Căng thẳng thương mại Mỹ-Canada: Thuế quan không còn là công cụ duy nhất, ai chiếm thế thượng phong?

Một biểu ngữ kỷ niệm sự hợp tác Canada-Mỹ được treo bên ngoài Đại sứ quán Canada vào ngày 26/8 tại Washington, DC. (Nguồn: Getty Images)

Sáng sớm 8/9, Canada đã thực hiện cam kết áp thuế đối với hàng hóa Mỹ trị giá 20 tỷ USD, nhằm đáp trả các mức thuế mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp lên hàng hóa Canada từ tháng trước.

Chưa đầy 24 giờ sau khi các mức thuế của Canada có hiệu lực, Tổng thống Donald Trump cũng đã công bố bước đi tiếp theo nhằm gia tăng sức ép đối với Ottawa.

Lần này, thuế quan không còn là công cụ duy nhất. Chính quyền Tổng thống Trump chuẩn bị ban hành lệnh cấm hoàn toàn đối với một loạt hàng hóa nhập khẩu từ Canada, đồng thời đe dọa ngăn chính phủ Mỹ mua các sản phẩm do Canada sản xuất thông qua một chương trình mua sắm lớn của liên bang.

Điều kiện được Washington đưa ra là Ottawa phải mở rộng hơn nữa khả năng tiếp cận thị trường cho các doanh nghiệp và nông dân Mỹ.

Trước đó, Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố, Ottawa sẽ đáp trả theo nguyên tắc “USD đổi USD” và chắc chắn có hành động nếu Tổng thống Trump tiếp tục gia tăng sức ép.

Căng thẳng lan sang nhiều lĩnh vực

Theo các tài liệu được Nhà Trắng công bố tối 8/9, Mỹ sẽ cấm nhập khẩu từ Canada nhiều loại đồ uống có cồn, xe máy và váng sữa. Lệnh cấm dự kiến có hiệu lực vào 0 giờ 1 phút ngày 29/9 theo giờ miền Đông Mỹ (ET).

Từ nay đến thời điểm đó, nhiều sản phẩm nằm trong danh sách sẽ phải chịu mức thuế 50%.

Chính quyền Trump đồng thời mở rộng danh sách hàng hóa chịu thuế, bổ sung xe golf, giấy vẽ cùng nhiều bộ phận bằng thép và nhôm.

Những động thái mới cho thấy, căng thẳng thương mại giữa hai quốc gia láng giềng đang chuyển sang một giai đoạn quyết liệt hơn, khi các biện pháp hạn chế thương mại được mở rộng từ thuế quan sang cả lệnh cấm nhập khẩu và hạn chế mua sắm của chính phủ.

Mỹ và Canada vốn là những đối tác thương mại hàng đầu của nhau trong gần nửa thế kỷ. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước đã đổ vỡ vào tháng trước, ngay trước thời điểm được xem là hạn chót.

Ban đầu, Tổng thống Trump đã lùi thời hạn tự đặt ra đối với việc áp thuế, đồng thời phát tín hiệu rằng một thỏa thuận giữa hai bên đang ở rất gần.

Tuy nhiên, các nhà đàm phán Mỹ và Canada không thể thu hẹp những khác biệt còn lại khi hai bên thương lượng các chi tiết cuối cùng của thỏa thuận.

Kể từ đó, quan hệ thương mại giữa Washington và Ottawa tiếp tục xấu đi, với những tuyên bố ngày càng cứng rắn từ cả Tổng thống Trump và Thủ tướng Carney.

Những bất đồng thương mại giờ đây đã vượt ra ngoài phạm vi thuế quan. Tổng thống Trump có kế hoạch cấm một trong những nhà sản xuất máy bay hàng đầu Canada là Bombardier bán sản phẩm tại Mỹ, trừ khi các máy bay này được sản xuất tại nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Đối với Bombardier, biện pháp này có thể tạo ra những tác động đáng kể bởi công ty Canada hiện có hoạt động sản xuất đáng kể tại Mỹ.

Trả lời CNN, công ty có trụ sở tại Montreal cho biết, Bombardier vẫn duy trì sự hiện diện sản xuất đáng kể tại Mỹ và tiếp tục mở rộng hoạt động tại thị trường này.

“Ngành công nghiệp hàng không vũ trụ Mỹ là một người chiến thắng rõ ràng về thương mại và xuất khẩu. Bombardier là một đóng góp mạnh mẽ cho ngành, tạo ra hàng chục nghìn việc làm trên khắp đất nước”, đại diện Bombardier nói.

Container tại Cảng Vancouver ở Canada. (Nguồn: Getty Images)

Vòng xoáy căng thẳng mới

Với người tiêu dùng Mỹ, những biện pháp đáp trả tiếp theo của Canada có thể tác động trực tiếp hơn.

Thủ hiến Ontario Doug Ford cho biết, tỉnh này có thể hạn chế xuất khẩu điện sang các bang biên giới mà Ontario đang cung cấp điện, trong đó có New York và Michigan. Đây có thể trở thành một trong những đòn đáp trả đáng chú ý nhất của Canada nếu căng thẳng thương mại tiếp tục leo thang.

Bên cạnh đó, một trong những bất đồng lớn giữa hai bên liên quan đến các quy định về ngôn ngữ và văn hóa Canada.

Các quan chức Canada cho biết phía Mỹ đã gây sức ép yêu cầu Ottawa thay đổi những quy định liên quan đến cách nội dung tiếng Pháp và tiếng Anh được hiển thị trên các nền tảng phát trực tuyến, cũng như các yêu cầu ghi nhãn sản phẩm bằng cả tiếng Anh và tiếng Pháp.

Thủ tướng Carney bảo vệ những quy định này, cho rằng chúng là nền tảng đối với văn hóa Canada.

Tổng thống Trump phản bác: “Tôi sẽ không bao giờ can thiệp vào người Canada nói tiếng Pháp!”

Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump cho rằng, lập trường của Thủ tướng Carney đối với Mỹ là một nỗ lực nhằm củng cố cơ sở chính trị của mình.

Trong khi đó, đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer phủ nhận rằng, các cuộc thảo luận liên quan đến những yêu cầu về tiếng Pháp là nguyên nhân khiến đàm phán thương mại sụp đổ.

Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick cũng cho rằng, thỏa thuận đổ vỡ do những yêu cầu được các quan chức thương mại Canada đưa ra vào phút chót, trong đó có đề nghị giảm thuế đối với xe tải.

Hiện Mỹ áp mức thuế 25% đối với xe tải, với các khoản miễn trừ dành cho phần giá trị của mỗi phương tiện đáp ứng các quy định trong thỏa thuận thương mại ba bên giữa Mỹ, Canada và Mexico mà Tổng thống Trump đã thúc đẩy trong nhiệm kỳ đầu tiên. Mức thuế 25% tương tự cũng được áp dụng đối với ô tô và phụ tùng ô tô.

Những khác biệt còn lại - từ thuế quan đối với phương tiện, thép và nhôm cho tới các quy định về ngôn ngữ và văn hóa - cũng đã khiến nỗ lực đạt thỏa thuận giữa hai nước không thể hoàn tất.

Trong khi đó, việc Washington và Ottawa liên tục đưa ra các biện pháp đáp trả đang khiến quan hệ thương mại Mỹ-Canada bước vào vòng xoáy căng thẳng mới. Từ thuế quan, cuộc đối đầu đang mở rộng sang điện, hàng hóa tiêu dùng, hoạt động mua sắm của chính phủ và cả những vấn đề gắn với văn hóa, ngôn ngữ.

Nền kinh tế Mỹ có quy mô gấp 13 lần Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Canada vào năm ngoái. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa Washington có thể tiến hành một cuộc chiến thương mại với Ottawa mà không phải chịu bất kỳ tổn thất nào.

Ai đang chiếm thế thượng phong?

Trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Canada, câu hỏi được đặt ra là bên nào đang thực sự chiếm thế thượng phong?

Bên lề cuộc họp G20 của các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương ngày 31/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng Washington đang nắm lợi thế.

Ông khẳng định: “Tôi không nghĩ rằng bạn có thể ăn miếng trả miếng với một người lớn gấp 13 lần bạn”.

Đúng là nền kinh tế Mỹ có quy mô gấp 13 lần Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Canada vào năm ngoái. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa Washington có thể tiến hành một cuộc chiến thương mại với Ottawa mà không phải chịu bất kỳ tổn thất nào.

Thậm chí, Tổng thống Donald Trump hôm 5/9 còn cho rằng, Mỹ có thể tiết kiệm tiền bằng cách cắt giảm thương mại với Canada.

“Nếu chúng tôi không thực hiện bất kỳ giao dịch nào với Canada, chúng tôi chỉ cần kết thúc tất cả giao dịch với Canada, chúng tôi sẽ tiết kiệm cho mình 90 tỷ USD”, ông Trump nói.

Tuy nhiên, nhận định này không hoàn toàn phản ánh mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa hai nền kinh tế.

Quan hệ thương mại Mỹ-Canada được xây dựng trên sự phụ thuộc của cả hai bên vào những loại hàng hóa mà không dễ dàng có thể thay thế bằng nguồn cung từ các đối tác thương mại khác. Chính sự đan xen này có thể khiến tác động của các biện pháp trả đũa lan rộng, bất kể quy mô nền kinh tế của mỗi nước.

Nhìn chung, khi một cuộc chiến thương mại xảy ra, nền kinh tế nhỏ hơn thường có nhiều thứ để mất hơn nền kinh tế lớn hơn.

Ông Ari Van Assche, Giáo sư Kinh doanh quốc tế tại HEC Montréal cho rằng, nguyên nhân là các nền kinh tế lớn thường ít phụ thuộc vào thương mại để tiếp cận hàng hóa và dịch vụ hơn so với các nền kinh tế nhỏ.

Ngành công nghiệp ô tô là một ví dụ điển hình cho mức độ gắn kết giữa Mỹ và Canada. Nhà máy của Ford tại Windsor (Canada) sản xuất các động cơ chuyên dụng cho một số dòng xe tải lớn nhất của nhà sản xuất ô tô Mỹ.

Theo ông Ari Van Assche, Ford không dễ dàng tìm kiếm nguồn thay thế ngay lập tức nếu hoạt động thương mại với Canada bị gián đoạn.

Điều này cho thấy, quy mô nền kinh tế không phải yếu tố duy nhất quyết định bên nào chịu thiệt hại lớn hơn trong một cuộc chiến thương mại.

Các chuỗi cung ứng xuyên biên giới đã được hình thành trong nhiều năm và doanh nghiệp hai nước phụ thuộc vào nhau ở nhiều khâu sản xuất. Khi một mắt xích bị gián đoạn, việc tìm kiếm nguồn thay thế có thể không đơn giản và cũng không thể diễn ra trong thời gian ngắn.

Trong khi đó, ông Gordon Hanson, Giáo sư tại Trường Kennedy thuộc Đại học Harvard, chuyên nghiên cứu về thương mại và nhập cư cũng nhận thấy, tác động của các mức thuế mới cũng chưa chắc lập tức được phản ánh trong giá cả mà người tiêu dùng phải trả.

Theo ông, các doanh nghiệp thường đàm phán và thống nhất giá trong hợp đồng trước khi hàng hóa được đưa tới cảng. Vì vậy, người tiêu dùng ở hai bên biên giới có thể chưa cảm nhận ngay tác động của các mức thuế mới. Nhưng đến mùa Hè năm tới, tác động này có thể trở nên rõ rệt hơn khi giá hàng hóa tăng cao.