Cắt giảm thủ tục phòng cháy, chữa cháy phải đi đôi với bảo đảm an toàn thực chất

Không đánh đồng cắt giảm kiểm tra với giảm trách nhiệm nghiệm thu

Phát biểu thảo luận tại hội trường, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội tán thành việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong dự án Luật do Chính phủ trình Quốc hội. Đại biểu đánh giá cao tinh thần chủ động cải cách của Bộ Công an khi đề xuất cắt giảm những thủ tục thuộc thẩm quyền của mình, đồng thời nhận trách nhiệm xây dựng phương thức quản lý phù hợp hơn.

Theo đại biểu, trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sinh mạng con người, mỗi thay đổi đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Cơ sở để ủng hộ những sửa đổi lần này là yêu cầu an toàn tiếp tục được bảo đảm bằng trách nhiệm cụ thể, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng kiểm tra, xử lý vi phạm.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội phát biểu

Liên quan đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà tập trung làm rõ ba nội dung.

Việc bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan nhà nước không đồng nghĩa với việc bãi bỏ nghĩa vụ nghiệm thu của chủ đầu tư. Đại biểu cho rằng, theo Điều 18 được sửa đổi và phương án tiếp thu, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện phải tổ chức nghiệm thu, chịu trách nhiệm về kết quả và chỉ được đưa công trình, phương tiện vào sử dụng sau khi nghiệm thu theo đúng thiết kế đã được thẩm định.

Đối với những trường hợp thuộc diện phải thẩm định, yêu cầu thẩm định thiết kế vẫn được duy trì. Các yêu cầu về thoát nạn, ngăn cháy, chống khói, hệ thống và phương tiện chữa cháy vẫn phải được thực hiện đầy đủ.

Đại biểu khẳng định, cách tiếp cận này đặt trách nhiệm trực tiếp vào những chủ thể quyết định chất lượng công trình, gồm chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, thi công và giám sát. Một văn bản chấp thuận của cơ quan nhà nước không thể thay thế trách nhiệm chuyên môn và pháp lý của các chủ thể đó. An toàn phải được tạo ra trong suốt quá trình xây dựng và duy trì trong toàn bộ thời gian vận hành. Bởi vậy, chuyển trọng tâm quản lý sang kiểm tra sự tuân thủ thực tế là hướng đi có cơ sở.

Về việc bãi bỏ giấy phép lưu thông riêng, gắn với quản lý chất lượng phương tiện theo hệ thống pháp luật thống nhất. ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà ủng hộ sửa đổi Điều 44 theo hướng này. Theo đó, phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ trước khi lưu thông và trong quá trình lưu thông vẫn phải bảo đảm chất lượng theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Việc miễn công bố hợp quy, miễn kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu chỉ áp dụng khi đáp ứng các điều kiện được quy định. Nhà sản xuất, nhà nhập khẩu vẫn phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm.

Đại biểu nhấn mạnh, một đầu báo cháy phải phát hiện được cháy; một máy bơm phải hoạt động được khi cần. Đây mới là kết quả mà cơ chế quản lý phải bảo đảm. Vì vậy, việc kê khai thông tin, truy xuất nguồn gốc, kiểm tra chất lượng và thu hồi sản phẩm vi phạm có ý nghĩa thiết thực.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị cần tổ chức thực hiện đầy đủ cơ chế hậu kiểm mà dự thảo và báo cáo tiếp thu đã xác định. Theo đại biểu, dự thảo bổ sung việc chấp hành quy định về thẩm định thiết kế, nghiệm thu vào nội dung kiểm tra phòng cháy, chữa cháy. Báo cáo tiếp thu cũng làm rõ nghĩa vụ khai báo trước khi đưa công trình vào hoạt động và thông báo đối với phương tiện giao thông.

Như vậy, cơ quan quản lý có thông tin và căn cứ để kiểm tra. Vấn đề cần bảo đảm trong quá trình triển khai là dữ liệu được cập nhật, trách nhiệm được phân định rõ, nguồn lực kiểm tra tập trung vào công trình đông người, nhà cao tầng và cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị, Chính phủ chỉ đạo hoàn thiện đồng bộ các quy định chi tiết, điều kiện thực hiện và chế tài theo đúng thẩm quyền. Vi phạm phải được phát hiện kịp thời, buộc khắc phục và loại trừ nguy cơ mất an toàn. Việc khai báo cần thuận tiện, phục vụ công tác quản lý, tránh phát sinh thêm một khâu chờ chấp thuận.

Đại biểu nhấn mạnh, giá trị của lần sửa đổi này là tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp bằng một phương thức quản lý xác định rõ hơn trách nhiệm và tập trung hơn vào an toàn thực tế. Với tinh thần đó, đại biểu ủng hộ các đề xuất của Chính phủ, Bộ Công an và đề nghị Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật.

Cần kiểm soát chặt an toàn cháy trước khi bàn giao nhà chung cư

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Cao Mạnh Linh, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa đánh giá cao những cải cách của Chính phủ và Bộ Công an trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy thời gian qua. Trước đây, với các công trình thuộc diện kiểm tra, chủ đầu tư phải thực hiện thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu xây dựng và thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy theo hai quy trình riêng biệt.

Để giảm số lần bố trí kiểm tra tại công trình, khoản 2 Điều 11 Nghị định số 105 năm 2025 đã cho phép cơ quan chuyên môn về xây dựng và cơ quan Công an phối hợp kiểm tra trong cùng một đợt tại hiện trường theo đề nghị của chủ đầu tư.

Tiếp đó, thực hiện Nghị quyết số 66.18 năm 2026 của Chính phủ, từ ngày 1.7.2026, cơ quan Công an đã dừng thực hiện thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy, giúp doanh nghiệp giảm bớt thủ tục và thời gian chờ văn bản chấp thuận trước khi đưa công trình vào sử dụng.

Đại biểu Cao Mạnh Linh, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa phát biểu

Đại biểu ghi nhận việc dự thảo luật hóa bước cắt giảm này, đồng thời quy định rõ trách nhiệm nghiệm thu của chủ đầu tư trước khi bàn giao, đưa công trình vào sử dụng. Tuy nhiên, đề xuất tại khoản 12 Điều 2 dự thảo về việc bãi bỏ toàn bộ khoản 5 Điều 18 của Luật hiện hành, trong đó có điểm a quy định trách nhiệm kiểm tra của cơ quan chuyên môn về xây dựng, cần được cân nhắc, rà soát kỹ lưỡng.

Theo đại biểu, Điều 24 và Điều 27 Nghị định số 207 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Xây dựng vẫn quy định cơ quan chuyên môn về xây dựng kiểm tra các điều kiện nghiệm thu hoàn thành, trong đó có yêu cầu tuân thủ pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong thi công.

Vì vậy, cần chỉnh lý dự thảo để bảo đảm thống nhất với pháp luật về xây dựng, quy định rõ ngay trong Luật trách nhiệm kiểm tra này. Nếu chuyển sang hậu kiểm, cần xác định những quy định của pháp luật về xây dựng phải sửa và đánh giá tác động của việc thay đổi.

Riêng đối với nhà chung cư, đại biểu đề nghị cân nhắc khả năng phát hiện, khắc phục vi phạm hoặc sai khác so với thiết kế được duyệt trước khi bàn giao căn hộ cho người dân.

Đại biểu ghi nhận các biện pháp được nêu trong báo cáo tiếp thu, giải trình của Bộ Công an, gồm làm rõ trách nhiệm nghiệm thu của chủ đầu tư, khai báo dữ liệu trước khi công trình hoạt động và kết hợp kiểm tra chấp hành quy định về nghiệm thu với kiểm tra định kỳ.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ mục đích của thẩm định thiết kế và kiểm tra công tác nghiệm thu: Thẩm định thiết kế xem xét phương án thiết kế có đáp ứng yêu cầu an toàn hay không; kiểm tra công tác nghiệm thu xem xét công trình thực tế có được thi công theo phương án đó hay không.

Người mua có thể kiểm tra căn hộ khi nhận nhà, nhưng khó tự đánh giá các giải pháp an toàn cháy của cả tòa nhà, như đường tiếp cận cho xe chữa cháy, hệ thống thoát nạn, ngăn cháy, ngăn khói đã được thực hiện đúng thiết kế hay chưa.

Nếu vi phạm chỉ được phát hiện sau khi người dân vào ở, việc khắc phục có thể buộc phải hạn chế sử dụng công trình hoặc di dời cư dân. Trường hợp sai khác so với thiết kế không thể khắc phục, hệ quả xử lý còn phức tạp hơn. Đại biểu đề nghị xem xét, đánh giá đầy đủ những hệ quả này khi lựa chọn thời điểm kiểm tra.

Đại biểu Cao Mạnh Linh phân tích, với chung cư thuộc diện kiểm tra công tác nghiệm thu xây dựng, đợt kiểm tra này vẫn phải tiến hành. Nếu nội dung phòng cháy, chữa cháy tiếp tục được xem xét trong cùng thủ tục, việc bỏ điểm a khoản 5 Điều 18 Luật hiện hành chưa cho thấy doanh nghiệp giảm thêm được thời gian, chi phí.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan chuyên môn về xây dựng sử dụng chung hồ sơ, kiểm tra trong cùng đợt và ghi kết quả trong cùng văn bản. Nếu còn vi phạm hoặc sai khác so với thiết kế đã được phê duyệt làm ảnh hưởng đến an toàn cháy, kể cả trường hợp nghiệm thu có điều kiện, chủ đầu tư chỉ được bàn giao, đưa công trình vào sử dụng sau khi cơ quan có thẩm quyền xác nhận đã khắc phục.

Riêng đối với nhà chung cư, đại biểu đề nghị công khai tình trạng đủ điều kiện bàn giao để người mua có thể tra cứu trước khi nhận nhà.

Đại biểu nhấn mạnh, cách làm này vừa tránh phát sinh thủ tục riêng cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm các vi phạm, thiếu sót ảnh hưởng đến an toàn cháy được khắc phục kịp thời trước khi công trình được đưa vào sử dụng.