Căng thẳng giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz: Đe dọa triển vọng kinh tế

Tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump coi eo biển Hormuz là lãnh thổ của Mỹ đã đẩy căng thẳng với Iran tăng cao. Cùng lúc, nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz và tuyến Biển Đỏ tiếp tục đe dọa nguồn cung năng lượng, vận tải biển và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hai bên đều tuyên bố chủ quyền

Theo đài CNN, ngày 15-8, Tổng thống Donald Trump ám chỉ Washington có thể coi eo biển Hormuz là khu vực do quân đội Mỹ kiểm soát và bảo vệ tuyệt đối, tức ứng xử như “lãnh thổ Mỹ” về mặt an ninh hàng hải. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh các sự cố an ninh nhằm vào tàu hàng thương mại tại khu vực Trung Đông liên tục gia tăng, gây áp lực lớn lên chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải toàn cầu.

Ngay sau phát ngôn của Tổng thống Donald Trump, Iran lập tức phản ứng gay gắt.

Theo các hãng tin Iran, Bộ Ngoại giao Iran ngày 16-8 gọi đây là hành vi vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế, Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển và chủ quyền không thể chối cãi của Iran.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định eo biển Hormuz nằm trong vùng biển lịch sử của quốc gia này và các nước láng giềng. Các chỉ huy cấp cao của IRGC nhấn mạnh Tehran sẽ sử dụng mọi biện pháp quân sự cần thiết, gồm cả sức mạnh tên lửa và hải quân để bảo vệ lãnh hải.

Lực lượng Iran gần eo biển Hormuz. Ảnh: TASNIM

Căng thẳng không dừng lại ở những màn đấu khẩu. Các báo cáo quan sát khu vực cho thấy Iran đã bắt đầu kích hoạt các đợt diễn tập hải quân quy mô lớn và tăng cường triển khai các hệ thống tên lửa chống hạm, thiết bị không người lái (UAV) dọc bờ biển vùng Vịnh.

Nguy cơ giá dầu tăng vọt

Căng thẳng quanh eo biển Hormuz đang đe dọa triển vọng kinh tế vĩ mô và thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo hãng tin Reuters, ngoài eo biển Hormuz, hoạt động xuất khẩu dầu thô của Saudi Arabia qua Biển Đỏ đang ngày càng khó theo dõi do nhiều tàu đồng loạt tắt tín hiệu định vị nhằm tránh bị lực lượng Houthi tấn công.

Kể từ khi Houthi tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia ngày 20-7, tần suất các chuyến hải trình “tàng hình” đã tăng vọt, khiến hoạt động xuất khẩu dầu của Riyadh thêm mờ mịt.

Nguy cơ an ninh cũng khiến lưu lượng tàu qua eo biển Bab al-Mandeb ở phía Nam Biển Đỏ giảm mạnh xuống mức trung bình 32 tàu/ngày, so với 50 tàu/ngày trước lệnh phong tỏa.

Trang web chuyên về thị trường của Mỹ Markets.com ngày 13-8 cho rằng, giá dầu có thể chạm mức 120USD/thùng nếu nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, nhất là tại eo biển Hormuz.

Ngân hàng HSBC cũng dự báo giá dầu Brent bình quân 120USD/thùng trong năm 2026 nếu tình hình bế tắc kéo dài.

Giá dầu tăng sẽ đẩy các nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ, những quốc gia phụ thuộc phần lớn vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu từ Trung Đông, đối mặt với thâm hụt thương mại nghiêm trọng, đẩy chi phí sản xuất và sinh hoạt tăng vọt.