Cao Bằng - Mở không gian phát triển từ lợi thế biên giới

Du khách tham quan tại Khu du lịch quốc gia đặc biệt Pác Bó. Ảnh: M.Ánh.

Khơi dậy lợi thế từ vùng đất biên cương

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, lợi thế của Cao Bằng không chỉ nằm ở vị trí địa lý, mà còn ở khả năng trở thành điểm kết nối giữa thị trường Trung Quốc với các trung tâm sản xuất, tiêu dùng của Việt Nam và khu vực ASEAN.

Những con số xuất nhập khẩu cho thấy sức sống của các tuyến giao thương. Theo báo cáo của Hải quan Khu vực XVI, 9 tháng năm 2026, Cửa khẩu quốc tế Tà Lùng có 195 doanh nghiệp (DN) tham gia xuất nhập khẩu, thực hiện 3.742 tờ khai, với kim ngạch xuất khẩu hơn 250 triệu USD và nhập khẩu hơn 157 triệu USD. Tại Cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh, 140 DN thực hiện 1.438 tờ khai; kim ngạch xuất khẩu hơn 278 triệu USD, nhập khẩu hơn 2 triệu USD.

Một chuyển động đáng chú ý là việc thí điểm Nền tảng cửa khẩu số tại Tà Lùng từ ngày 15/4/2026 và Trà Lĩnh từ ngày 1/5/2026 và sẽ vận hành dự kiến trong tháng 12/2026. Khi đi vào vận hành, việc khai báo, đối chiếu thông tin phương tiện, người điều khiển và hàng hóa trên nền tảng hỗ trợ phối hợp giữa các lực lượng, hướng tới quản lý minh bạch hơn.

Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh được kỳ vọng tạo bước thay đổi quan trọng trong khả năng kết nối Cao Bằng với Lạng Sơn, Hà Nội, các trung tâm sản xuất, tiêu thụ và hệ thống cảng biển.

Theo ông Nguyễn Anh Quế - Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Cao Bằng, địa phương xác định không cạnh tranh bằng hàng khối lượng lớn, giá trị thấp mà hướng tới dòng hàng hai chiều, giá trị cao trên hành lang Trùng Khánh - Quý Châu - Bách Sắc - Cao Bằng - Bắc Ninh, Thái Nguyên ra cảng biển Hải Phòng và thị trường ASEAN. Định hướng của tỉnh không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa, mà còn trở thành nơi tạo thêm giá trị thông qua phát triển logistics, chế biến và các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu, qua đó tạo việc làm, tăng nguồn thu và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Khi kết nối đường bộ thuận lợi hơn, vùng biên có thêm điều kiện thu hút nguồn hàng, hình thành tuyến vận tải ổn định và mở rộng phạm vi phục vụ thị trường. Song, tuyến cao tốc là cơ hội về kết nối, chưa đồng nghĩa Cao Bằng đương nhiên trở thành trung tâm logistics.

Theo các chuyên gia kinh tế, vấn đề chiến lược không chỉ là gia tăng kim ngạch hay lượng hàng đi qua địa bàn, mà là biến những dòng lưu chuyển ấy thành thu nhập, việc làm và năng lực kinh doanh được tích lũy tại tỉnh. Muốn vậy, Cao Bằng cần chuyển từ vai trò địa phương trung chuyển sang địa phương cung cấp dịch vụ và tổ chức chuỗi giá trị.

Ở tầng vận hành, đó là kho bãi, gom hàng, phân loại, bảo quản lạnh, vận tải, đóng gói và dịch vụ chứng từ. Ở tầng kinh doanh, đó là chế biến, phát triển thương hiệu, phân phối và hỗ trợ giao dịch xuyên biên giới. Cao hơn nữa là năng lực nắm bắt dữ liệu thị trường, xây dựng quan hệ khách hàng và chủ động tổ chức chuỗi cung ứng. Giá trị giữ lại tại địa phương sẽ lớn hơn khi DN, hợp tác xã và người lao động có thể tham gia nhiều công đoạn thay vì chỉ đứng bên dòng hàng đi qua. Chính vì thế, đầu tư logistics cần dựa trên nhu cầu hàng hóa thực tế, tránh xây dựng kho bãi dàn trải.

Cùng với hạ tầng cứng, công nghệ được nhìn nhận là đòn bẩy để giảm chi phí giao dịch. Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cao Bằng nhấn mạnh, tiềm năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, truy xuất nguồn gốc, quản lý chuỗi cung ứng và các giải pháp cửa khẩu thông minh. Điểm cốt lõi là công nghệ phải giải quyết được bài toán thực tiễn: DN bớt khai báo lặp lại, cơ quan quản lý phối hợp hiệu quả hơn và hàng hóa lưu chuyển thuận lợi hơn.

Một yêu cầu khác là phát triển nguồn nhân lực có khả năng vận hành dịch vụ hiện đại, am hiểu ngoại thương, quản lý kho, điều phối vận tải và tiếng Trung chuyên ngành. Nếu thiếu DN đủ năng lực nhưng thiếu nhân lực và thiếu dữ liệu về thị trường... thì khó phát huy hiệu quả tối đa. Bởi vậy, cao tốc, cửa khẩu số, trung tâm logistics và đào tạo nhân lực phải được đặt trong một bài toán phát triển thống nhất.

Đưa du lịch và bản sắc văn hóa vào chuỗi giá trị xuyên biên giới

Bên cạnh thương mại hàng hóa, Cao Bằng có lợi thế đặc biệt từ cảnh quan và di sản: thác Bản Giốc, Pác Bó, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng cùng đời sống văn hóa phong phú của cộng đồng các dân tộc. Đây là nguồn lực để mở rộng không gian du lịch, kết nối dịch vụ, tiêu thụ nông sản và sản phẩm bản địa. Nhưng sức hấp dẫn của điểm đến cần được chuyển thành lợi ích kinh tế bền vững cho cư dân.

Khu hợp tác du lịch qua biên giới Bản Giốc - Đức Thiên gợi mở khả năng hình thành sản phẩm chung, tổ chức khách theo tuyến và tăng cường hợp tác lữ hành hai bên. Thước đo hiệu quả không nên chỉ là lượt khách qua lại, mà còn là thời gian lưu trú, mức chi tiêu, tỷ lệ khách sử dụng dịch vụ của cơ sở tại Cao Bằng và thu nhập của cộng đồng tham gia.

Điều đó đòi hỏi một cách tổ chức du lịch theo chuỗi: từ tham quan danh thắng đến lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm văn hóa Tày, Nùng và mua sắm đặc sản...

Phát triển du lịch xuyên biên giới đồng thời phải tính đến bảo tồn cảnh quan, sức chứa điểm đến, quản lý dòng khách, an ninh an toàn và lợi ích cộng đồng. Nếu chỉ gia tăng lượng khách mà thiếu quản trị, áp lực lên tài nguyên và hạ tầng có thể làm suy giảm lợi thế tạo nên sức hút của Cao Bằng. Vì thế, du lịch xanh, du lịch cộng đồng và chuyển đổi số cần được xem là những thành tố của chiến lược tăng trưởng dài hạn.

Hội thảo quốc tế - Kết nối trí tuệ, mở rộng hợp tác phát triển

Trong bối cảnh đó, ngày 9/11/2026, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Cao Bằng sẽ diễn ra Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới”, do UBND tỉnh Cao Bằng chủ trì, phối hợp với Trường Đại học Thương mại và Báo Đại đoàn kết tổ chức.

Hội thảo dự kiến quy tụ khoảng 500 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, chuyên gia, tổ chức, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp trong nước, quốc tế. Đây là diễn đàn khoa học, đối thoại chính sách và kết nối hợp tác, tập trung đánh giá thực trạng, nhận diện tiềm năng, lợi thế và những điểm nghẽn trong phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại, logistics, dịch vụ và du lịch xuyên biên giới; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Điểm nhấn của hội thảo là sự kết nối giữa góc nhìn khoa học, yêu cầu quản lý nhà nước và thực tiễn hoạt động của DN. Những vấn đề về cơ chế, chính sách phát triển kinh tế cửa khẩu, hạ tầng giao thông, logistics, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, liên kết vùng và hợp tác quốc tế sẽ được trao đổi, phân tích dưới nhiều góc độ.

Đặc biệt, hội thảo dành sự quan tâm đến việc mở rộng không gian hợp tác thương mại, dịch vụ và du lịch xuyên biên giới, phát huy vai trò của Cao Bằng trong kết nối thị trường Việt Nam - Trung Quốc và khu vực.

Trong khuôn khổ hội thảo, phiên tham luận chuyên đề “Mở rộng không gian hợp tác thương mại, dịch vụ và du lịch xuyên biên giới” do Báo Đại đoàn kết chủ trì sẽ tập trung làm rõ những cơ hội và yêu cầu mới đối với phát triển du lịch, dịch vụ và thương mại tại Cao Bằng.

Với Cao Bằng, lợi thế biên giới chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi được chuyển hóa thành những tuyến giao thương hiệu quả, chuỗi dịch vụ có giá trị gia tăng và cơ hội sinh kế bền vững cho người dân. Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới” không chỉ là dịp nhận diện tiềm năng, tháo gỡ điểm nghẽn, mà còn mở ra cơ hội kết nối chính sách, nguồn lực và thị trường, góp phần đưa Cao Bằng từ vị trí cửa ngõ giao thương trở thành một mắt xích quan trọng trong không gian hợp tác kinh tế Việt Nam - Trung Quốc và khu vực.

Theo ông Phạm Hải Quỳnh - Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, để phát huy hiệu quả tiềm năng du lịch, Cao Bằng cần chuẩn hóa mô hình du lịch cộng đồng, trong đó người dân không chỉ tham gia cung cấp dịch vụ mà còn giữ vai trò chủ thể trong quản lý và chia sẻ lợi ích kinh tế. Việc hình thành các hợp tác xã du lịch, đào tạo kỹ năng làm du lịch xanh, phát triển homestay sinh thái gắn với gìn giữ kiến trúc truyền thống sẽ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo sinh kế bền vững.