Cảnh báo sự đứt gãy trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái
Sự đứt gãy trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái đang khiến việc thấu hiểu, hỗ trợ học sinh trở nên khó khăn hơn. Bên cạnh kiến thức, nhà trường cần trang bị cho học sinh năng lực nhận diện, làm chủ cảm xúc và xây dựng các mối quan hệ tích cực.
Học sinh ngày càng khó chia sẻ với cha mẹ
Trao đổi bên lề với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận tại Diễn đàn Giáo dục “Từ tư duy đến hành động: Phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) trong giáo dục phổ thông” diễn ra chiều 19/11 tại Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội), nhà giáo Nguyễn Thị Thu Hiền, Hiệu trưởng Trường THPT FPT Tây Hà Nội cho biết học sinh hiện đối diện với nhiều vấn đề tâm lý liên quan đến các mối quan hệ, từ bạn bè đến gia đình.
Đáng chú ý, khoảng cách giao tiếp giữa cha mẹ và con cái ngày càng lớn, khiến việc chia sẻ, thấu hiểu những khó khăn của học sinh không còn dễ dàng.
“Nhà trường chính là cầu nối để kết nối lại phụ huynh, học sinh và nhà trường. Khi học sinh được sống trong môi trường mà gia đình và nhà trường đều thấu hiểu, các em sẽ có thêm động lực khám phá bản thân”, bà Hiền nhấn mạnh.

Dự án nghiên cứu khoa học, thể thao, học nhạc cụ dân tộc, hướng nghiệp của học sinh Trường THPT FPT Tây Hà Nội. Ảnh: Thu Hiền
Theo nữ hiệu trưởng, giáo dục trí tuệ cảm xúc không nhất thiết phải bắt đầu bằng một môn học riêng biệt mà có thể được tích hợp vào nhiều hoạt động giáo dục. Tại Trường THPT FPT Tây Hà Nội, năng lực cảm xúc được lồng ghép trong các môn học, đặc biệt là nhóm khoa học xã hội, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và hỗ trợ tâm lý học đường.
Đầu mỗi năm học, trường tổ chức khảo sát để nắm bắt tình hình tâm lý của học sinh, nhận diện những khó khăn các em có thể gặp phải. Trên cơ sở đó, bộ phận tâm lý triển khai các hình thức hỗ trợ theo nhóm nhỏ, tư vấn cá nhân hoặc tổ chức hội thảo quy mô lớn.
Bà Hiền cho rằng cách tiếp cận quan trọng là phòng ngừa, giúp học sinh có định hướng và phương thức giải quyết những vấn đề tâm lý trước khi chúng trở nên nghiêm trọng. Việc hệ thống hóa các hoạt động giáo dục cảm xúc thành một định hướng bài bản, có cơ sở chuyên môn sẽ giúp nhà trường triển khai nhất quán và hiệu quả hơn.

Bên cạnh việc học tốt, học sinh cũng cần biết cách đối diện với thất bại, giải quyết mâu thuẫn và làm chủ cảm xúc của chính mình. Ảnh: Thu Hiền
Không thể chỉ dạy kiến thức, bỏ quên cảm xúc
Giáo dục EQ không thể chỉ dừng ở việc dạy học sinh nhận diện cảm xúc hay tổ chức thêm hoạt động ngoại khóa. Theo GS.TS.NGND Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Viện Tâm lý và Tâm thần học Việt – Pháp, học sinh đến trường không chỉ để tiếp thu kiến thức mà còn học cách sống với cảm xúc, với người khác và với chính mình. Năng lực cảm xúc – xã hội tác động trực tiếp đến hành vi, khả năng học tập, các mối quan hệ và sự phát triển lâu dài của mỗi cá nhân.
Bằng chứng từ 424 nghiên cứu tại 53 quốc gia, với hơn 575.000 học sinh, cho thấy các chương trình giáo dục cảm xúc – xã hội (SEL) có liên hệ với sự cải thiện về kỹ năng, hành vi, quan hệ bạn bè, môi trường học đường và kết quả học tập. Tuy nhiên, nghiên cứu trong nước chỉ ra rằng hiểu biết về EQ chưa đồng nghĩa với khả năng vận dụng linh hoạt vào thực tế. Hiệu quả giáo dục vì thế phụ thuộc không chỉ vào nội dung chương trình mà còn ở năng lực giáo viên và cách tổ chức thực hiện trong nhà trường.

Giáo dục EQ không phải là tạo thêm một môn học để học sinh lấy điểm, mà là xây dựng môi trường nơi các em được lắng nghe, thấu hiểu và rèn luyện cách ứng xử trước những tình huống thực tế.
Các chuyên gia cũng lưu ý không nên dùng công cụ đánh giá EQ để chấm điểm, xếp loại hay gắn nhãn học sinh. Thay vào đó, cần kết hợp quan sát, tình huống thực tế, tự đánh giá và phản hồi từ giáo viên, cha mẹ để theo dõi sự tiến bộ, cảm giác an toàn và chất lượng các mối quan hệ của học sinh.
Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Gareth Collier, Giám đốc điều hành High Performance Learning (HPL), đề cập việc phát triển EQ thông qua kiến tạo văn hóa học tập; ông Melvyn Lim, Quản lý quốc gia cấp cao của Cambridge International Education, nhấn mạnh mối liên hệ giữa thành tích học thuật và phát triển cảm xúc, cũng như vai trò của nhà trường trong việc tạo môi trường để mỗi cá nhân phát huy năng lực.

