Casting phim lịch sử: Đạo diễn phải biết 'đo thân may áo'

Ma Ran Đô và Tăng Thanh Hà được chọn vào vai diễn chính trong phim lịch sử “Hoàng hậu cuối cùng” - Ảnh: NSX.

Ngay khi ê-kíp “Hoàng hậu cuối cùng” công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương hoàng hậu và Ma Ran Đô vào vai vua Bảo Đại, tranh luận lập tức bùng nổ. Trong khi Tăng Thanh Hà bị đặt lên bàn cân về ngoại hình và khí chất, Ma Ran Đô cũng gây nhiều băn khoăn vì còn quá trẻ để hóa thân thành vị vua cuối cùng của triều Nguyễn.

Giống hình, đúng khí chất

Xung quanh việc chọn diễn viên cho phim “Hoàng hậu cuối cùng”, giới nghiên cứu điện ảnh cho rằng, các tranh luận không chỉ dừng ở chuyện hợp vai hay không hợp vai. Đằng sau đó là băn khoăn phim lịch sử cần tiêu chí casting nào và đạo diễn phải làm gì để diễn viên thực sự trở thành nhân vật?.

Khác với phim hiện đại hay phim hư cấu, nhân vật lịch sử luôn tồn tại sẵn trong nhận thức khán giả. Nam Phương hoàng hậu và vua Bảo Đại không chỉ được biết đến qua những trang sử, mà còn qua hàng trăm bức ảnh, tư liệu và những hình dung đã được bồi đắp gần trăm năm qua. Vì vậy, ngay từ khi diễn viên được công bố, công chúng lập tức đối chiếu giữa nguyên mẫu và người sẽ hóa thân trên màn ảnh.

Đó cũng là lý do mỗi lần điện ảnh Việt thực hiện phim về nhân vật lịch sử, khâu casting luôn trở thành tâm điểm tranh luận. Khán giả không đơn thuần đánh giá một gương mặt, có nổi tiếng hay không. Điều họ muốn biết là người được lựa chọn có đủ sức khiến họ tin đang nhìn thấy một nhân vật bước ra từ lịch sử.

Theo đạo diễn Lương Đình Dũng, khi đưa lịch sử lên màn ảnh, diễn viên phải là người gần nhất với hình dung của số đông về nhân vật. Ông Dũng cũng cho biết trong quá trình tìm kiếm diễn viên cho vai Nguyễn Trãi ở dự án mới, điều được cân nhắc không chỉ là ngoại hình mà còn là khí chất của một bậc đại thần uyên bác, trí tuệ và mang số phận nhiều bi kịch.

Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương hoàng hậu.

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cũng cho rằng, điều quan trọng nhất ở một vai diễn lịch sử là 'khí chất lịch sử'. Đó là yếu tố vượt lên trên sự giống nhau về gương mặt hay kỹ năng diễn xuất đơn thuần.

Giới điện ảnh nhận định với phim lịch sử, sự giống nhau chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là khả năng tái hiện tinh thần của nhân vật. Một diễn viên có thể không giống nguyên mẫu tuyệt đối nhưng vẫn thuyết phục nếu truyền tải được cốt cách, chiều sâu nội tâm và hơi thở của thời đại mà nhân vật ấy sống. Ngược lại, một gương mặt rất giống nhưng diễn xuất thiếu sức nặng cũng khó có thể thuyết phục khán giả.

Đạo diễn quyết định sức sống của vai diễn

Nhà văn Phó Đức An, người từng tham gia cố vấn cho một số dự án điện ảnh lịch sử, ví công việc casting như người thợ may “đo thân may áo”. Theo ông, đạo diễn phải nhìn ra những đặc trưng cốt lõi của nhân vật rồi mới lựa chọn diễn viên phù hợp nhất.

“Casting là khâu quyết định thành bại của một bộ phim. Chọn sai diễn viên thì rất khó cứu, nhất là với phim lịch sử, nơi khán giả luôn có sự đối chiếu”, ông An nhận định.

Vị chuyên gia cũng cho rằng, ngoại hình chỉ nên chiếm khoảng 70 - 80% yêu cầu của một vai diễn. Phần còn lại là diễn xuất, khí chất và khả năng hóa thân: “Nếu chỉ để xem giống thì khỏi cần điện ảnh, cần “triển lãm người thật” là được. Điều quan trọng không phải là tìm được một bản sao của Nam Phương hoàng hậu hay vua Bảo Đại, mà là tìm được người có thể trở thành họ trên màn ảnh”.

Từ kinh nghiệm quan sát điện ảnh nhiều năm, ông An dẫn câu chuyện tuyển diễn viên cho bộ phim kinh điển “Hồng Lâu Mộng” (1987). Hàng chục nghìn ứng viên được sàng lọc qua nhiều vòng, sau đó tiếp tục được đào tạo trước khi Trần Hiểu Húc được chọn vào vai Lâm Đại Ngọc.

Ông An khẳng định, Việt Nam khó có thể áp dụng nguyên vẹn mô hình ấy, nhưng hoàn toàn có thể học cách làm bài bản hơn trong khâu tuyển chọn và bồi dưỡng diễn viên, thay vì chỉ dừng lại ở việc lựa chọn một gương mặt phù hợp.

Ma Ran Đô đóng vai vua Bảo Đại.

Tăng Thanh Hà có khả năng đảm nhận vai Nam Phương hoàng hậu nếu được đạo diễn “gột” hết những nét hiện đại để xây dựng hình ảnh một người phụ nữ mang cốt cách trâm anh thế phiệt, nền nã và quý phái. Với Ma Ran Đô, thử thách còn lớn hơn. Việc tăng cân hay thay đổi ngoại hình chỉ là bước đầu. Điều cần thiết là xây dựng phong thái, tư duy và thần thái của một vị vua được giáo dục theo lối phương Tây nhưng vẫn mang khí chất hoàng tộc.

Đáng chú ý, chính Ma Ran Đô cũng chia sẻ áp lực lớn nhất của anh không phải thay đổi ngoại hình, mà là tìm cách thấu hiểu con người phía sau nhân vật lịch sử. Anh muốn thể hiện Bảo Đại không chỉ với tư cách một vị vua, mà còn là một người chồng, người cha, người con, vốn là những góc nhìn đời thường ít được lịch sử nhắc đến.

Quan điểm này cũng gặp gỡ với định hướng của đạo diễn Bảo Nhân khi khẳng định “Hoàng hậu cuối cùng” không phải phim lịch sử thuần túy, mà là tác phẩm tâm lý - xã hội khai thác số phận con người phía sau danh vị.

Chỉ từ vài hình ảnh tạo hình, nhiều ý kiến so sánh, bình luận, thậm chí đề cử i diễn viên thay thế đã xuất hiện mạnh mẽ trên mạng xã hội. Điều đó cho thấy sức hút của phim lịch sử, nhưng cũng dễ dẫn đến những đánh giá vội vàng khi tác phẩm chưa ra mắt.

Tranh luận quanh “Hoàng hậu cuối cùng” sẽ chỉ có lời giải khi bộ phim được công chiếu. Tuy nhiên, từ câu chuyện này có thể thấy, với phim lịch sử, đạo diễn phải biết chọn đúng người, đúng vai và tạo nên khí chất của nhân vật để thuyết phục khán giả.