Cấp thiết phát triển điện hạt nhân

Nhu cầu năng lượng cho tăng trưởng kinh tế, công nghiệp hóa và chuyển đổi số đang đặt hệ thống điện quốc gia trước những thách thức. Trong bối cảnh đó, việc đưa điện hạt nhân trở lại cơ cấu nguồn điện dài hạn không chỉ là đáp án cho bài toán bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn là động lực chiến lược để Việt Nam tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, hiện nay thế giới đang chuyển dịch sâu sắc về cấu trúc năng lượng. Biến đổi khí hậu, yêu cầu giảm phát thải, nhu cầu điện tăng nhanh và bất ổn địa chính trị đặt ra yêu cầu phải bảo đảm đồng thời 3 mục tiêu: An ninh năng lượng, tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch sang nền năng lượng sạch.

Các đại biểu tại hội thảo khoa học “Phát triển điện hạt nhân vì tăng trưởng xanh và an ninh năng lượng quốc gia”.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia xem xét mở rộng quy mô và tái khẳng định vai trò của điện hạt nhân trong chiến lược năng lượng dài hạn. Điện hạt nhân không chỉ bổ sung nguồn điện, mà còn liên quan trực tiếp đến bảo đảm an ninh năng lượng, khả năng thực hiện mục tiêu phát triển xanh và thúc đẩy khoa học - công nghệ, công nghiệp cơ khí, chế tạo, vật liệu, điều khiển - tự động hóa, công nghệ số và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Khu vực thực hiện Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2 (xã Vĩnh Hải).

Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, nhu cầu điện tăng nhanh, trong khi quá trình chuyển dịch năng lượng cần bảo đảm tính ổn định, cung cấp điện liên tục, hiệu quả kinh tế, khả năng chủ động về nhiên liệu trong dài hạn và giảm phát thải khí nhà kính. Việc tái khởi động Chương trình phát triển điện hạt nhân, trong đó có các Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, cùng với định hướng tại Quy hoạch điện VIII và Chiến lược phát triển năng lượng nguyên tử đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 là một quyết định chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn của Việt Nam về bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Đồng chí Hồ Xuân Trường phát biểu tại hội thảo khoa học “Phát triển điện hạt nhân vì tăng trưởng xanh và an ninh năng lượng quốc gia”.

Đồng chí Hồ Xuân Trường - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Khánh Hòa cho biết, Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 là các dự án điện hạt nhân đầu tiên của cả nước, được triển khai trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa. Đây vừa là niềm vinh dự, tự hào, vừa là trách nhiệm chính trị hết sức to lớn của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân trong tỉnh. Việc triển khai dự án có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời mở ra dư địa phát triển công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ kỹ thuật, logistics và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của Khánh Hòa.

Tập trung nguồn lực

Thời gian qua, Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị các điều kiện cần thiết, thể hiện quyết tâm chính trị cao cùng cả nước triển khai thành công Chương trình điện hạt nhân quốc gia. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã chỉ đạo thành lập Tổ công tác của UBND tỉnh để trực tiếp giải quyết các khó khăn, vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng; khẩn trương tăng cường nhân lực có chuyên môn, nghiệp vụ cho các địa phương thuộc phạm vi dự án (bằng nhiều hình thức: tuyển dụng, phân công, điều động, bố trí cán bộ, công chức, viên chức, người lao động); huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, tăng cường tuyên truyền, vận động, thuyết phục để người dân đồng thuận, sớm hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng phục vụ thi công dự án. “Việc triển khai Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận không chỉ có ý nghĩa chiến lược đối với quốc gia, mà còn mở ra cơ hội, động lực phát triển mới, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, tạo tiền đề vững chắc để Khánh Hòa hiện thực hóa mục tiêu sớm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương”, đồng chí Hồ Xuân Trường nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại hội thảo khoa học “Phát triển điện hạt nhân vì tăng trưởng xanh và an ninh năng lượng quốc gia”.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng, điện hạt nhân là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi trình độ khoa học, công nghệ cao, vốn đầu tư lớn, thời gian chuẩn bị và triển khai dài, yêu cầu quản lý nghiêm ngặt và trách nhiệm quốc gia xuyên suốt vòng đời nhà máy. Vì vậy, phát triển điện hạt nhân phải có cách tiếp cận tổng thể, thận trọng và có trách nhiệm; trong đó an toàn, an ninh phải đặt ở vị trí nền tảng, không đánh đổi an toàn để lấy tiến độ hay lợi ích kinh tế trước mắt.

Việc lựa chọn công nghệ cần dựa trên thiết kế tiên tiến, đã được kiểm chứng, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Đồng thời, hiệu quả của điện hạt nhân phải được xem xét trên toàn bộ vòng đời dự án, không chỉ ở chi phí đầu tư và giá điện, mà còn phải xem xét đầy đủ rủi ro về tiến độ, chi phí vốn, bảo đảm nguồn nhiên liệu, quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng và chất thải phóng xạ và tháo dỡ nhà máy. Việc xác định rõ trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế thực hiện đối với các nghĩa vụ dài hạn này là điều kiện quan trọng để điện hạt nhân đóng góp hiệu quả và bền vững cho mục tiêu tăng trưởng xanh.