Đơn vị hành chính đô thị đặc biệt, một hướng mở từ thực tiễn thành phố Huế

Từ thực tiễn ở thành phố Huế, có thể gợi ra một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, nhất là về tổ chức không gian, cơ chế điều phối, thẩm quyền, nguồn lực và hiệu quả phục vụ người dân.

Khi không gian phát triển không còn nằm gọn trong ranh giới hành chính

Điểm đáng chú ý sau sắp xếp đơn vị hành chính là không gian quản trị ở cơ sở đã thay đổi đáng kể. Cả nước từ 63 tỉnh, thành phố được sắp xếp còn 34 tỉnh, thành phố; số đơn vị hành chính cấp xã giảm từ 10.035 xuống 3.321 và kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện. Bộ máy được tổ chức lại theo hướng tinh gọn hơn, đồng thời yêu cầu đối với chính quyền cơ sở cũng lớn hơn.

Không gian đô thị Huế nhìn từ trên cao, với sông Hương là trục cảnh quan và liên kết quan trọng. Nguồn: Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia

Thực tế cho thấy, một con đường, tuyến giao thông, dòng sông, khu dân cư hay vùng sản xuất không tự thay đổi theo ranh giới hành chính. Hoạt động kinh tế, đi lại, cung cấp dịch vụ, bảo vệ môi trường và tổ chức không gian đô thị ngày càng có sự liên kết. Khi vấn đề thực tế liên thông qua nhiều địa bàn, cách quản lý chỉ dựa vào từng địa giới riêng lẻ có thể đặt ra yêu cầu cao hơn về phối hợp và xác định trách nhiệm.

Thông báo số: 100-TB/VPTW ngày 19/6/2026 về sơ kết một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng cho thấy chất lượng vận hành chưa đồng đều, việc giảm đầu mối chưa đồng nghĩa với hiệu quả quản trị đã đạt yêu cầu. Một vấn đề khác được đặt ra là ranh giới hành chính mới có nơi chưa thật sự phù hợp với không gian kinh tế, đô thị, khu công nghiệp, du lịch, sinh thái và các hành lang phát triển.

Từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân có thể mở thêm một hướng tiếp cận về tổ chức không gian quản trị. Đây vẫn là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ, nhất là về vai trò, phạm vi điều phối và cơ chế phối hợp.

Nếu có một khu vực đóng vai trò hạt nhân về đô thị, dịch vụ, hạ tầng hoặc kinh tế thì mối quan hệ với các địa bàn xung quanh nên được tổ chức ra sao. Vấn đề nào cần giải quyết chung, vấn đề nào vẫn thuộc từng địa phương. Cùng với đó là nguồn lực và trách nhiệm để bảo đảm phối hợp hiệu quả.

Những câu hỏi này cho thấy hướng nghiên cứu có thể cần được tiếp cận từ thực tiễn vận hành, nhằm tìm cách quản trị phù hợp hơn với những không gian phát triển ngày càng gắn kết.

Để “đặc biệt” được đo bằng hiệu quả phục vụ

Thực tiễn tại Huế có thể gợi ra nhiều vấn đề cho hướng nghiên cứu này. Là thành phố trực thuộc Trung ương, Huế có đặc điểm của một đô thị di sản, sinh thái và đa trung tâm. Định hướng quy hoạch chung đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 đặt thành phố trong cấu trúc phát triển đa trung tâm, đa không gian, gắn với các hành lang và phân vùng phát triển.

Ở Huế, không gian ven sông Hương, khu vực Kinh thành, các khu dân cư cũ và những dải sinh thái xanh có sự liên hệ về giao thông, hạ tầng, cảnh quan, môi trường và dịch vụ. Những mối quan hệ đó không phải lúc nào cũng trùng với địa giới của một đơn vị hành chính. Đây là thực tế có thể đặt ra câu hỏi về cách tổ chức quản trị để vừa bảo đảm trách nhiệm của từng địa bàn, vừa có khả năng phối hợp đối với những vấn đề chung.

Ngày 15/7/2026, Thành ủy Huế ban hành Kế hoạch số: 77-KH/TU triển khai Thông báo số: 100-TB/VPTW, định hướng nghiên cứu, đề xuất thành lập các đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân để điều phối phát triển, kết nối hạ tầng và nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công. Việc đưa nội dung này vào chương trình nghiên cứu cũng cho thấy đây là vấn đề mới cần được tiếp tục xem xét từ thực tiễn.

Từ thực tiễn ở thành phố Huế, có lẽ cần quan tâm những điều kiện có thể làm nên vai trò hạt nhân của một khu vực, như vị trí kết nối, sức sống kinh tế, năng lực quản trị và khả năng lan tỏa. Những tiêu chí này vẫn cần được nghiên cứu cụ thể, tránh áp dụng một khuôn mẫu cho các địa bàn khác nhau. Cùng với đó là địa vị pháp lý, phạm vi điều phối, thẩm quyền và nguồn lực. Nếu mô hình mới được nghiên cứu, những nội dung này cần được làm rõ để tránh chồng lấn trách nhiệm hoặc tạo thêm khâu trung gian.

Và sau cùng vẫn là câu hỏi từ phía người dân. Một hướng tổ chức quản trị mới có thể được cân nhắc trước hết ở khả năng giải quyết những công việc người dân gặp hằng ngày. Thủ tục có thuận lợi hơn không, kiến nghị chính đáng có được xử lý kịp thời hơn không, hạ tầng và dịch vụ công có kết nối tốt hơn không. Những câu hỏi giản dị ấy có thể là căn cứ quan trọng để nhìn nhận hiệu quả của bất kỳ mô hình nào.

Đơn vị hành chính đô thị đặc biệt, vì thế, có thể được xem như một hướng mở cần tiếp tục nghiên cứu. Thực tiễn ở thành phố Huế có thể cung cấp thêm chất liệu để làm rõ những vấn đề từ tổ chức không gian, phối hợp đến phân định trách nhiệm và bảo đảm nguồn lực.

Suy cho cùng, đổi mới tổ chức chính quyền không chỉ là sắp xếp lại đầu mối, mà còn nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của đời sống và phát triển. Nếu hướng nghiên cứu này được tiếp tục, điều đáng quan tâm không phải là một tên gọi mới, mà là những cách làm giúp chính quyền gần dân hơn, phối hợp tốt hơn và phục vụ người dân hiệu quả hơn.