Căng thẳng tại Biển Đen tạo thêm sức ép lên an ninh lương thực Trung Đông

Các cuộc tấn công gia tăng tại Biển Đen, cùng tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, đang gây sức ép lên chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, đặc biệt đối với các quốc gia Trung Đông phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, theo tờ The National.

Quang cảnh eo biển Hormuz gần thị trấn Khasab, miền Bắc Oman. Ảnh: THX/TTXVN phát

Tình hình an ninh tại Biển Đen đã xấu đi đáng kể trong những tháng gần đây. Công ty phân tích hàng hải Ambrey Analytics cho biết từ tháng 5-10/2026, Nga và Ukraine (U-crai-na) đã tiến hành tổng cộng 317 hoạt động quân sự nhằm vào tàu thương mại và các tàu khác tại Biển Đen và biển Azov, cao gấp hơn 4 lần so với 74 vụ trong 6 tháng trước đó.

Những gián đoạn này ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu nông sản của Ukraine. Theo Bộ Chính sách Nông nghiệp và Lương thực Ukraine, tính đến ngày 30/10, lượng nông sản xuất khẩu của nước này thấp hơn 29% so với cùng thời điểm trong niên vụ trước. Trong niên vụ 2025-2026, Ukraine xuất khẩu 37,5 triệu tấn ngũ cốc và cây họ đậu, với Trung Đông và Bắc Phi là những thị trường tiêu thụ chủ yếu.

Hoạt động xuất khẩu bị đình trệ khiến lượng nông sản tồn kho trong nước tăng lên, gây sức ép đối với hệ thống lưu trữ trước vụ thu hoạch mới. Đại sứ Liên minh châu Âu (EU) tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Lucie Berger cảnh báo hơn 9 triệu tấn ngũ cốc, hạt có dầu và khô dầu của Ukraine có nguy cơ không tìm được kho chứa phù hợp trong tháng 11. Hiện chưa có báo cáo chính thức về tình trạng ngũ cốc hư hỏng trên diện rộng, nhưng việc lưu trữ kéo dài làm tăng nguy cơ suy giảm chất lượng và thất thoát nông sản.

Tác động đã lan tới thị trường lương thực quốc tế. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cho biết giá lương thực toàn cầu tăng trong tháng 9, trong đó giá lúa mì tăng 6,3%, lên mức cao nhất trong hơn 3 năm. Các hạn chế vận tải tại Biển Đen khiến nhà nhập khẩu phải tìm nguồn cung thay thế, trong khi bất ổn tại eo biển Hormuz duy trì chi phí nhiên liệu, phân bón và vận chuyển ở mức cao.

Ai Cập, quốc gia nhập khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, đặc biệt dễ chịu tác động do phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ khu vực Biển Đen. Dù sản lượng lúa mì trong nước năm 2026 đạt khoảng 10 triệu tấn, FAO dự báo nước này vẫn cần nhập khẩu 13,5 triệu tấn lúa mì và 15,5 triệu tấn ngô trong niên vụ 2026-2027. Chi phí nhiên liệu, phân bón và vận tải tăng có thể làm tăng giá thực phẩm nhập khẩu cũng như chi phí duy trì chương trình bánh mì trợ giá.

Trước những rủi ro về nguồn cung, Tổng thống Abdel-Fattah El-Sisi ngày 7/11 chỉ đạo cơ quan quản lý khủng hoảng và tình trạng khẩn cấp quốc gia nghiên cứu xây dựng kho dự trữ chiến lược các mặt hàng thiết yếu nhằm ứng phó những tình huống khẩn cấp, phối hợp với các cơ quan nhà nước. Theo tờ Al Ahram, Tổng thống El-Sisi cũng yêu cầu các cơ quan cập nhật dữ liệu chính xác vào hệ thống quản lý để xây dựng cơ sở dữ liệu tin cậy phục vụ công tác ra quyết định.

Trong khi đó, Yemen, Liban và Gaza tiếp tục đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. FAO cũng cảnh báo gián đoạn nguồn cung phân bón qua eo biển Hormuz có thể làm giảm năng suất mùa vụ trong nửa cuối năm 2026 và năm 2027, đặc biệt tại các nước phụ thuộc vào nhập khẩu.

Theo các chuyên gia của Chương trình Lương thực thế giới (WFP), vấn đề hiện nay không phải thế giới thiếu lương thực mà là khả năng đưa thực phẩm đến những người cần với mức giá họ có thể chi trả. Các tuyến vận tải thay thế và kho chứa tạm thời có thể giảm bớt khó khăn, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn năng lực của các cảng Biển Đen nếu hoạt động xuất khẩu tiếp tục bị gián đoạn./.