Cắt giảm điều kiện kinh doanh phải thực chất, không để phát sinh 'giấy phép con'

Chiều 3/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội Thảo luận ở Tổ về: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư; Dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.

Toàn cảnh Phiên thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP HCM (Ảnh: Quốc hội)

Tham gia thảo luận tại Tổ 2 có: Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH TP HCM Trần Lưu Quang và các đại biểu thuộc Đoàn ĐBQH TP HCM.

Rà soát toàn diện, chỉ duy trì điều kiện kinh doanh với lĩnh vực thực sự cần thiết

Cho ý kiến về dự án sửa đổi Luật Đầu tư, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh mục tiêu của dự luật là cụ thể hóa chủ trương của Trung ương về cắt giảm tối thiểu 30% điều kiện đầu tư kinh doanh, góp phần cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên thảo luận.

Theo Chủ tịch Quốc hội, điều quan trọng không chỉ là giảm số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện mà còn phải bảo đảm việc cắt giảm mang lại hiệu quả thực chất. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi từ cộng đồng doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động để đánh giá đầy đủ tác động của chính sách.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, từ khi Luật Đầu tư năm 2014 lần đầu quy định tập trung danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện với 267 ngành, nghề, con số này đã giảm xuống còn 243 vào năm 2016, còn 227 theo Luật Đầu tư năm 2020. Dự thảo lần này tiếp tục đề xuất loại bỏ thêm 58 ngành, nghề khỏi danh mục.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, dù số lượng đã giảm đáng kể nhưng gánh nặng tuân thủ đối với doanh nghiệp vẫn còn lớn. Nhiều doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đồng thời nhiều loại giấy phép, điều kiện và thủ tục chấp thuận từ các cơ quan quản lý khác nhau. Một số quy định còn mang tính định tính, thiếu tiêu chí rõ ràng, gây khó khăn trong quá trình đầu tư và kinh doanh.

Do đó, từ nay đến khi Quốc hội xem xét thông qua dự luật, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát toàn diện, chỉ giữ lại các ngành, nghề thực sự cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng, đạo đức xã hội và bảo vệ môi trường.

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Một nội dung được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh là đổi mới phương thức quản lý theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm.

Theo đó, cần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nâng cao trách nhiệm tự chịu trách nhiệm của chủ thể kinh doanh, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý.

Trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, Chủ tịch Quốc hội cho rằng quản lý nhà nước không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào phương thức truyền thống mà cần khai thác hiệu quả dữ liệu số và các công cụ công nghệ.

Mặc dù dự thảo đã đề xuất cắt giảm 58 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu để có thể cắt giảm thêm nếu đủ điều kiện. Tuy nhiên, việc này phải đi kèm cơ chế hậu kiểm hiệu quả, tránh phát sinh các loại giấy phép hoặc thủ tục hành chính dưới hình thức khác.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, nâng cao năng lực thanh tra, giám sát, hoàn thiện chế tài xử lý vi phạm và hạn chế tình trạng quy định điều kiện kinh doanh phân tán ở nhiều văn bản khác nhau.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu các điều kiện đầu tư kinh doanh phải được quy định minh bạch, cụ thể, có thể đo lường và kiểm tra được để tránh tình trạng mỗi địa phương áp dụng theo một cách khác nhau.

Đồng thời, cần thiết lập cơ chế rà soát định kỳ nhằm kịp thời loại bỏ những điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, đổi mới sáng tạo và tài chính số.

"Việc quản lý phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kiểm soát rủi ro với tạo thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh và đổi mới sáng tạo, không để các quy định quản lý trở thành rào cản đối với sự phát triển của doanh nghiệp", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân phát biểu.

Cân nhắc giữ nước sạch trong danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Tham gia thảo luận, đại biểu Trần Hoàng Ngân bày tỏ đồng tình với việc bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N₂O (khí cười) để sử dụng cho con người, trừ các mục đích y tế, công nghệ thực phẩm và nghiên cứu hóa học.

Đối với đề xuất đưa hoạt động kinh doanh nước sạch ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đại biểu cho rằng cần hết sức thận trọng. Theo ông, nước sạch là sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân nên nếu chỉ phát hiện vi phạm sau khi sử dụng thì hậu kiểm sẽ không còn phát huy hiệu quả như mong muốn.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng việc sửa đổi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ không đạt mục tiêu nếu chỉ dừng ở việc đưa một ngành, nghề vào hoặc ra khỏi danh mục.

Theo đại biểu, điều cốt lõi là phải xây dựng cơ chế quản lý hiệu quả, quy định rõ điều kiện sản xuất, kinh doanh, đối tượng được phép mua bán cũng như trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước.

Dẫn thực tế trong lĩnh vực hóa chất, bà cho biết hiện vẫn tồn tại nhiều khoảng trống quản lý. Trong khi các hộ kinh doanh phụ gia thực phẩm được kiểm tra, giám sát chặt chẽ thì nhiều cơ sở kinh doanh hóa chất công nghiệp lại chưa thuộc phạm vi quản lý đầy đủ của cơ quan chuyên ngành, dẫn đến nguy cơ hóa chất độc hại bị mua bán, sử dụng sai mục đích.

Đại biểu cũng dẫn chứng việc axit từng bị sử dụng trong các vụ tấn công người khác, hay các vụ mua bán, tàng trữ xyanua với số lượng lớn được cơ quan chức năng phát hiện thời gian qua.

Theo bà, thay vì chỉ quy định chung một ngành, nghề là kinh doanh có điều kiện, cần xác định cụ thể từng loại hóa chất được phép sản xuất, kinh doanh; đối tượng được mua; loại giấy tờ cần có và các điều kiện phải đáp ứng. "Không thể để hàng hóa thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện nhưng trên thực tế chỉ cần có tiền là bất kỳ ai cũng có thể mua", đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu cũng đồng tình với việc tiếp tục xem xét thận trọng đối với các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, đời sống người dân như nước sinh hoạt. Theo bà, hiệu quả quản lý phải được thể hiện bằng khả năng kiểm soát hoạt động sản xuất và lưu thông trên thực tế, thay vì chỉ dừng ở việc cấp giấy phép hoặc quản lý hồ sơ.