Cao su Việt Nam: Động lực xuyên suốt trong chiến lược phát triển
Trong xu thế phát triển mạnh mẽ của kinh tế số và trước những yêu cầu khắt khe của thị trường, ngành cao su đang đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật vào các công đoạn sản xuất nhằm giảm chi phí, giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo năng lực cạnh tranh bền vững.

Đóng gói mủ cao-su thành phẩm tại xí nghiệp chế biến của Công ty Cao-su Phú Riềng. (Ảnh: TỪ ANH TUẤN)
Theo Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Cao-su Việt Nam (VRG), Chủ tịch Hiệp hội Cao-su Việt Nam Lê Thanh Hưng, VRG xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.
Số hóa đến từng gốc cây
9 giờ sáng, tại vườn cao-su thuộc đội Cẩm Mỹ, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tổng Công ty Cao-su Đồng Nai (Cao su Đồng Nai), anh Lê Tài, người đang giữ danh hiệu “Bàn tay vàng” cấp tập đoàn VRG, vừa nhanh nhẹn đặt từng thùng mủ cao-su trắng tinh lên chiếc cân điện tử, rồi mở điện thoại kiểm tra. Thông số về thùng cao-su trên bàn cân cùng lúc hiện trên điện thoại và đồng bộ trên hệ thống từ tổ, đội đến tận văn phòng tổng công ty.
Cân hết mẻ cao-su vừa cạo, anh Tài dừng tay, vui vẻ cho chúng tôi biết, trước đây, đến những điểm cân mủ như thế này đều cần phải vài ba người, từ kiểm tra chất lượng, đến cân rồi ghi chép sổ sách, rồi còn cãi vã nhau do cân thiếu, cân đủ, ghi đúng, ghi sai… thì nay, cả điểm cân chỉ có duy nhất một người làm nhiệm vụ lấy mẫu kiểm tra, còn lại công nhân chỉ việc đặt mủ lên chiếc cân điện tử này là xong, mọi thông số đều được tự động lưu và truyền trên hệ thống, chuẩn xác, minh bạch.
Theo Phó Giám đốc phụ trách đội Cẩm Mỹ Lê Phú Thịnh, thực hiện chuyển đổi số đã giúp nâng cao hiệu quả các khâu công việc và giảm được nhiều lao động gián tiếp. Trước đây, lực lượng lao động gián tiếp của đội là 32 người thì nay chỉ còn 12 người, chiếm 2,5% tổng số lao động.
Trưởng phòng Quản lý kỹ thuật Công ty Cao-su Đồng Nai Lưu Quốc Phong cho biết thêm, phần mềm Donaruco Plus triển khai thử nghiệm thành công tại đội Cẩm Mỹ và nhân rộng ra 5 đơn vị còn lại đã giải quyết dứt điểm khâu phân bổ sản lượng và tính lương tự động.
Phó Tổng Giám đốc Cao-su Đồng Nai Phan Quang Bá khẳng định, công ty có những thuận lợi nhất định nhờ nền tảng cơ giới hóa vườn cây đã được triển khai bài bản từ nhiều năm qua. Để đẩy mạnh chuyển đổi số, công ty thành lập riêng đội khoa học-công nghệ chuyên trách.
Ứng dụng công nghệ bước đầu giúp giảm tải đáng kể áp lực cho bộ phận thống kê gián tiếp, đồng thời mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong toàn công ty, giúp thay đổi tư duy, cách làm việc của từng người, từng bộ phận đều trở nên khoa học và chính xác hơn. Giờ đây, ngồi ở văn phòng họ cũng có thể kiểm tra, giám sát đến từng đội sản xuất, từng gốc cao su, cây nào gãy đổ, cây nào sâu bệnh…
Tại Công ty cổ phần Cao-su Đồng Phú, công tác số hóa quản trị cũng đạt được những kết quả rất cụ thể. Chủ tịch Công đoàn Công ty cổ phần Cao-su Đồng Phú Nguyễn Ánh Tuyết cho biết, doanh nghiệp hiện duy trì ổn định diện tích 10.000ha cao-su. Hiện nay, công ty đang từng bước triển khai nhiều giải pháp ứng dụng công nghệ vào quản lý và điều hành. Trong đó, ứng dụng bản đồ số để quản lý vườn cây, quản lý hồ sơ và dữ liệu lao động bằng phương thức điện tử, chú trọng thực hiện các chứng chỉ theo tiêu chuẩn châu Âu để đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc.
Bên cạnh đó, công ty chú trọng đẩy mạnh cơ giới hóa trong sản xuất tại vườn cây nhằm giảm bớt sức lao động cho công nhân. Các khâu như làm cỏ, bón phân và phun thuốc bảo vệ thực vật đã từng bước được đưa máy móc và thiết bị bay (drone) vào hỗ trợ.
Nhà máy sinh đôi
Đó là khái niệm chỉ phòng điều hành tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Cao-su Phú Riềng (Cao su Phú Riềng), đơn vị có 22 năm liên tiếp nằm trong Câu lạc bộ 2 tấn của VRG.
Dù phòng điều hành nằm tại Văn phòng Công ty, cách xa nhà máy chế biến, nhưng từ đây có thể quản lý, giám sát mọi hoạt động tại nhà máy. Tự động hóa đang được áp dụng trong các công đoạn chế biến mủ của nhà máy, từ hệ thống pha hóa chất tự động với các cảm biến giám sát mực nước, thể tích hồ chứa, điều chỉnh độ pH theo thông số cài đặt mà không cần công nhân phải trực tiếp thao tác như trước đây.
Đội phó Đội Chế biến trung tâm Hà Quý Ngọc cho biết: Cao-su Phú Riềng đã ứng dụng hệ thống SCADA để giám sát theo dõi thông số sản lượng, chất lượng, tiêu thụ điện nước theo thời gian thực. Trong dây chuyền sản xuất mủ tạp, các chỉ số tần số, nhiệt độ vận hành của mô-tơ được hiển thị trực quan tại phòng điều khiển. Khi thông số vượt ngưỡng an toàn, hệ thống lập tức phát tín hiệu cảnh báo bằng âm thanh.
Đáng chú ý, tại công đoạn ra thùng sản phẩm, nhà máy đã đưa vào vận hành cánh tay robot tự động thay thế hoàn toàn 4 công nhân đứng máy trước đây. Doanh nghiệp cũng đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu và hạ tầng lò hơi thế hệ mới nhằm tiết kiệm chi phí nhiên liệu.
Tại xí nghiệp chế biến công suất 15.000 tấn/năm của Công ty Cao-su Bà Rịa, đơn vị đã tổ chức lại các dây chuyền ép kiện thành hệ thống bao gói tự động kết hợp băng tải, đồng thời cải tiến kết cấu khuôn ép để loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng dầu bôi trơn chống dính, giúp tiết kiệm chi phí khoảng 100 triệu đồng mỗi năm và bảo đảm vệ sinh môi trường.
Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cao-su Bà Rịa Phạm Nguyên Khang cho biết, công ty đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số toàn diện từ văn phòng đến nhà máy sản xuất. Tại cấp điều hành, từng bước chuyển sang xử lý công việc hoàn toàn trên hệ thống phần mềm, tiến tới môi trường làm việc không giấy tờ và kết nối dữ liệu trực tiếp đến từng đội sản xuất qua ứng dụng trên điện thoại thông minh.
Việc ứng dụng công nghệ cũng tạo bước ngoặt trong quản lý sản lượng mủ cao-su khi xe vận chuyển đi qua trạm cân trung tâm được tự động ghi nhận trọng lượng và cập nhật ngay lên hệ thống máy tính. Không dừng ở việc sơ chế mủ, nhiều đơn vị trong ngành đang đẩy mạnh chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị các sản phẩm từ cao-su.
Ông Dương Duy Khương, đại diện Công ty cổ phần Cao-su Kỹ thuật Đồng Phú (thuộc Cao-su Đồng Phú) cho biết, trên dây chuyền công nghệ hiện đại của Đức và Malaysia, công ty đã sản xuất thành công các dòng nệm, gối cao su thiên nhiên thương hiệu DORUFOAM đạt tiêu chuẩn quốc tế MS 679:2011, cam kết nguyên liệu Latex không chứa chất gây dị ứng da TMTD.
Doanh nghiệp đồng thời chú trọng phát triển sản xuất xanh thông qua việc chuyển đổi lò sấy sử dụng nhiên liệu sinh khối biomass từ phế liệu nông nghiệp và tận dụng mái nhà xưởng lắp đặt điện mặt trời. Nhờ chủ động áp dụng công nghệ thông tin và phát triển hệ thống phân phối đa kênh, sản phẩm chế biến sâu của đơn vị đã có mặt tại hơn 30 tỉnh, thành phố và xuất khẩu sang 4 nước.
Tổng Giám đốc VRG Lê Thanh Hưng cho rằng, trong giai đoạn 2026-2030, VRG xác định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực xuyên suốt trong chiến lược phát triển. Đồng thời, thúc đẩy cơ giới hóa, tự động hóa, ứng dụng AI, IoT và nông nghiệp công nghệ cao; tăng cường liên kết giữa Viện Nghiên cứu Cao-su Việt Nam, các đơn vị sản xuất, cơ sở đào tạo và đối tác công nghệ để nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ và chuyển giao công nghệ.


