Cắt 'giấy phép con': Từ quyết tâm chính sách đến thực thi thực tế

Cải cách quy mô lớn

Làn sóng cải cách thủ tục hành chính năm 2026 đang cho thấy một cách tiếp cận khác biệt, không chỉ ở quy mô mà còn ở tư duy thực hiện. Theo thông tin từ Chính phủ, 8 nghị quyết được ban hành cùng thời điểm đã đồng loạt bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, 890 điều kiện kinh doanh, đồng thời đơn giản hóa 349 thủ tục và phân cấp 134 thủ tục về địa phương.

Ảnh minh họa

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng thủ tục bị cắt giảm, mà ở cách cải cách lần này được thiết kế theo hướng có thể đo lường. Mục tiêu giảm đáng kể thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp đã được đặt ra một cách cụ thể, thay vì dừng lại ở những tuyên bố định tính như trước. Điều này cho thấy nỗ lực chuyển từ cải cách hình thức sang cải cách có tác động thực chất.

Ở góc độ thị trường, việc cắt giảm thủ tục không đơn thuần giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí hành chính, mà còn mở ra khả năng giảm những “chi phí không chính thức” vốn là gánh nặng tồn tại dai dẳng nhiều năm. Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nơi nguồn lực tài chính và năng lực quản trị còn hạn chế, sự thay đổi này có thể tạo ra khác biệt rõ rệt trong khả năng tồn tại và mở rộng hoạt động.

Không dừng lại ở việc “cắt”, cải cách lần này còn thể hiện rõ định hướng tái cấu trúc bộ máy hành chính thông qua phân cấp. Việc hơn 130 thủ tục được chuyển về địa phương xử lý giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực thi, đồng thời giảm áp lực cho cấp trung ương.

Đáng chú ý, cải cách đã bắt đầu đi vào những lĩnh vực nhạy cảm như xăng dầu, nơi tồn tại dày đặc các điều kiện kinh doanh và thủ tục cấp phép. Việc “chạm” vào những lĩnh vực này cho thấy Chính phủ không còn lựa chọn cách tiếp cận an toàn, mà đang bước vào những “vùng khó”, nơi cải cách có thể tạo ra tác động trực tiếp và rõ rệt đến môi trường kinh doanh.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh được đánh giá là tín hiệu tích cực, góp phần mở rộng dư địa cạnh tranh và giảm chi phí gia nhập thị trường. Trong bối cảnh “giấy phép con” lâu nay được xem là một trong những rào cản lớn nhất, những động thái này tạo ra kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn.

Khoảng cách giữa chính sách và trải nghiệm thực tế

Tuy nhiên, cải cách trên văn bản không đồng nghĩa với cải cách trong thực tế. Đây chính là điểm khiến cộng đồng doanh nghiệp và giới chuyên gia giữ sự thận trọng khi nhìn vào đợt cắt giảm lần này.

Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nếu được triển khai thực chất, các động thái cải cách lần này sẽ tác động sâu rộng đến môi trường đầu tư - kinh doanh theo ba chiều rõ nét. Trước hết là giảm chi phí và rủi ro tuân thủ, khi hàng trăm thủ tục hành chính được cắt giảm và gần 900 điều kiện kinh doanh được bãi bỏ, qua đó không chỉ tiết kiệm chi phí chính thức mà còn hạn chế các chi phí không chính thức và rủi ro pháp lý, vốn là mối quan ngại lâu nay của doanh nghiệp.

Thứ hai, việc phân cấp mạnh và đơn giản hóa quy trình giúp rút ngắn thời gian xử lý, tăng tốc độ ra quyết định và triển khai đầu tư, là yếu tố mang tính cạnh tranh quan trọng trong kinh doanh.

Thứ ba, và quan trọng nhất, là góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp vào quyết tâm cải cách khi Chính phủ ban hành đồng loạt các nghị quyết quy mô lớn ngay từ đầu nhiệm kỳ.

Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, niềm tin chỉ bền vững khi được kiểm chứng bằng trải nghiệm thực tế, tức doanh nghiệp thực sự cảm nhận được thủ tục thông thoáng, minh bạch hơn trong quá trình thực thi.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Nguyễn Minh Thảo, Phó trưởng Ban Phát triển doanh nghiệp và môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính đánh giá cao tinh thần chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, coi đây là động lực then chốt cho tăng trưởng vì mọi trụ cột như đầu tư tư nhân, xuất khẩu, tiêu dùng đều gắn với doanh nghiệp. Tuy nhiên, để cải cách hiệu quả, cần nghiên cứu sâu, chọn đúng trọng tâm và đi vào nội hàm từng quy định, thay vì chỉ chạy theo con số.

Thực tế cho thấy, với doanh nghiệp, vấn đề không nằm ở có bao nhiêu thủ tục bị cắt, mà ở các “thực hiện có khác trước hay không”. Một thủ tục dù được đơn giản hóa trên giấy tờ nhưng vẫn phải qua nhiều khâu trung gian, nhiều cơ quan phê duyệt, thì chi phí thực tế gần như không thay đổi.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh được đánh giá là tín hiệu tích cực

Dữ liệu khảo sát mới đây của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) càng cho thấy rõ áp lực này đối với nhiều doanh nghiệp. VCCI cho biết xu hướng chủ đạo của nhiều hộ kinh doanh hiện nay là phòng thủ thay vì tăng trưởng, với hơn 60% giữ nguyên quy mô, khoảng 33% cân nhắc thu hẹp hoạt động. Một trong những nguyên nhân lớn là gánh nặng pháp lý, khi có tới 73,3% hộ kinh doanh đánh giá thủ tục pháp lý là khó khăn nghiêm trọng.

Đáng chú ý, khảo sát cũng chỉ ra nghịch lý, quy mô càng lớn thì nỗi lo tuân thủ càng tăng. Tỷ lệ lo ngại về thời gian và chi phí thực hiện quy định tăng từ 61,5% ở nhóm doanh thu nhỏ lên 87,3% ở nhóm doanh thu trên 3 tỷ đồng mỗi năm. Điều này dẫn đến tâm lý phổ biến là “không muốn lớn”, khi mở rộng kinh doanh đồng nghĩa với việc phải đối mặt với nhiều thủ tục hơn và nguy cơ phát sinh chi phí mới.

Từ kỳ vọng chính sách đến “chỉ số cảm nhận” của doanh nghiệp

Nhìn tổng thể, đợt cải cách năm 2026 có thể xem là bước tiến lớn về mặt chính sách. Quy mô cắt giảm, mức độ đồng bộ và sự tham gia của nhiều bộ, ngành cho thấy quyết tâm cải thiện môi trường kinh doanh đã được nâng lên một cấp độ mới.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở việc chuyển hóa những thay đổi này thành trải nghiệm thực tế. Khi đó, thước đo của cải cách sẽ không còn là số lượng thủ tục bị bãi bỏ, mà là thời gian xử lý hồ sơ, chi phí thực tế và mức độ thuận lợi trong từng giao dịch hành chính.

Thực tế cho thấy doanh nghiệp không kỳ vọng quá nhiều vào những con số lớn, mà quan tâm đến những thay đổi cụ thể: hồ sơ có được xử lý nhanh hơn hay không, có phải đi lại nhiều lần hay không, và có phát sinh chi phí ngoài quy định hay không. Đây chính là “chỉ số cảm nhận cải cách”, yếu tố quyết định niềm tin của thị trường.

Cải cách “giấy phép con” vì thế không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là phép thử đối với năng lực điều hành và tính nhất quán của bộ máy hành chính. Khi những rào cản được gỡ bỏ thực chất, dòng chảy kinh doanh sẽ thông suốt hơn, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Ngược lại, nếu cải cách chỉ dừng ở văn bản, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn sẽ tiếp tục kéo dài và những nỗ lực cắt giảm sẽ khó phát huy hiệu quả như kỳ vọng.