Cảnh báo 4 thủ đoạn lừa đảo phổ biến trên mạng

TP HCM là đô thị đặc biệt, giữ vai trò trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội lớn nhất cả nước, đồng thời là đầu mối giao thương, dịch vụ trong nước và quốc tế. Đây cũng là địa bàn mà các loại tội phạm thường xuyên nhắm đến hoạt động, không chỉ trong đời thực mà cả trên không gian mạng. Các kịch bản lừa đảo trực tuyến hiện liên tục thay đổi, gắn với từng thời điểm và những vấn đề được người dân quan tâm trên mạng.

CA TP HCM cho biết, các đối tượng hiện chủ yếu thực hiện hành vi lừa đảo thông qua 4 hình thức gồm: Mạo danh, lừa đảo tình cảm, lừa đảo đầu tư tài chính và phát tán mã độc. Các kịch bản lừa đảo được xây dựng chi tiết, bài bản, có sự phân công trong quá trình tiếp cận nạn nhân.

Một số hoạt động lừa đảo có sự câu kết giữa đối tượng người Việt Nam và người nước ngoài, thực hiện hành vi phạm tội quy mô lớn chủ yếu thông qua các địa bàn nước khác như Campuchia, Myanmar... Những hoạt động này hiện mang tính chất “làng nghề”, dây chuyền hóa từ khâu xây dựng kịch bản, cung cấp công cụ, dịch vụ, cơ sở dữ liệu phục vụ lừa đảo; đến tiếp cận nạn nhân, rửa tiền, tẩu tán tài sản phạm tội.

Ngoài ra, một số đối tượng sau khi tham gia hoạt động lừa đảo ở nước ngoài đã quay về Việt Nam lập nhóm riêng, lợi dụng khu vực nông thôn hoặc các khu dân cư tách biệt, thuê nhà nguyên căn và núp bóng DN công nghệ để hoạt động. Các đối tượng cũng triệt để lợi dụng đặc tính “không biên giới” của không gian mạng, đặc biệt là các loại hình dịch vụ internet, viễn thông, thanh toán trực tuyến cùng các công nghệ như AI, Deepfake, ứng dụng mã độc để thực hiện hành vi lừa đảo.

Bên cạnh tình trạng lừa đảo trực tuyến, CA TP HCM cho biết, tình trạng lộ, lọt và mua bán dữ liệu cá nhân (DLCN) hiện vẫn diễn biến phức tạp. Nguyên nhân xuất phát từ việc một số tổ chức, DN chưa bảo đảm hoạt động bảo vệ DLCN theo quy định, thậm chí sử dụng dữ liệu sai mục đích hoặc tự ý cung cấp cho bên thứ ba.

Các đối tượng còn dùng phần mềm để khai thác dữ liệu trên không gian mạng, giả mạo thương hiệu hoặc tổ chức uy tín để tạo lập “biểu mẫu giả mạo” nhằm dụ dỗ người dùng cung cấp DLCN.

CA TP HCM đánh giá ý thức bảo vệ DLCN của một bộ phận người dân còn chưa cao, có xu hướng công khai thông tin cá nhân, đời tư, hình ảnh trên mạng xã hội. Vì vậy, khuyến cáo người dân không công khai tùy tiện các thông tin như ngày sinh, số căn cước, số điện thoại, số tài khoản ngân hàng trên mạng. Trong trường hợp nghi ngờ lộ thông tin tài khoản hoặc thẻ ngân hàng, cần nhanh chóng khóa tính năng thanh toán trực tuyến và liên hệ ngân hàng để được hỗ trợ.

Bên cạnh đó, CA TP HCM cũng nhìn nhận công tác quản lý, kiểm soát và định danh người sử dụng trong một số lĩnh vực hiện vẫn còn nhiều hạn chế, nhất là với các hoạt động cung ứng dịch vụ xuyên biên giới.

Nạn nhân của các vụ lừa đảo trực tuyến có thể là bất kỳ ai, không phân biệt trình độ, độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp. Qua thực tế ghi nhận, nhiều nạn nhân có điểm chung là thiếu kiến thức về phương thức, thủ đoạn tội phạm và an toàn khi tham gia môi trường mạng, dẫn đến chủ quan, mất cảnh giác, dễ bị thao túng tâm lý.

Một số trường hợp khác bị đánh vào lòng tham hoặc ham muốn vật chất. Nhiều bị hại bị dẫn dắt bởi các lời hứa hẹn về lợi nhuận, tài sản và rơi vào bẫy lừa đảo, trong đó có cả những người thành đạt, có chuyên môn công nghệ. Một số vụ việc xuất phát từ việc nạn nhân tham gia các hoạt động thiếu lành mạnh trên mạng như truy cập nội dung đồi trụy, tham gia đánh bạc trực tuyến, tìm kiếm tín dụng đen, tham gia các hội nhóm tiêu cực. Trong các trường hợp này, nạn nhân thường bị các đối tượng sử dụng thông tin nhạy cảm liên quan đời tư hoặc bí mật cá nhân để tống tiền, cưỡng đoạt tài sản.

Để phòng tránh lừa đảo trực tuyến, CA TP HCM khuyến cáo người dân thường xuyên cập nhật thông tin về phương thức, thủ đoạn tội phạm từ các kênh chính thống. Chú ý bảo vệ thông tin, dữ liệu cá nhân khi tham gia môi trường mạng. Không truy cập các đường link, website không rõ nguồn gốc. Chỉ cài đặt ứng dụng từ các nguồn chính thức như App Store hoặc CH Play.

Theo CA TP HCM, dù thủ đoạn có thay đổi thế nào thì mục tiêu cuối cùng mà các đối tượng nhắm đến vẫn là tài sản trong tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc các ứng dụng thanh toán trực tuyến của nạn nhân. Do đó, khi gặp các yêu cầu liên quan chuyển khoản, cung cấp thông tin cá nhân, số điện thoại đăng ký tài khoản, mã OTP, cần đặc biệt cảnh giác.

Liên quan lĩnh vực, hiện nay tình trạng nói xấu, bôi nhọ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác trên không gian mạng có chiều hướng gia tăng, gây ảnh hưởng an ninh trật tự, đạo đức xã hội, văn hóa ứng xử trên môi trường số. Lực lượng chức năng đã, đang tăng cường rà soát các tài khoản, hội nhóm có dấu hiệu đăng tải thông tin sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm uy tín danh dự để kịp thời xác minh, xử lý theo quy định. Đồng thời, phối hợp cơ quan chức năng và DN cung cấp dịch vụ mạng rà soát, gỡ bỏ các nội dung vi phạm, ngăn chặn thông tin xấu độc lan truyền.

CA TP HCM khuyến cáo người dân kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, không đăng tải hoặc bình luận các nội dung mang tính xúc phạm, kích động, bôi nhọ người khác.