Cao Bằng: Hàng loạt vi phạm trong đấu giá và khai thác khoáng sản

Sở Nông nghiệp và Môi trường có dấu hiệu buông lỏng quản lý khi không xử lý doanh nghiệp khai thác vượt phạm vi ranh giới được cấp giấy phép - Ảnh: Phùng Thọ.

Sự chậm trễ "đẩy giá" vật liệu và những góc khuất trong đấu giá

Theo kết luận, Sở Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Sở Tài nguyên và Môi trường) là cơ quan được giao trọng trách "gác cửa", tham mưu cho UBND tỉnh Cao Bằng về tài nguyên khoáng sản. Tuy nhiên, kết quả thanh tra cho thấy cơ quan này đã bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng trong công tác quản lý.

Việc tham mưu ban hành Quyết định, Kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản thường xuyên rơi vào tình trạng "nước đến chân mới nhảy". Việc lên kế hoạch chủ yếu được thực hiện vào thời điểm cuối năm khiến thời gian tổ chức đấu giá không thể diễn ra trong năm kế hoạch, buộc phải chuyển sang năm sau hoặc điều chỉnh.

Hậu quả nhãn tiền của sự chậm trễ này là tình trạng đứt gãy nguồn cung khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, trực tiếp đẩy giá vật liệu xây dựng trên thị trường tăng cao.

Đáng nói hơn, tính minh bạch trong các phiên đấu giá bị đặt dấu hỏi lớn. Cơ quan chức năng đã "bỏ quên" việc thông báo và đăng tải công khai Kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản năm 2022 trên trang thông tin điện tử của Bộ cũng như thông tin về phiên đấu giá tại trụ sở và cổng thông tin điện tử UBND tỉnh.

Tình trạng hạn chế về thông tin này tiếp diễn đến năm 2024 khi danh sách các tổ chức, cá nhân tham gia phiên đấu giá cũng không hề được công khai theo quy định.

Trong khâu cấp phép, Sở Nông nghiệp và Môi trường còn tùy tiện rút gọn thủ tục hành chính, sử dụng biên bản kiểm tra thực địa trong thủ tục chấp thuận khảo sát đối với khoáng sản nhóm IV để cấp phép, một động thái được cơ quan thanh tra khẳng định là chưa phù hợp với trình tự hiện hành.

Doanh nghiệp lộng hành: Khai thác "vượt rào", phớt lờ môi trường và an toàn

Những hạn chế từ thượng tầng quản lý có thể tạo điều kiện cho các tổ chức khai thác khoáng sản tha hồ "tự tung tự tác" tại thực địa. Thanh tra tỉnh Cao Bằng đã trực tiếp kiểm tra tại các đơn vị và phát hiện một thực trạng đáng báo động: nhiều mỏ khoáng sản hoạt động khi chưa có hợp đồng thuê đất, chưa có giấy phép môi trường và thậm chí chưa hoàn thành xây dựng cơ bản.

Tình trạng khai thác vượt ranh giới cho phép, sử dụng đất ngoài phạm vi ranh giới thuê đất diễn ra phổ biến. Thậm chí, có doanh nghiệp còn tự ý thuê đất nông nghiệp của các hộ dân để phục vụ cho hoạt động khai thác của mình.

Để che giấu sản lượng thực tế, các đơn vị này không hề lắp đặt trạm cân hay camera giám sát tại khu vực khai thác. Các loại sổ sách cốt lõi nhằm theo dõi khối lượng khoáng sản nguyên khai, đất đá thải hay khoáng sản qua chế biến đều không được lập. Bản đồ kết thúc năm khai thác cũng hoàn toàn trống trơn các số liệu tính toán khối lượng, trữ lượng.

Hiểm họa chực chờ nhất tại các mỏ này nằm ở công tác an toàn và môi trường. Các thiết bị chứa chất thải nguy hại không hề có biển cảnh báo, thiết kế kho chứa sai quy định. Đặc biệt, kho vật liệu nổ công nghiệp (VLNCN) tại các mỏ đang là những "quả bom nổ chậm" khi thiết kế cửa kho, các ngăn chứa và khoảng cách sắp xếp giữa thuốc nổ và kíp nổ không bảo đảm khoảng cách an toàn. Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường dường như chỉ nằm trên giấy khi các đơn vị này không thực hiện báo cáo định kỳ.

Ngân sách thất thu

Với những chiêu trò né tránh giám sát sản lượng, không khó hiểu khi nghĩa vụ tài chính của các doanh nghiệp này với Nhà nước bị bóp méo. Kết luận thanh tra chỉ rõ việc kê khai thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và thuế thu nhập doanh nghiệp còn đầy rẫy thiếu sót, sai quy định.

Nhiều đơn vị chưa nộp đủ số tiền thuế đã kê khai, điển hình trong đó cơ quan thanh tra đã điểm mặt yêu cầu đôn đốc thu nợ nộp ngân sách đối với Doanh nghiệp tư nhân Thành Hiếu và Công ty TNHH Thương mại Đình Văn.

Theo Thanh tra tỉnh Cao Bằng, nguyên nhân của những tồn tại này xuất phát từ việc lực lượng công chức tham mưu còn mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều việc dẫn đến thiếu sâu sát, kiểm tra, giám sát kém. Về phía doanh nghiệp, ý thức chấp hành pháp luật rất hạn chế, thường xuyên không tuân thủ các quy định về thuế và khoáng sản.

Trạng thái "mở cửa" cho doanh nghiệp vào đầu tư là cần thiết để phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, nếu Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng chính quyền các cấp tỉnh Cao Bằng không sớm có biện pháp chấn chỉnh đội ngũ và siết chặt kỷ cương như kiến nghị của cơ quan Thanh tra, nguồn tài nguyên của tỉnh sẽ tiếp tục bị "chảy máu", để lại những hệ lụy khôn lường về môi trường và an toàn xã hội.