Cảnh báo tình trạng 'teo não' do lạm dụng khói thuốc

Tác hại của khói thuốc thường được gắn liền với các bệnh lý về hô hấp hay ung thư phổi, song một nghiên cứu quốc tế quy mô lớn vừa công bố cho thấy, việc sử dụng thường xuyên thuốc lá và cần sa, dù riêng lẻ hay kết hợp, đều trực tiếp tàn phá hệ thần kinh và làm "teo não".

Hút thuốc lá có thể tác động mạnh đến sức khỏe thần kinh (Ảnh minh họa).

Qua phân tích tổng hợp từ hơn 103 nghiên cứu với sự tham gia của 72.000 người, được công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng Addiction vừa qua, các nhà khoa học đã phơi bày những tổn thương không thể đảo ngược trong cấu trúc não bộ con người. Sự suy giảm chất xám là hệ lụy đáng ngại nhất, trực tiếp đánh cắp khả năng kiểm soát cảm xúc, trí nhớ và tiến trình ra quyết định.

Cụ thể, người dùng cần sa thường xuyên phải đối mặt với tình trạng thu nhỏ hạch hạnh nhân, trong khi người hút thuốc lá lâu năm bị co rút ở vùng insular, pallidum, khiến tốc độ mất chất xám toàn bộ diễn ra nhanh hơn hẳn so với quá trình lão hóa tự nhiên. Thiếu hụt chất xám đẩy người bệnh vào trạng thái bế tắc trong tư duy, mất kiểm soát hành vi và thui chột động lực sống. Đáng chú ý, các phân tích di truyền còn chỉ ra mối liên hệ nhân quả giữa thói quen hút nhiều thuốc lá mỗi ngày với sự teo nhỏ của hồi hải mã (hippocampus), trung khu cốt lõi chịu trách nhiệm cho việc học tập và ghi nhớ.

Mức độ tàn phá của cần sa còn được khắc họa rõ nét qua các nghiên cứu chuyên sâu tại Tây Ban Nha, minh chứng rằng việc sử dụng hàng ngày trong ít nhất 5 năm sẽ bào mòn lớp vỏ não ở phần trước của vùng hồi trán giữa. Sự mỏng đi của khu vực điều hành các chức năng nhận thức cao cấp này xuất phát từ việc các thụ thể CB1 tại đây bị kích thích quá mức bởi hoạt chất THC. Dù chỉ với liều lượng rất nhỏ khoảng 20 mg, THC đã đủ sức gây rối loạn nghiêm trọng khả năng ghi nhớ, khiến người dùng mắc chứng nhớ sai, quên nguồn thông tin hoặc đánh mất ý thức về các nhiệm vụ sinh hoạt cơ bản thiết yếu hàng ngày.

Đặt trong bối cảnh toàn cầu, số liệu cập nhật từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Văn phòng Liên hợp quốc về chống ma túy và tội phạm (UNODC) cho thấy một bức tranh y tế tối màu với khoảng 1,2 tỷ người trưởng thành hút thuốc lá và 244 triệu người dùng cần sa.

Tại Việt Nam, dẫu công tác phòng chống tác hại thuốc lá đã đạt được nhiều thành tựu, song thực tế vẫn đòi hỏi sự cảnh giác cao độ. Theo số liệu thống kê của Bộ Y tế, tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc tại nước ta vẫn ở mức rất cao, chiếm tới 38,9% (năm 2023). Đáng lo ngại hơn, tình trạng biến tướng của các loại thuốc lá thế hệ mới mang theo tinh dầu tẩm ướp cần sa, chất hướng thần đang âm thầm xâm nhập học đường. Sự pha trộn độc hại này đang tạo ra 'tác động kép', hủy hoại trực tiếp đến nền tảng thần kinh và tương lai của thế hệ trẻ.

Trước thực trạng này, các chuyên gia y tế và các nhà hoạch định chính sách y tế khuyến nghị cần có một bước chuyển mình sâu sắc trong chiến lược truyền thông, tư vấn sức khỏe. Đội ngũ y tế không thể chỉ dừng lại ở những cảnh báo quen thuộc về bệnh lý phổi, mà cần xoáy sâu vào các tổn thương thần kinh vĩnh viễn. Việc dung túng hay nhắm mắt làm ngơ trước thói quen kết hợp các chất gây nghiện này không chỉ là sự thỏa hiệp với bệnh tật, mà còn là bản án tước đoạt đi năng lực trí tuệ và chất lượng sống của chính cộng đồng trong tương lai.