Cảnh báo rủi ro gia tăng từ vũ khí hạt nhân, Tổng thư ký LHQ kêu gọi Mỹ-Nga tìm kiếm khuôn khổ kiểm soát mới

Nga và Mỹ cần phải đàm phán khuôn khổ kiểm soát vũ khí hạt nhân mới thay thế New START. (Nguồn: vajiramias)

Phát biểu tại phiên họp toàn thể Đại hội đồng LHQ nhân Ngày Quốc tế về loại bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân, ông Guterres cho rằng Mỹ và Nga cần “phải đàm phán một khuôn khổ thay thế New START”.

Theo Tổng thư ký LHQ, New START đã hết hiệu lực trong năm nay, khiến lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ không còn các giới hạn mang tính ràng buộc đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược của hai nước. Điều này không chỉ làm suy yếu an ninh của các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ cộng đồng quốc tế.

Ông Guterres cho biết, các kho vũ khí hạt nhân đang được mở rộng và hiện đại hóa, trong khi những tiến bộ công nghệ làm gia tăng nguy cơ sai sót và tính toán sai lầm. Bên cạnh đó, những “phát biểu và hành động phô trương sức mạnh hạt nhân” ngày càng gia tăng.

Ngoài ra, việc Hội nghị đánh giá lần thứ 11 Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) không đạt được đồng thuận thực chất, cùng việc Ủy ban Giải trừ quân bị LHQ không đưa ra được các khuyến nghị đáng kể trong chu kỳ hoạt động 3 năm gần nhất, cũng là những dấu hiệu cảnh báo.

Tổng thư ký LHQ khẳng định, giải trừ vũ khí hạt nhân là “nghĩa vụ pháp lý mang tính ràng buộc” theo NPT, đồng thời kêu gọi tất cả các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân giảm vai trò của loại vũ khí này trong chính sách an ninh thông qua các biện pháp xây dựng lòng tin và tăng cường minh bạch.

Trong khi đó, Chủ tịch Đại hội đồng LHQ Khalilur Rahman cho biết, thế giới có hơn 12.000 đầu đạn hạt nhân tính đến tháng 1/2026. Trong số này, khoảng 2.100-2.200 đầu đạn được đặt trong trạng thái báo động cao, có thể được phóng trong thời gian rất ngắn.

Theo ông Rahman, lần đầu tiên kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, tổng số vũ khí hạt nhân trên thế giới được dự báo sẽ tăng trở lại, khi các đầu đạn mới và hiện đại được đưa vào kho với tốc độ nhanh hơn tốc độ tháo dỡ các đầu đạn cũ.

Chủ tịch Đại hội đồng LHQ cũng lưu ý, chi tiêu quân sự toàn cầu đạt gần 3.000 tỷ USD trong năm 2025, đánh dấu năm thứ 11 liên tiếp tăng. “Chừng nào vũ khí hạt nhân còn tồn tại, nguy cơ chúng được sử dụng có chủ ý, do tai nạn hoặc do tính toán sai lầm vẫn sẽ hiện hữu”, ông cảnh báo.

Ông Rahman nhấn mạnh, NPT là “nền tảng” của các nỗ lực toàn cầu nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân và thúc đẩy giải trừ hạt nhân, đồng thời kêu gọi các nước khôi phục lòng tin và hướng tới một thế giới không có vũ khí hạt nhân.

Mỹ và Nga ký New START tại Prague (CH Czech) ngày 8/4/2010 và từ ngày 5/2/2011, văn bản chính thức có hiệu lực. Hiệp ước thay thế cho START I, hết hiệu lực vào tháng 12/2009, đồng thời thay thế Hiệp ước Cắt giảm các lực lượng tấn công chiến lược (SORT) năm 2002.