Cấp bách điều tiết lúa gạo ĐBSCL trước áp lực tăng thu hoạch

Xuất khẩu gạo tăng, nhưng chủ yếu giải quyết tồn kho. Ảnh: Trung Chánh

Xuất khẩu tăng nhưng chủ yếu từ tồn kho

Tại hội nghị “Thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026” tổ chức chiều 24-3 tại thành phố Cần Thơ, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), cho biết đến ngày 15-3-2026, Việt Nam đã xuất khẩu 1,741 triệu tấn gạo, đạt 826 triệu đô la Mỹ, tăng 2,3% về lượng nhưng giảm 8,66% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo ông Nam, phần lớn lượng gạo xuất khẩu là từ tồn kho năm 2025 chuyển sang, do giai đoạn này vụ đông xuân 2025-2026 ở ĐBSCL chưa vào thu hoạch rộ.

Ông phân tích, việc Philippines tạm dừng nhập khẩu trong 4 tháng cuối năm ngoái đã khiến tồn kho gạo của doanh nghiệp Việt Nam tăng. “Lẽ ra năm ngoái Việt Nam có thể xuất hơn 9 triệu tấn, nhưng thực tế chỉ đạt khoảng 8,3 triệu tấn”, ông dẫn chứng.

Trong khi doanh nghiệp tập trung giải phóng tồn kho thì những tháng đầu năm nay có khoảng 633.000 tấn lúa từ Campuchia tiếp tục được đưa về Việt Nam. Ngoài ra, Việt Nam cũng nhập khẩu một lượng nhỏ gạo chất lượng thấp từ Ấn Độ để phục vụ chế biến.

Theo ông Nam, lúa nhập từ Campuchia chủ yếu do nông dân Việt Nam thuê đất sản xuất, tập trung ở giống OM 5451. “Điều này có mặt tích cực là góp phần tăng nguồn hàng xuất khẩu nhưng cũng gây áp lực giảm giá lúa gạo trong nước”, ông nhận định.

Sớm tạm trữ để điều tiết thị trường khi thu hoạch tăng. Ảnh: Trung Chánh

Sớm tạm trữ để "điều tiết" thị trường?

Theo số liệu của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), năm 2026, diện tích trồng lúa của Việt Nam dự kiến đạt khoảng 7,09 triệu héc ta, với sản lượng khoảng 43,55 triệu tấn. Trong đó, có khoảng 15,46 triệu tấn lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu, tương đương 7,73 triệu tấn quy gạo.

Riêng 6 tháng đầu năm nay, lượng gạo hàng hóa sẽ đưa ra thị trường ước trên 4 triệu tấn, chủ yếu đến từ vụ đông xuân 2025-2026 đang vào thu hoạch rộ tại ĐBSCL, với sản lượng khoảng 11 triệu tấn.

Nguồn cung mới tăng nhanh đã tạo áp lực lớn lên thị trường, khiến giá lúa giảm mạnh như thực tế diễn ra ở ĐBSCL.

Theo ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, giá lúa hiện nay nếu được doanh nghiệp liên kết bao tiêu, với giống OM18 và Đài Thơm 8 chỉ khoảng 6.000-6.200 đồng/kg, trong khi thương lái thu mua ngoài thị trường từ nông dân chỉ 5.600-5.700 đồng/kg.

Trước tình hình này, nhiều ý kiến cho rằng cần khẩn trương triển khai các giải pháp ổn định thị trường.

Các doanh nghiệp đề xuất đẩy nhanh thu mua lúa tạm trữ đồng thời kiến nghị Bộ Công Thương sớm trình Chính phủ có cơ chế hỗ trợ lãi suất để doanh nghiệp tham gia tạm trữ giữ giá lúa cho nông dân.

Về phía địa phương, ông Vương Quốc Nam, Phó chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, đề xuất Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Dự trữ Nhà nước thực hiện đồng thời dự trữ an ninh lương thực và dự trữ thương mại. Theo đó, cơ quan này có thể mua vào để ổn định thị trường, sau đó đấu giá bán lại cho doanh nghiệp xuất khẩu nhằm thu hồi vốn.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho rằng đây là thời điểm thuận lợi để thu mua tạm trữ khi giá đang ở mức thấp, đồng thời góp phần ổn định thị trường trong giai đoạn thu hoạch rộ.

Là địa phương sản xuất lúa lớn ở ĐBSCL, ông Đặng Văn Tuấn, Phó giám đốc Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp, kiến nghị “nới lỏng” quy định thanh toán chuyển khoản đối với giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên do đang gây khó khăn cho hoạt động thu mua lúa. “Nhiều nông dân không bán được lúa, phải đem về phơi”, ông cho biết.

Trong khi đó, ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, đề xuất bên cạnh việc nới hạn mức tín dụng cho doanh nghiệp thu mua lúa tạm trữ, cần có cơ chế kiểm soát gạo nhập khẩu từ Ấn Độ và Campuchia.

Ông Nguyễn Việt Anh, Tổng giám đốc Công ty TNHH Lương thực Phương Đông, nhìn nhận “nút thắt” lớn nhất với ngành lúa gạo là hệ thống kho chứa. “Chỉ trong hơn một tháng, sản lượng từ hơn một triệu héc ta lúa đồng loạt ra thị trường thì chứa ở đâu?”, ông đặt vấn đề.

Rõ ràng, trong bối cảnh nguồn cung tăng mạnh trong thời gian ngắn, nếu không có giải pháp kịp thời về tạm trữ, tín dụng và hạ tầng kho chứa, áp lực dư cung sẽ tiếp tục đẩy giá lúa xuống thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân ĐBSCL...

Trung Chánh