng mía nguyên liệu tại xã Hỏa Lựu và phường Vị Tân, công ty hỗ trợ không hoàn lại đối với những diện tích đang trồng các loại cây khác, đất khai hoang, phục hóa chuyển sang trồng mía với mức hỗ trợ 8.000.000 đồng/ha và 2.000.000 đồng/ha mía trồng lại và hợp đồng sản xuất tối thiểu 3 vụ mía liền kề 2026 – 2027; 2027 – 2028 và 2028-2029.

Để khuyến khích các hộ trồng mía áp dụng cơ giới hóa khâu chăm sóc mía giúp giảm giá thành, nâng cao hiệu quả sản xuất mía và tăng thêm thu nhập, công ty sẽ đầu tư tiền mua máy chăm sóc mía cầm tay cho các hộ có diện tích ký hợp đồng trồng mía với công ty từ 3 ha trở lên với số lượng 1 máy/hộ và giá trị đầu tư không quá 30.000.000 đồng/máy, công ty sẽ thu hồi vốn đầu tư trong 2 vụ mía liền kề, mỗi vụ 50% và không tính lãi suất.

Đến vụ thu hoạch, công ty tổ chức kiểm tra chất lượng mía nguyên liệu, nếu đảm bảo mía đủ độ chín, công ty sẽ thông báo kế hoạch đốn chặt và sản lượng đốn chặt cho hộ trồng mía biết để chuẩn bị đốn chặt theo kế hoạch. Công ty đảm bảo phương tiện vận chuyển và chịu chi phí vận chuyển mía nguyên liệu từ ruộng mía về nhà máy cho hộ trồng mía, hộ trồng mía chịu trách nhiệm về chi phí đốn chặt mía và bốc xếp mía lên phương tiện vận chuyển.

Công ty bảo hiểm giá mua mía tại ruộng cho vụ 2026 – 2027 là 950.000 đồng/tấn mía sạch 10 CCS tại ruộng trên phương tiện vận chuyển, tạp chất trừ theo thực tế. Trường hợp giá mía trên thị trường trong khu vực cao hơn giá mía bảo hiểm thì Công ty mua theo giá thị trường, trường hợp giá mía trên thị trường trong khu vực thấp hơn giá mía bảo hiểm thì Công ty mua bằng giá bảo hiểm.

Nhiều diện tích trước đây trồng mía tại phường Vị Tân, thành phố Cần Thơ đã chuyển sang trồng hoa màu, cây lúa. Ảnh: Duy Khương/TTXVN.

Ông Lưu Văn Dủ, Phó Chủ tịch UBND phường Vị Tân, thành phố Cần Thơ, cho biết các chính sách công ty mía đường cam kết đưa ra đảm bảo người trồng mía có lời. Nhất là sau nhiều năm, người dân chuyển đổi trồng mía sang trồng dứa liên tục, tình trạng sâu bệnh trên cây dứa bắt đầu phát sinh nhiều, làm thu nhập từ cây dứa trên địa bàn cũng bấp bênh. Tuy nhiên, niềm tin với cây mía trong người dân đã không còn như trước đây, nên để phát triển lại được vùng mía nguyên liệu trên địa bàn, cần thực hiện mô hình điểm để người dân thấy được hiệu quả, mới có thể phát triển như trước đây.

Cùng quan điểm phải có mô hình điểm trồng mía nguyên liệu trên địa bàn, ông Võ Tứ Phương, Phó Chủ tịch UBND xã Hỏa Lựu, cho biết thêm, việc khôi phục vùng nguyên liệu mía tại xã Hỏa Lựu đang đối mặt nhiều rào cản. Nhà máy mía đường trên địa bàn đã đóng cửa nhiều năm khiến chuỗi sản xuất bị gián đoạn; trong đó, người dân đã chuyển đổi sang trồng cây ăn trái, rau màu và lúa, nên diện tích mía gần như không còn.

Hiện nay, khi có nhu cầu khôi phục lại cây mía nguyên liệu, nông dân gặp không ít khó khăn, đặc biệt là vấn đề cải tạo đất. Sau thời gian dài canh tác các loại cây trồng khác, đất đã thay đổi về kết cấu và dinh dưỡng, không còn phù hợp ngay để trồng mía. Việc cải tạo lại đất đòi hỏi chi phí lớn, từ khâu xử lý đất, cải thiện độ phì nhiêu đến đầu tư giống và hệ thống canh tác mới. Bên cạnh đó, rủi ro về đầu ra cũng khiến người dân còn e ngại. Khi nhà máy mía đường trước đây đã ngừng hoạt động, việc đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm mía nguyên liệu là yếu tố then chốt nếu muốn người dân quay lại trồng mía.

Nhà máy Mía đường Vị Thanh tại xã Hỏa Lựu, thành phố Cần Thơ, hiện không còn hoạt động, đóng cửa nhiều năm qua. Ảnh: Duy Khương/TTXVN.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có giải pháp đồng bộ, bao gồm hỗ trợ tài chính cải tạo đất, quy hoạch lại vùng nguyên liệu và thu hút doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ. Đồng thời, cần đánh giá kỹ hiệu quả kinh tế của cây mía so với các loại cây trồng hiện tại để đảm bảo người dân yên tâm đầu tư lâu dài.

Theo nông dân Phạm Hoàng Nói, ấp Mỹ Hiệp 3, xã Hỏa Lựu lo ngại việc trồng mía nguyên liệu có nguy cơ không đủ nhân công để thực hiện, đặc biệt vào các giai đoạn cao điểm như xuống giống và thu hoạch. Do công việc trồng và thu hoạch mía khá nặng nhọc, thu nhập lại không ổn định vì phụ thuộc vào giá cả thị trường và thời tiết. Sau nhiều năm bỏ trồng mía, lực lượng lao động nông thôn ngày càng suy giảm khi nhiều người trẻ rời quê tìm việc tại các khu công nghiệp và đô thị. Nên nguồn nhân lực phục vụ sản xuất nông nghiệp, nhất là lao động thủ công như cây mía, trở nên khan hiếm.

Địa bàn tỉnh Hậu Giang cũ từng là thủ phủ mía của Đồng bằng sông Cửu Long, với diện tích lên tới 14.000 - 15.000 ha. Tuy nhiên, do lợi nhuận bấp bênh từ việc bán cho nhà máy đường, đến nay khu vực này có diện tích giảm mạnh còn trên dưới 3.000ha, thậm chí có những niên vụ diện tích cung cấp cho các nhà máy đường chỉ còn khoảng 1.000 ha. Rất nhiều nông dân đã phá bỏ diện tích mía để chuyển sang trồng dứa, cây ăn trái và rau màu. Và phần lớn diện tích mía hiện nay được nông dân trồng để bán mía cây ép nước giải khát, vì có đầu ra ổn định và lợi nhuận cao hơn đáng kể so với bán mía nguyên liệu.