Kiểm soát chặt an toàn phòng cháy chữa cháy khi chuyển sang cơ chế hậu kiểm

 Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang giải trình ý kiến đại biểu nêu. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 5/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Tham gia thảo luận tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Sửu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi hai luật nhằm cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế kiểm soát thay thế khi bãi bỏ một số thủ tục quản lý, nhất là trong lĩnh vực kinh doanh công cụ hỗ trợ và an toàn PCCC.

Không thể chỉ dựa vào hồ sơ, cam kết

Đối với việc chuyển từ cơ chế cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra, chấp thuận kết quả nghiệm thu PCCC sang chủ đầu tư tự tổ chức nghiệm thu kết hợp hậu kiểm, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị đánh giá thận trọng.

Theo đại biểu, thẩm định thiết kế, nghiệm thu của chủ đầu tư và kiểm tra của cơ quan chuyên ngành là những hoạt động có chức năng khác nhau. Một công trình có thiết kế đúng không đồng nghĩa với thi công đúng; có thiết bị không đồng nghĩa với thiết bị hoạt động hiệu quả.

Dẫn vụ cháy chung cư mini tại phố Khương Hạ, Hà Nội, tháng 9/2023 làm 56 người tử vong và 44 người bị thương, đại biểu nhấn mạnh quản lý an toàn không thể chỉ dựa vào hồ sơ, cam kết hay sự tự đánh giá của chủ thể chịu trách nhiệm.

Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi hậu kiểm, thẩm quyền, phương thức kiểm tra, trách nhiệm cung cấp hồ sơ và biện pháp xử lý khi phát hiện công trình nghiệm thu không đúng thiết kế. Đặc biệt, cần nghiên cứu phân loại công trình theo mức độ rủi ro. Những công trình có nguy cơ cháy, nổ cao, tập trung đông người, nhà ở nhiều tầng, nhiều căn hộ hoặc điều kiện thoát nạn phức tạp cần có cơ chế kiểm chứng độc lập trước khi đưa vào sử dụng.

Các công trình còn lại có thể áp dụng cơ chế tự nghiệm thu kết hợp hậu kiểm, kiểm tra xác suất và đột xuất. Tiêu chí phân loại phải thống nhất, tránh áp dụng tùy nghi giữa các địa phương.

Giải trình nội dung này, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, từ ngày 11/7/2026, thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC đối với công trình, phương tiện giao thông đã được bãi bỏ theo Nghị quyết số 66 của Chính phủ.

Theo Bộ trưởng, việc bãi bỏ thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Dự thảo luật đã bổ sung quy định về trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông và việc quản lý công trình, phương tiện khi đưa vào khai thác, sử dụng.

Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành đã quy định trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong hoạt động đầu tư xây dựng, sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện; tổ chức nghiệm thu và kê khai thông tin trước khi đưa công trình, phương tiện vào hoạt động. Đây là cơ sở pháp lý để thực hiện hậu kiểm, thanh tra, quản lý và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, sau khi Quốc hội thông qua dự án luật và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Bộ Công an sẽ tham mưu Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 106 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ.

 Đại biểu Nguyễn Thị Sửu tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Theo hướng đề xuất, sẽ tăng mức phạt đối với hành vi không tổ chức nghiệm thu PCCC, nghiệm thu không đúng quy định hoặc không đúng thiết kế đã được thẩm định. Đồng thời, bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc dừng thi công, khai thác, sử dụng công trình, phương tiện để khắc phục nguy cơ mất an toàn; buộc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn cho người và tài sản; tổ chức nghiệm thu theo đúng quy định.

Trường hợp không chấp hành biện pháp khắc phục hậu quả, dự kiến bổ sung các biện pháp cưỡng chế như yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước, internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số; niêm phong công trình, cơ sở hoặc bộ phận công trình; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện giao thông.

Đối với việc bãi bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ, Bộ trưởng cho biết tổ chức, cá nhân phải chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Dự thảo luật cũng quy định việc kê khai thông tin trước khi phương tiện lưu thông, phục vụ quản lý, truy xuất nguồn gốc, hậu kiểm và xử lý vi phạm.

Bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân

Đối với dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, đại biểu Nguyễn Thị Sửu tập trung góp ý Điều 36 về quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân.

Đại biểu đề nghị bảo đảm quyền tiếp tục thực hiện các hoạt động cư trú, sản xuất, kinh doanh, đầu tư, xây dựng hợp pháp, trừ trường hợp bị hạn chế theo quyết định đúng thẩm quyền và căn cứ luật định.

Đối với quyền được bồi thường, hỗ trợ và khiếu nại, tố cáo, cần quy định cụ thể cơ quan tiếp nhận, trách nhiệm giải quyết, nguyên tắc xác định thiệt hại, nguồn kinh phí và thời hạn thực hiện. Người dân cũng cần được tiếp cận thông tin về ranh giới, chế độ bảo vệ, các hoạt động bị hạn chế và thủ tục xin phép, trừ nội dung thuộc bí mật nhà nước.

Đại biểu đồng thời đề nghị làm rõ nghĩa vụ phối hợp, cung cấp thông tin và chấp hành các biện pháp bảo vệ phải nằm trong phạm vi nhiệm vụ, thẩm quyền và căn cứ pháp luật, tránh quy định chung chung gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp.