Cao Bằng ứng dụng công nghệ cao bảo tồn lan Kim tuyến quý hiếm

Lan Kim tuyến là loài dược liệu quý, có giá trị trong y học cổ truyền và giữ vai trò quan trọng đối với bảo tồn đa dạng sinh học. Tại Cao Bằng, loài cây này phân bố tự nhiên tại một số khu rừng có điều kiện sinh thái đặc thù. Tuy nhiên, trước nhu cầu thị trường tăng cao, tình trạng khai thác tự phát trong những năm gần đây khiến nguồn dược liệu ngày càng khan hiếm.

Trước thực tế đó, Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia đã chủ trì triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ “Ứng dụng công nghệ cao xây dựng mô hình trồng dược liệu lan Kim tuyến bản địa và một số loại lan khác tại tỉnh Cao Bằng”. Đến nay, 4/5 nội dung nghiên cứu của nhiệm vụ đã hoàn thành và đạt nhiều kết quả quan trọng.

Qua quá trình khảo sát, các nhà nghiên cứu đã thu thập và định danh được hai loài lan Kim tuyến bản địa tại Cao Bằng gồm Lan kim tuyến tơ (Anoectochilus setaceus) và lan Kim tuyến đá vôi (Anoectochilus calcareus). Đây được xem là cơ sở quan trọng để chuẩn hóa nguồn gen và xây dựng tiêu chuẩn cây giống bằng phương pháp nuôi cấy mô in vitro.

Nhóm nghiên cứu đồng thời xây dựng bộ tiêu chuẩn cơ sở cho cây giống lan Kim tuyến bằng phương pháp in vitro với các tiêu chuẩn về cây giống gốc và cây con nhằm kiểm soát chất lượng, xuất xứ và nâng cao tỷ lệ sống khi đưa vào sản xuất.

Mô hình thực nghiệm tại hệ thống nhà màng, nhà lưới, các quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc lan Hồ điệp đã được đơn vị chủ trì chuyển giao kỹ thuật cho đội ngũ viên chức của Trung tâm. Ảnh: Báo Cao Bằng.

Trong quá trình thực hiện, nhiệm vụ tập trung nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây trong môi trường nhà màng, từ đó xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ quy trình trồng lan Kim tuyến bản địa và lan Hồ điệp thương phẩm.

Đối với lan Kim tuyến, quy trình trồng được hoàn thiện dựa trên các dữ liệu về nhiệt độ, độ ẩm, cường độ ánh sáng, giá thể, chỉ số pH và chế độ dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển. Quy trình này giúp cây sinh trưởng ổn định trong môi trường kiểm soát, đồng thời tạo nền tảng cho mô hình canh tác ứng dụng công nghệ cao.

Không chỉ tập trung vào dược liệu, nhóm thực hiện còn nghiên cứu phát triển lan Hồ điệp - loài hoa có giá trị kinh tế cao. Đến nay, hệ thống dữ liệu và quy trình trồng lan Hồ điệp thương phẩm tại Cao Bằng đã được hoàn thiện, bao gồm các thông số môi trường, giá thể và dinh dưỡng theo từng giai đoạn sinh trưởng và ra hoa.

Điểm nổi bật của nhiệm vụ là việc ứng dụng công nghệ cảm biến và công nghệ kết nối vạn vật trong quản lý sản xuất. Thông qua hệ thống cảm biến, nhóm nghiên cứu đã xây dựng và đưa vào sử dụng “sổ tay điện tử” giúp theo dõi, lưu trữ toàn bộ dữ liệu liên quan đến quá trình trồng, chăm sóc và sinh trưởng của cây lan.

Song song với nghiên cứu, các chuyên gia của dự án cũng trực tiếp hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật cho đội ngũ viên chức tại Trung tâm, từ khâu chuẩn bị giá thể, điều chỉnh môi trường đến chế độ dinh dưỡng và chăm sóc cây.

Từ việc triển khai đồng bộ các giải pháp khoa học và công nghệ, nhiệm vụ đã đạt nhiều kết quả nổi bật như xây dựng 1 bộ tiêu chuẩn cơ sở cây giống lan Kim tuyến bản địa; hoàn thiện 2 quy trình trồng lan Kim tuyến bản địa và lan Hồ điệp thương phẩm trong nhà màng thông minh.

Đến nay, đơn vị đã sản xuất được 17.000 cây giống lan Kim tuyến bằng phương pháp nuôi cấy mô in vitro. Các cây sau khi đưa ra vườn ươm đều sinh trưởng khỏe mạnh. Đối với lan Hồ điệp, đã có 2.800 cây giai đoạn ra vườn ươm và 2.200 cây trưởng thành được xử lý phân hóa ngồng hoa, ra hoa đúng thời điểm với chất lượng tốt.

Hiện đơn vị thực hiện nhiệm vụ đang tiếp tục xây dựng mô hình trồng lan Kim tuyến và lan Hồ điệp ứng dụng công nghệ cảm biến, công nghệ số và công nghệ kết nối vạn vật với quy mô từ 200 - 250 m2 tại khu nông lâm nghiệp công nghệ cao của tỉnh.

Việc ứng dụng các công nghệ hiện đại không chỉ giúp kiểm soát chính xác các yếu tố môi trường, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp thông minh, tạo tiền đề để nhân rộng mô hình trong thực tiễn tại Cao Bằng.