Câu chuyện hòa giải: Người 'giữ lửa' bình yên ở thôn

Khi mâu thuẫn được hóa giải bằng tình và lý

Nhắc đến công tác hòa giải ở cơ sở, ông Đinh Công Tuấn, nguyên là thành viên Tổ hòa giải thôn 9, xã Ba Trại, huyện Ba Vì cũ, nay là thôn Yên Trung, xã Suối Hai, thành phố Hà Nội luôn nở nụ cười hiền hậu. Với ông, niềm vui lớn nhất của người làm công tác hòa giải là chứng kiến những gương mặt từng căng thẳng, gay gắt với nhau có thể bắt tay, vui vẻ hòa giải sau khi được phân tích thấu đáo.

Ông Đinh Công Tuấn chia sẻ về công tác hòa giải. Ảnh: Công Phương

"Mỗi khi hoà giải thành công một mâu thuẫn, chứng kiến hai bên bắt tay nhau gạt bỏ hiềm khích, các thành viên trong tổ hòa giải chúng tôi cảm thấy công việc của mình vô cùng ý nghĩa. Dù chỉ đóng góp một phần công sức nhỏ bé, nhưng đó là nền tảng để giữ gìn tình đoàn kết, an ninh trật tự ngay từ địa bàn dân cư", ông Đinh Công Tuấn chia sẻ.

Theo ông Tuấn, trước đây khi nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế, các tranh chấp về đất đai, thường dễ dẫn đến mâu thuẫn, cãi vã, thậm chí xô xát gây thương tích. Tuy nhiên, những năm qua, nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và các ban, ngành, đoàn thể trong việc lồng ghép tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật qua các buổi sinh hoạt, hội nghị, nhận thức của bà con đã nâng lên rõ rệt. Bà con không còn tự giải quyết bằng bạo lực mà đã biết viết đơn nhờ tổ hòa giải can thiệp, hỗ trợ.

Không chỉ giải quyết mâu thuẫn gia đình hay tranh chấp đất đai, công tác hòa giải và tuyên truyền tại địa phương còn gắn liền với việc xóa bỏ các tập tục lạc hậu và bảo vệ tài nguyên. Ông Tuấn nhớ lại, trước đây tục tảo hôn từng là bài toán trăn trở. Mỗi khi nắm được thông tin gia đình nào chuẩn bị cưới hỏi cho con khi chưa đủ tuổi, tổ hòa giải lại đến trực tiếp tận nhà động viên, phân tích rõ các quy định pháp luật. Nhờ giải thích rõ tác hại về sức khỏe cũng như hậu quả pháp lý, tình trạng tảo hôn trên địa bàn đã từng bước giảm thiểu và đến nay không còn xảy ra.

Bên cạnh đó, các buổi phối hợp định kỳ với lực lượng kiểm lâm hướng dẫn bà con bảo vệ rừng, không săn bắt động vật quý hiếm cũng giúp người dân hiểu rõ ranh giới giữa hành vi vi phạm và bảo vệ môi trường sống.

"Thấu tình, đạt lý" trong tranh chấp đất đai

Kể lại một câu chuyện hòa giải điển hình, ông Đinh Công Tuấn cho biết, trong thôn từng xảy ra vụ tranh chấp ranh giới đất đai gay gắt giữa hai hộ gia đình. Ban đầu, khi phát hiện việc lấn ranh giới, hai bên đã xảy ra cãi vã, xô xát.

Nhận được thông tin, tổ hòa giải lập tức đến khuyên giải các bên bình tĩnh, tránh vụ việc bị đẩy đi quá xa, có thể vướng vòng lao lý. Sau khi hai bên đã bình tĩnh, tổ hoà giải lắng nghe từng bên trình bày về cái lý của mình. Sau khi lắng nghe, tổ hoà giải nhận thấy vụ việc phức tạp và cần xác minh rõ ranh giới đất của từng nhà nên tổ hoà giải đã báo cáo UBND xã và bố trí mời cán bộ địa chính xã xuống phối hợp cùng tổ hoà giải, đại diện các đoàn thể trong thôn tổ chức buổi hòa giải tại nhà văn hóa.

Mở đầu buổi hoà giải, đại diện tổ hòa giải sẽ đứng lên giới thiệu các bên liên quan, thành phần tham dự cũng như hai bên mâu thuẫn. Sau đó, tổ hòa giải sẽ ngồi nghe từng bên trình bày về ý kiến của mình cũng như chứng cứ về giấy tờ đất của mình. Sau đó, cán bộ địa chính sẽ phân tích về nguồn gốc hình thành thửa đất cũng như quá trình sử dụng và đưa ra ý kiến về ranh giới đất. Tiếp theo, thành viên tổ hòa giải sẽ giải thích, phân tích với hai bên mâu thuẫn, phân tích về tình làng nghĩa xóm...

Sau khi phân tích các khía cạnh của vấn đề, hai bên mâu thuẫn đã hiểu ra và thống nhất mốc giới đất theo xác định của bản đồ và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Hai bên bắt tay nhau, vui vẻ hóa giải hết mâu thuẫn trong niềm vui của mọi người.

Theo ông Đinh Công Tuân, kinh nghiệp hoà giải của ông có thể chia ra làm 3 bước hoà giải. Bước thứ nhất là lắng nghe và xác minh. Với bước này, hoà giải viên sẽ lắng nghe từng người trình bày nguyện vọng, lý lẽ, sự việc cũng như đưa ra các giấy tờ, chứng cứ liên quan đến thửa đất,...

Bước thứ 2 là đưa ra các căn cứ pháp lý. Với bước này, hoà giải viên sẽ phân tích tình huống xảy ra và căn cứ pháp lý về sự việc, hậu quả của sự việc. Đồng thời, khuyên giải người trong cuộc bình tĩnh, lắng nghe các chứng cứ, nội dung từ các văn bản, nguồn gốc hình thành, quá trình sử dụng đất,... để người dân nghe theo.

Cùng với đó, hoà giải viên cần phải vận động bằng tình cảm, phân tích cái lý, cái tình trong từng tình huống xảy ra, phân tích về tình làng nghĩa xóm, “bán anh em xa, mua láng giềng gần”... để giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn, tình đoàn kết trong khu dân cư.

Phó Chủ tịch UBND xã Suối Hai Lê Hào Quang cho biết, công tác hòa giải tại thôn 9, xã Ba Trại, huyện Ba Vì cũ, nay là thôn Yên Trung, xã Suối Hai, thành phố Hà Nội đã phát huy hiệu quả thiết thực trong giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở. Thông qua sự kiên trì, trách nhiệm và cách vận dụng linh hoạt giữa tình và lý của các hòa giải viên, nhiều vụ việc phát sinh trong đời sống dân cư, nhất là tranh chấp đất đai, mâu thuẫn gia đình, đã được giải quyết kịp thời, hạn chế nguy cơ phát sinh khiếu kiện kéo dài, góp phần giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng.