Cẩn trọng khi 'bắt trend' trên không gian mạng

Sự gia tăng nhanh chóng của người dùng mạng xã hội kéo theo sự xuất hiện ngày càng nhiều trào lưu mới (trend). Đây là những nội dung, cách thể hiện hoặc hành động được cộng đồng mạng hưởng ứng, chia sẻ rộng rãi trong một khoảng thời gian nhất định. Bên cạnh những xu hướng tích cực, nhiều trào lưu chỉ mang tính giải trí nhất thời, tiềm ẩn hệ lụy nhưng vẫn thu hút đông đảo người tham gia bởi tâm lý tò mò, muốn thể hiện bản thân.

Các trào lưu tạo hình ảnh bằng AI đang thu hút đông đảo người dùng mạng xã hội tham gia chỉ với vài thao tác đơn giản. Ảnh: Internet.

Đặc biệt, sự phát triển của các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) giúp việc tạo hình ảnh, video hay các nội dung sáng tạo trở nên nhanh chóng và dễ dàng hơn. Chỉ với vài thao tác, người dùng có thể tạo ra: "Hồ sơ ứng cử trưởng thôn", bài viết "Tuyển bạn gái" hay những bức ảnh ghép với người nổi tiếng đang lan truyền trên mạng xã hội... Tuy nhiên, để tạo ra những sản phẩm này, không ít người đã chủ động tải lên hình ảnh, cung cấp một phần dữ liệu cá nhân cho các nền tảng công nghệ mà chưa lường hết những rủi ro có thể phát sinh.

Anh Đặng Đình Đ. (xã Cẩm Xuyên) chia sẻ: “Thấy bạn bè chia sẻ nhiều nên tôi cũng thử tạo "Hồ sơ ứng cử trưởng thôn" bằng AI rồi đăng lên Facebook cho vui. Sau đó, tôi còn tạo thêm bài đăng "Tuyển bạn gái" theo phong cách hài hước để câu tương tác. Lúc đó tôi chỉ nghĩ đây là một trào lưu giải trí, nhưng sau khi đọc các cảnh báo về nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân, vi phạm quyền hình ảnh, tôi mới nhận ra việc đưa ảnh cá nhân lên các nền tảng AI tiềm ẩn khá nhiều rủi ro. Hiện tôi đã xóa toàn bộ những bài đăng này”.

Nhiều người trẻ hào hứng "bắt trend" trên mạng xã hội nhưng chưa lường hết những rủi ro liên quan đến dữ liệu cá nhân và quyền hình ảnh.

Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ mất quyền kiểm soát hình ảnh, các trào lưu công nghệ mới còn kéo theo nhiều dịch vụ "ăn theo" trên mạng xã hội. Những lời mời gọi như: “Tạo ảnh AI đẹp hơn”, “Nâng cấp hình ảnh chuyên nghiệp”, “Sở hữu mẫu độc quyền” xuất hiện ngày càng nhiều, khiến không ít người dùng sẵn sàng trả phí để có trải nghiệm tốt nhất.

“Thấy nhiều người chia sẻ các sản phẩm tạo bằng AI trên mạng xã hội, tôi cũng tò mò tìm cách làm thử. Khi tìm kiếm hướng dẫn, tôi được giới thiệu một số dịch vụ hỗ trợ tạo ảnh với nhiều mẫu đẹp hơn nên đã bỏ ra 500 nghìn đồng để mua tài khoản. Sau khi trải nghiệm, tôi thấy những hình ảnh tạo ra chủ yếu chỉ mang tính giải trí, không có nhiều giá trị như kỳ vọng. Điều khiến tôi lo lắng hơn là trong quá trình đăng ký, tôi đã cung cấp một số thông tin cá nhân cho bên khác. Tôi không biết những thông tin, hình ảnh mình đã tải lên có được lưu trữ ở đâu hay có tiếp tục được sử dụng vào mục đích khác hay không” - chị Bùi Quỳnh H. (xã Toàn Lưu) chia sẻ.

Chị H. chia sẻ trải nghiệm sau khi chi tiền mua tài khoản AI để tạo hình ảnh theo các trào lưu trên mạng xã hội.

Sự phát triển của công nghệ tạo nội dung còn khiến ranh giới giữa thật và giả trên không gian mạng ngày càng bị thu hẹp. Những hình ảnh, video được tạo dựng bằng AI ngày càng giống thật, có thể khiến người xem tin tưởng nếu thiếu kỹ năng nhận diện.

Chị Nguyễn Thị Quyên cho biết: “Điều lo lắng là có những hình ảnh, video ban đầu tôi tin là thật nhưng sau đó mới phát hiện chỉ là sản phẩm công nghệ tạo dựng. Khi một nội dung nhận được nhiều lượt thích, chia sẻ, nhiều người dễ tin rằng đó là thông tin chính xác mà quên kiểm chứng nguồn gốc, từ đó vô tình làm cho những thông tin sai lệch lan rộng hơn trên mạng xã hội”.

Phân tích về vấn đề này, Luật sư Phan Văn Chiều - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hà Châu (Đoàn Luật sư Hà Tĩnh) đánh giá : “Các trào lưu trên mạng xã hội có thể mang lại sự sáng tạo, giải trí, nhưng nếu người dùng sử dụng hình ảnh cá nhân, dữ liệu của người khác để tạo ra nội dung gây hiểu nhầm, xâm phạm danh dự, uy tín hoặc phát tán thông tin sai sự thật thì có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, mỗi cá nhân cần thận trọng khi cung cấp hình ảnh, thông tin cho các nền tảng công nghệ; kiểm chứng nội dung trước khi chia sẻ và không tạo ra những sản phẩm có thể gây ảnh hưởng đến người khác”.

Các sản phẩm do AI tạo ra ngày càng khó phân biệt với nội dung thật, đặt ra yêu cầu người dùng phải nâng cao kỹ năng nhận diện thông tin trên không gian mạng.

Đặc biệt, từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP đã nâng mức xử phạt đối với hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn trên môi trường mạng lên đến 30 triệu đồng. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân, quyền về hình ảnh hoặc sử dụng công nghệ để thực hiện hành vi lừa đảo còn có thể bị xử lý theo các quy định khác của pháp luật.

Để tránh trở thành nạn nhân hoặc vô tình vi phạm pháp luật khi tham gia các trào lưu trên mạng xã hội, người dùng cần thận trọng trước khi cung cấp hình ảnh, thông tin cá nhân cho các nền tảng công nghệ; kiểm tra nguồn gốc, tính chính xác của nội dung trước khi chia sẻ. Đặc biệt, với những sản phẩm được tạo dựng bằng AI, mỗi cá nhân cần cân nhắc kỹ mục đích sử dụng, không tạo hoặc lan truyền những nội dung có thể gây hiểu nhầm, ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của người khác.

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, việc “bắt trend” không còn đơn thuần là một hoạt động giải trí, mà đòi hỏi người dùng phải có kỹ năng số và ý thức trách nhiệm. Sự tỉnh táo trong từng thao tác đăng tải, chia sẻ chính là “lá chắn” giúp mỗi người bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng quyền riêng tư và tránh những hệ lụy đáng tiếc trên không gian mạng.