Cẩn trọng với thiết bị định vị trẻ em giá rẻ

Hiểm họa từ thiết bị giá rẻ, trôi nổi

Thị trường thiết bị định vị dành cho trẻ em hiện nay rất đa dạng, từ thẻ định vị mạng lưới bluetooth như AirTag, SmartTag cho đến đồng hồ thông minh hay máy GPS mini chuyên dụng, với mức giá dao động từ 169.000 - 1,75 triệu đồng/sản phẩm.

Tại một cửa hàng trên đường Cách Mạng Tháng Tám (phường Tân Hòa, TPHCM), nhân viên bán hàng giới thiệu rằng với trẻ bậc tiểu học, phụ huynh thường chọn đồng hồ định vị, nhưng giá đều trên 1 triệu đồng/sản phẩm. Với các trẻ bậc THCS và THPT, phụ huynh sẽ có nhiều lựa chọn từ AirTag, SmartTag, GPS đến cả điện thoại thông minh sau đó cài đặt các ứng dụng định vị.

Nhiều loại đồng hồ định vị thông minh dành cho trẻ với giá chỉ từ vài trăm ngàn đồng. Ảnh: HOA LÀI

Nguồn cung dồi dào, song không phải phụ huynh nào cũng hiểu rõ cơ chế vận hành của từng loại sản phẩm. Chị Nguyễn Thị Minh Tâm (ngụ phường Bảy Hiền, TPHCM) kể, khi con trai vào lớp 6 và bắt đầu tự đạp xe đi học, chị mua một chiếc SmartTag giá 200.000 đồng gắn vào ba lô con. Có lần mở ứng dụng kiểm tra, chị thót tim khi thấy vị trí của con hiển thị cách trường cả cây số. Nghĩ rằng con la cà mê chơi, chị lập tức gặng hỏi khiến cậu bé ấm ức và phản ứng dữ dội vì bị nghi oan.

Thực tế, các thiết bị dạng thẻ tìm kiếm như AirTag hay SmartTag hoạt động theo cơ chế “ký sinh” vào mạng lưới điện thoại của những người xung quanh qua sóng Bluetooth để gửi dữ liệu về máy chủ. Khi di chuyển trên đường phố đông đúc, thẻ dễ dàng bắt sóng từ điện thoại của người đi đường nên định vị khá chuẩn xác.

Tuy nhiên, khi vào khuôn viên trường học, do học sinh không được mang điện thoại, còn thiết bị của giáo viên có thể không cùng hệ (ví dụ AirTag cần iPhone, SmartTag cần điện thoại Samsung) nên thẻ mất kết nối, dữ liệu vị trí bị trễ hoặc đứng yên tại điểm bắt sóng cuối cùng.

Nguy cơ đáng ngại hơn cả đến từ việc nhiều phụ huynh ham rẻ, chọn mua các sản phẩm định vị trôi nổi không rõ nguồn gốc trên các sàn thương mại điện tử.

Ông Ngô Tấn Vũ Khanh, Giám đốc Quốc gia Kaspersky tại Việt Nam, đồng sáng lập Viện Fintech thuộc Hội Tin học TPHCM, cảnh báo: Các thiết bị có tính năng chia sẻ vị trí, hình ảnh hay lộ trình sinh hoạt tiềm ẩn rủi ro rất cao về việc bị theo dõi, xâm nhập và chiếm quyền điều khiển.

Nguyên nhân trước hết đến từ phần cứng giá rẻ với cấu hình bị cắt giảm tối đa, từ chip xử lý, RAM cho đến bộ nhớ trong, khiến thiết bị không đủ khả năng tích hợp các giải pháp bảo mật chuyên dụng. Đa phần các dòng máy này chạy hệ điều hành nguồn mở (phổ biến nhất là Android tùy biến) và phần mềm hệ thống hầu như không bao giờ được nhà sản xuất cập nhật bản vá lỗi.

Mối nguy thứ hai đến từ ứng dụng quản lý. Để thực hiện các tính năng như nghe, gọi, nhắn tin hay định vị, phụ huynh buộc phải cài đặt một ứng dụng điều khiển trên điện thoại hoặc đồng hồ thông minh. Tuy nhiên, phần lớn các ứng dụng này lại được phát triển bởi những đơn vị thứ ba vô danh, thiếu uy tín, khiến rủi ro rò rỉ dữ liệu cá nhân của trẻ và gia đình càng trở nên nghiêm trọng.

Cũng theo ông Ngô Tấn Vũ Khanh, khi sử dụng thiết bị trôi nổi không có cam kết bảo mật, nguy cơ rủi ro sẽ tăng lên gấp bội. Báo chí quốc tế từng ghi nhận nhiều vụ việc lạm dụng thông tin vị trí trẻ em một cách trái phép.

“Hiện nay, nhiều gia đình đã ưu tiên lựa chọn sản phẩm từ các thương hiệu lớn. Với các đơn vị uy tín, mức độ an tâm chắc chắn cao hơn so với phần mềm trôi nổi trên mạng. Tuy nhiên, đơn vị phân phối thường chỉ kiểm soát tốt tầng ứng dụng, còn phần cứng (hardware), phần mềm hệ thống (firmware) hay các cơ chế tự bảo vệ chuyên sâu trên thiết bị thì gần như vẫn còn bỏ ngỏ”, ông Ngô Tấn Vũ Khanh nhìn nhận.

Hiểu rõ nguyên lý kỹ thuật để lựa chọn chuẩn xác

Lý giải nguyên nhân khiến thiết bị lệch định vị, TS Huỳnh Khánh Duy, chuyên gia kỹ thuật và công nghệ thông tin (Huge LLC), cho biết, môi trường đô thị nhiều nhà cao tầng như TPHCM ảnh hưởng rất lớn đến tín hiệu hệ thống định vị vệ tinh (GNSS).

Nghiên cứu của Viện Kỹ sư Điện và Điện tử Hoa Kỳ (IEEE) chỉ ra rằng, tín hiệu GNSS ngoài trời có thể chính xác trong phạm vi 4,9m, nhưng sai số sẽ tăng vọt gần các tòa nhà, gầm cầu hoặc bóng cây do hiện tượng phản xạ từ kính, kim loại và bê tông.

Bên cạnh đó, phụ huynh cần phân biệt rõ đặc tính kỹ thuật của từng loại sản phẩm. Thẻ định vị Bluetooth chỉ phù hợp để tìm đồ vật tĩnh chứ không thể dùng làm công cụ giám sát trẻ em vì hiệu suất bị cản trở bởi tường chắn.

Đồng hồ định vị dùng thẻ SIM chuyên dụng lại có thể bị trễ tín hiệu tại các khu vực tập trung quá đông người dùng kết nối mạng, đồng thời khi thiết bị yếu pin hoặc bật chế độ tiết kiệm năng lượng thì tần suất gửi dữ liệu vị trí cũng giảm rõ rệt.

Để chọn một thiết bị phục vụ học sinh sử dụng bền bỉ hàng ngày, TS Huỳnh Khánh Duy khuyên, phụ huynh nên ưu tiên dòng máy hỗ trợ đa hệ thống vệ tinh gồm GPS, GLONASS, Galileo, BDS kết hợp công nghệ A-GPS để tăng tốc độ bắt sóng.

Ở những nơi có địa hình phức tạp như trong thành phố nhiều nhà cao tầng che khuất, trong rừng sâu…, nếu thiết bị chỉ dùng 1 hệ thống (ví dụ GPS) thì rất dễ mất dấu. Nhưng nhờ hỗ trợ đủ cả các yếu tố trên, thiết bị giúp giữ kết nối liên tục và tính toán vị trí chính xác hơn nhiều.

Thiết bị bắt buộc phải có kết nối mạng di động 4G, 5G hoặc Wi-Fi nhằm truyền dữ liệu thông suốt, đi kèm các tiêu chuẩn mã hóa dữ liệu cá nhân nghiêm ngặt. “Các tính năng bổ trợ thiết thực như nút bấm khẩn cấp SOS, cảnh báo ra khỏi vùng an toàn, chuẩn chống nước, chống va đập và thời lượng pin tối thiểu 1-2 ngày là những tiêu chí kỹ thuật cha mẹ không nên bỏ qua”, TS Huỳnh Khánh Duy hướng dẫn.