Caspi nổi lên thành mắt xích chiến lược mới của an ninh năng lượng Á - Âu

Bản đồ biển Caspi. Nguồn ảnh: Sutterstock

Những năm gần đây, áp lực từ xung đột Nga - Ukraine, căng thẳng tại Trung Đông và rủi ro gia tăng đối với các tuyến vận tải biển trọng yếu đã buộc nhiều quốc gia và doanh nghiệp năng lượng tìm kiếm các lộ trình thay thế an toàn hơn, qua đó đẩy nhanh cuộc đua đầu tư vào hạ tầng dầu khí, cảng biển và logistics tại khu vực này.

Không chỉ sở hữu trữ lượng dầu khí đáng kể, Caspi còn nằm đúng giao điểm của các tuyến vận tải nối Trung Quốc, Trung Á, Caucasus, Thổ Nhĩ Kỳ và thị trường châu Âu. Đây là yếu tố khiến khu vực này ngày càng được chú ý trong chiến lược an ninh năng lượng toàn cầu.

Theo Euronews, đầu tư vào các tuyến trung chuyển Caspi hiện là ưu tiên hàng đầu của nhiều chính phủ trong khu vực, khi nguồn cung toàn cầu thiếu ổn định, chi phí vận tải biến động mạnh và nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng ngày càng cấp thiết.

Ông Anar Habib, chuyên gia giao dịch cấp cao của SOCAR, cho rằng Azerbaijan đang giữ vai trò cửa ngõ chiến lược giữa Đông và Tây.

Ông nhận định việc đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng tại khu vực này có ý nghĩa then chốt, nhất là trong bối cảnh nhiều rào cản địa chính trị đang dần được tháo gỡ.

HÀNH LANG TRUNG TÂM TĂNG TỐC

Một trong những cấu phần quan trọng nhất của chiến lược mới là “Hành lang Trung tâm” (Middle Corridor) - tuyến kết nối Trung Quốc và Trung Á với châu Âu thông qua Biển Caspi, Nam Caucasus và Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuyến đường này được xem là phương án thay thế ngày càng quan trọng cho các hành lang truyền thống vốn phụ thuộc lớn vào Nga hoặc chịu rủi ro từ các điểm nghẽn hàng hải.

Tại Diễn đàn Giao dịch Dầu mỏ và Logistics Caspi - Trung Á lần thứ hai tổ chức ở Baku, giới hoạch định chính sách và doanh nghiệp đã tập trung thảo luận về tương lai của các dòng chảy năng lượng xuyên Á - Âu, cũng như khả năng mở rộng vai trò của Hành lang Trung tâm.

Giàn khoan dầu khí ngoài khơi bờ biển Caspi gần Baku. Nguồn ảnh: Istock.photo

Hiện năng lực của các tuyến ống chủ chốt như Caspian Pipeline Consortium (CPC), Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC), Baku-Supsa cùng hệ thống cảng và đường sắt liên quan đang được rà soát để chuẩn bị cho lưu lượng hàng hóa tăng mạnh trong thời gian tới.

Các cảng Alat, Dubendi (Azerbaijan), Aktau, Kuryk (Kazakhstan) và Kulevi (Georgia) đang nổi lên như những mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics mới của khu vực.

Song song với đầu tư hạ tầng cứng, các quốc gia trong khu vực cũng thúc đẩy số hóa thủ tục, hài hòa quy trình hải quan, nâng cấp toa tàu và tàu biển nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển.

TRUNG Á TÌM ĐƯỜNG RA CHO KHÍ ĐỐT

Không chỉ dầu mỏ, khí đốt cũng là trọng tâm trong chiến lược tái cấu trúc năng lượng khu vực.

Ông Askar Ismayilov, cố vấn về Trung Á tại Global Gas Centre, cho biết nhu cầu khí đốt tại Uzbekistan đã tăng lên khoảng 20 tỷ m3 mỗi năm, khiến khu vực cần thêm các tuyến cung ứng mới.

Theo ông, Trung Á đang thúc đẩy ý tưởng xây dựng mạng lưới kết nối khí đốt giữa năm quốc gia trong khu vực, đồng thời tăng cường đàm phán với Turkmenistan - quốc gia sở hữu trữ lượng khí đốt lớn.

Ngoài các hướng xuất khẩu sang Trung Quốc hay Nam Á, khu vực này cũng xem Azerbaijan, Armenia và Thổ Nhĩ Kỳ là tuyến khả thi để đưa khí đốt sang châu Âu trong tương lai.

Ông Assylbek Jakiyev, Chủ tịch Petro Council Kazakhstan, cho biết khoảng 80% lượng dầu của Kazakhstan hiện vẫn đi qua tuyến CPC, cho thấy mức độ phụ thuộc lớn vào hệ thống vận chuyển truyền thống. Vì vậy, Kazakhstan đang tìm kiếm các tuyến thay thế và đẩy mạnh hợp tác với SOCAR nhằm đa dạng hóa hoạt động xuất khẩu.

Theo giới quan sát, đây là xu hướng tất yếu khi nhiều quốc gia sản xuất năng lượng muốn giảm rủi ro địa chính trị, đồng thời giành thế chủ động hơn trong thương mại quốc tế.

AZERBAIJAN GIỮ VAI TRÒ TRUNG TÂM

Nằm giữa Biển Caspi và cửa ngõ châu Âu, Azerbaijan được đánh giá là quốc gia giữ vị trí trung tâm trong toàn bộ cấu trúc vận tải mới.

Thông qua hệ thống đường ống, cảng biển và đường sắt, nước này có thể kết nối dầu thô, khí đốt và sản phẩm lọc dầu từ Trung Á tới Thổ Nhĩ Kỳ, Nam Âu và xa hơn nữa.

Nhu cầu đối với các tuyến logistics thay thế đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự Ukraine nổ ra và thị trường năng lượng toàn cầu bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng.

Cùng lúc, bất ổn tại Iran và các lần gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz càng khiến các nhà nhập khẩu năng lượng muốn có thêm lựa chọn ngoài các tuyến truyền thống.

Ông John Patterson, Chủ tịch Phòng Thương mại Anh tại Azerbaijan, cho biết hiện đã có mạng lưới đường ống chạy từ Sangachal, theo tuyến BTC tới Thổ Nhĩ Kỳ, tiếp tục qua đường ống dẫn khí đốt xuyên Anatolia (TANAP) sang châu Âu và kết thúc tại Italy.

Theo ông, nhiều quốc gia hiện cùng chia sẻ lợi ích gắn với tuyến ống này, do đó an ninh của hệ thống vận chuyển cũng đồng nghĩa với an ninh năng lượng của các nước liên quan.

Trong bối cảnh chiến tranh, thị trường biến động và tương lai khó đoán định, cuộc đua xây dựng các hành lang năng lượng mới xuyên Á - Âu đang tăng tốc nhanh chóng. Và trong cuộc đua đó, Caspi đang nổi lên như một điểm tựa chiến lược mới của thế giới.