Canh tác lúa theo kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ: Hướng đi hiệu quả, bền vững

Ðây được xem là giải pháp canh tác thông minh, phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu và định hướng phát triển nông nghiệp bền vững.

Năng suất tăng, chi phí sản xuất giảm

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường), các hộ nông dân tham gia mô hình AWD nếu tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật thì năng suất lúa vụ Đông Xuân có thể đạt từ 8-8,2 tấn/ha, tăng 4-6 tạ/ha so với phương thức canh tác cũ.

Đồng thời, lượng giống gieo sạ, phân bón và nước tưới đều giảm, giúp nông dân tiết kiệm đáng kể chi phí đầu vào.

Cây lúa canh tác theo kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ có bộ rễ phát triển đều, dài hơn so với kỹ thuật chăm sóc truyền thống. Ảnh: Trọng Lợi

Kỹ thuật AWD cho phép ruộng lúa không ngập nước liên tục mà được tưới và rút nước theo chu kỳ hợp lý. Việc rút nước xen kẽ tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển mạnh, ăn sâu, giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, cứng cây, hạn chế đổ ngã và giảm sâu bệnh; đồng thời góp phần giảm phát thải khí mê-tan (CH4) phát sinh trong canh tác lúa nước.

Tại xã Tuy Phước Bắc, HTX Nông nghiệp Phước Quang đã triển khai 25 ha lúa theo mô hình AWD, sử dụng giống AN26-1 trong liên kết sản xuất giống với doanh nghiệp. Cây lúa đang ở giai đoạn đẻ nhánh, sinh trưởng tốt, thân chắc, rễ khỏe.

Theo ông Nguyễn Thế Truyền - Giám đốc HTX, canh tác theo AWD giúp tiết kiệm nước và phân bón, cây lúa hấp thu dinh dưỡng tốt hơn nên hạt gạo trắng trong, tròn đều, được thương lái ưa chuộng.

Tuy nhiên, mô hình này phù hợp nhất với chân ruộng sản xuất 3 vụ/năm. Đối với lúa 2 vụ, do thời gian sinh trưởng kéo dài, khi rút nước có thể phát sinh chuột gây hại, cần có biện pháp quản lý đồng bộ.

Ông Đoàn Văn Điệp - Phó Chủ tịch UBND xã Tuy Phước Bắc - cho biết: Trong vụ Đông Xuân 2025-2026, toàn xã canh tác 160 ha lúa theo AWD, tập trung tại 5 cánh đồng mẫu lớn thuộc các thôn Luật Chánh, Giang Bắc, Tân Hội, Lương Lộc và Định Thiện Đông.

Hiện nay, bà con đang tăng cường thăm đồng, theo dõi sát tình hình sinh trưởng của cây lúa và thực hiện đúng quy trình kỹ thuật theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, bảo đảm lúa sinh trưởng ổn định.

Gắn mục tiêu giảm phát thải dài hạn

Cùng với xã Tuy Phước Bắc, xã Tuy Phước Đông cũng tích cực triển khai mô hình AWD trên cây lúa trong vụ Đông Xuân 2025-2026. Toàn xã đăng ký thực hiện gần 124 ha với HTX Nông nghiệp Phước Sơn làm nòng cốt.

Theo ông Hồ Thiện - Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp Phước Sơn, trước đây, người dân trong xã đã từng áp dụng phương pháp canh tác lúa cải tiến (SRI). Do kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ có nhiều điểm tương đồng nên khi triển khai mô hình, bà con không gặp nhiều bỡ ngỡ. Hiệu quả của AWD thể hiện rõ nhất trong giai đoạn lúa đẻ nhánh đến trước khi làm đòng.

Kỹ sư của HTX Nông nghiệp Phước Sơn (xã Tuy Phước Đông) thăm đồng, theo dõi chu kỳ phát triển cây lúa triển khai theo mô hình kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ. Ảnh: Trọng Lợi

Tham gia mô hình tại thôn Phụng Sơn (xã Tuy Phước Đông), bà Nguyễn Thị Xuân Lan cho hay, gia đình canh tác hơn 2 sào lúa giống ADI 168 theo AWD. So với phương thức canh tác trước đây, cây lúa sinh trưởng tốt hơn, đẻ nhánh mạnh và giảm đáng kể tác hại của ốc bươu vàng.

Theo bà Lan, phương thức tưới này khá tương đồng với mô hình canh tác lúa SRI mà gia đình từng áp dụng nên dễ thực hiện và phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương.

Ông Phạm Vũ Bảo - Phó Viện trưởng Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ - thông tin: Vụ Đông Xuân 2025-2026, tỉnh Gia Lai triển khai hơn 688 ha lúa theo kỹ thuật AWD. Cụ thể, xã Tuy Phước Bắc có 145 ha; Tuy Phước Đông 123,8 ha; An Nhơn Nam 104,3 ha; Bình Khê và Bình An mỗi xã 100 ha; Phù Mỹ Tây 55 ha và An Nhơn 60 ha.

Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành.

Cùng với việc hướng dẫn kỹ thuật AWD, các đơn vị chuyên môn còn tổ chức tập huấn cho nông dân về quy trình canh tác bền vững như “1 phải, 5 giảm”, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ nhằm tiết kiệm nước, giảm phát thải và nâng cao chất lượng lúa gạo.

Theo ông Kiều Văn Cang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường), mô hình canh tác lúa theo kỹ thuật AWD không chỉ giúp nông dân nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, bền vững.

Với sự vào cuộc đồng bộ của các ngành, địa phương và sự hưởng ứng của nông dân, mô hình canh được kỳ vọng sẽ tiếp tục nhân rộng trong thời gian tới.

TRỌNG LỢI