Cắt giảm điều kiện kinh doanh: Mở rộng không gian cho doanh nghiệp

Cải cách cần được thực hiện theo hướng rà soát toàn bộ “chuỗi” quy định mà DN phải đi qua. Ảnh: TTXVN

Giảm áp lực quản lý, tăng hiệu quả kinh doanh

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, trong đó, đáng chú ý là việc cắt giảm 62 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện so với Luật Đầu tư năm 2025. Đối với những ngành, nghề được đưa ra khỏi danh mục, tổ chức, cá nhân được quyền hoạt động mà không phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh tương ứng. Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027.

Việc cắt giảm điều kiện kinh doanh không đơn thuần là giảm số lượng quy định, mà hướng tới thu hẹp những giới hạn không còn cần thiết đối với quyền tự do kinh doanh. Theo đó, Nhà nước tập trung kiểm soát những hoạt động có nguy cơ tác động lớn đến lợi ích công cộng, trong khi trao thêm không gian cho thị trường và DN chủ động quyết định hoạt động kinh doanh trên cơ sở quyền và trách nhiệm trước pháp luật.

Theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, khi những yêu cầu, thủ tục không cần thiết được loại bỏ, DN có thể rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, nhanh chóng nắm bắt cơ hội kinh doanh và dành nhiều nguồn lực hơn cho đầu tư, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Việc hạ thấp rào cản gia nhập cũng tạo cơ hội cho những chủ thể và mô hình kinh doanh mới, qua đó thúc đẩy cạnh tranh. Sự gia tăng cạnh tranh tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng, đồng thời tạo sức ép để DN nâng cao chất lượng, đổi mới công nghệ, cải thiện năng suất và tìm kiếm phương thức kinh doanh hiệu quả hơn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, cắt giảm các điều kiện không còn phù hợp giúp giảm áp lực quản lý dàn trải. PGS,TS. Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) - cho rằng, nguồn lực của bộ máy quản lý có thể được tập trung hơn cho xây dựng chính sách, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, thay vì dành quá nhiều nguồn lực kiểm soát những hoạt động mà thị trường có khả năng tự điều chỉnh.

Không để “cắt ở chỗ này, phát sinh ở chỗ khác”

Cắt giảm số lượng ngành, nghề và điều kiện kinh doanh là một thước đo quan trọng của cải cách thể chế, nhưng chưa phải đích đến cuối cùng. Từ việc bỏ một điều kiện trên văn bản đến việc tạo ra môi trường kinh doanh thực sự thông thoáng vẫn còn khoảng cách.

Trên thực tế, DN có thể không còn phải đáp ứng một điều kiện để gia nhập thị trường nhưng quá trình triển khai dự án, tổ chức sản xuất hoặc mở rộng hoạt động vẫn có thể gặp “điểm nghẽn” về đất đai, xây dựng, môi trường, phòng cháy, chữa cháy, thuế, lao động và các quy định chuyên ngành khác.

Nếu các quy định thiếu đồng bộ, chồng chéo hoặc được thực thi không thống nhất, DN vẫn phải bỏ ra nhiều thời gian, chi phí và nguồn lực để tuân thủ. Khi đó, lợi ích từ việc cắt giảm điều kiện kinh doanh có thể bị triệt tiêu ở những khâu tiếp theo.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, cải cách cần tránh tình trạng “cắt ở chỗ này, phát sinh ở chỗ khác”. Một điều kiện kinh doanh được bãi bỏ nhưng nếu yêu cầu tương tự vẫn tồn tại trong văn bản chuyên ngành hoặc “biến dạng” thành thủ tục, hồ sơ, giấy xác nhận khác thì rào cản đối với DN thực chất chưa được tháo gỡ.

Do đó, cải cách cần được thực hiện theo hướng rà soát toàn bộ “chuỗi” quy định mà DN phải đi qua, từ gia nhập thị trường đến triển khai dự án và mở rộng hoạt động. Cùng với đó, phải kiểm soát chặt việc phát sinh các rào cản mới.

Ông Đậu Anh Tuấn khuyến nghị, mỗi điều kiện kinh doanh cần được đánh giá về sự cần thiết, tính hợp lý và chi phí tuân thủ; chỉ đặt ra khi thực sự cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng và không còn giải pháp quản lý ít hạn chế hơn.

Hậu kiểm phải dựa trên quản lý rủi ro

Cùng với cắt giảm điều kiện, một yêu cầu quan trọng là thay đổi phương thức quản lý ở những lĩnh vực đã được nới rộng quyền tự do kinh doanh.

Theo các chuyên gia, cần đẩy mạnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm ở những lĩnh vực phù hợp. Khi điều kiện kinh doanh không còn là công cụ kiểm soát DN ngay từ đầu, năng lực giám sát trong quá trình hoạt động sẽ quyết định hiệu quả quản lý.

Tuy nhiên, hậu kiểm không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Cách tiếp cận phù hợp là quản lý dựa trên rủi ro, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực, DN và hoạt động có nguy cơ tác động lớn đến lợi ích công cộng. DN tuân thủ tốt cần được tạo điều kiện hoạt động ổn định; các trường hợp cố tình vi phạm phải được phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh.

Cách tiếp cận này vừa giảm gánh nặng hành chính cho DN, vừa giúp cơ quan quản lý sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Xét rộng hơn, cắt giảm ngành, nghề kinh doanh có điều kiện không chỉ là một bước cải cách hành chính mà còn là giải pháp giải phóng nguồn lực cho nền kinh tế. Mỗi rào cản được gỡ bỏ, mỗi chi phí tuân thủ được giảm xuống sẽ tạo thêm dư địa để DN đầu tư, đổi mới công nghệ, phát triển nhân lực và mở rộng thị trường.

Để những cải cách này thực sự tạo chuyển biến, điều quan trọng không chỉ nằm ở số lượng điều kiện kinh doanh được cắt giảm, mà ở khả năng biến những thay đổi trên văn bản thành chi phí thấp hơn, thủ tục đơn giản hơn và không gian kinh doanh rộng hơn trong thực tế. Khi đó, cải cách thể chế mới thực sự trở thành động lực giải phóng nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng./.