Câu chuyện phía sau tấm mành tre thủy đình

Thủy đình phường múa rối nước Đào Thục là không gian biểu diễn quen thuộc của phường rối địa phương. Từ sân khấu nhỏ giữa ao làng, nghệ thuật dân gian này đã được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ

Một buổi biểu diễn thành công là thành quả của biết bao nỗ lực từ những nghệ nhân trong phường rối

Như thường lệ, cứ khoảng 1 tiếng trước giờ diễn, các nghệ nhân sẽ bắt đầu tụ họp bên trong thủy đình để chuẩn bị đạo cụ, kiểm tra dây kéo, sào điều khiển và mặc trang phục chống nước

Trên trán họ, dải băng đỏ in dòng chữ “Phường múa rối nước Đào Thục” không chỉ là dấu hiệu nhận diện, mà còn như một lời khẳng định về niềm tự hào và sự gắn bó với nghề tổ

Trước khi xuống ao biểu diễn, mỗi nghệ nhân đã phải mặc sẵn bộ đồ chống nước

Vào mùa đông, nhiều nghệ nhân phải ngâm mình hàng giờ trong làn nước lạnh, họ đã nghĩ ra cách uống nước mắm và ngâm muối để giữ ấm cơ thể

Sau tấm mành tre, mỗi cử động của quân rối là kết quả của hệ thống sào, dây cùng sự ăn ý của nhiều nghệ nhân. Trên mặt nước, con rối hiện lên sinh động, còn người điều khiển lặng lẽ ẩn mình phía sau

Đôi tay trần liên tục di chuyển sào theo nhiều chuyển động, điều hướng quân rối trong môi trường ẩm ướt. Đây là yêu cầu bắt buộc để những người nghệ nhân có thể cảm nhận lực tay chính xác và giữ chuyển động tự nhiên cho từng tích trò

Tiết mục “Múa rồng” là một tiết mục đòi hỏi kĩ thuật và sự phối hợp cao. Con rối được điêu khắc theo hình tượng con rồng thời Lý và được chia thành 12 khúc, tượng trưng cho 12 tháng trong năm, nhằm gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa

Theo quan niệm xưa, người được giao biểu diễn tiết mục này phải là người có tâm, có tài, có đức, bởi đây được xem như là tiết mục mang linh khí của cả làng và gửi lời cầu chúc may mắn tới dân làng

Nếu trước kia, thủy đình gần như chỉ là không gian của nam giới, thì nay, các nghệ nhân nữ đã góp mặt trong phường múa rối nước Đào Thục, trực tiếp xuống nước biểu diễn, góp phần gìn giữ và tiếp nối nghề truyền thống của làng

Những quân rối gỗ với lớp sơn nhiều màu sắc là linh hồn của buổi diễn. Mỗi nhân vật đảm nhận một vai trò riêng trong các tích trò phản ánh đời sống nông thôn, lễ hội và ước vọng dân gian

Hiện nay, không ít tích trò cổ của phường múa rối nước Đào Thục đang đứng trước nguy cơ mai một khi lớp nghệ nhân cao tuổi dần vắng bóng, trong khi nhiều kĩ thuật biểu diễn và bí quyết điều khiển chưa kịp truyền lại cho thế hệ sau

Bởi vậy, gìn giữ nghệ thuật múa rối nước Đào Thục ngày hôm nay không chỉ dừng lại ở việc bảo quản những quân rối gỗ hay sân khấu thủy đình, mà còn là gìn giữ kĩ năng biểu diễn, làn điệu, nhịp phách và cả tinh thần của từng tích trò xưa

Nghệ nhân Nguyễn Thế Nghị (bên trái), Trưởng phường múa rối nước Đào Thục đang trực tiếp hướng dẫn lớp nghệ nhân trẻ thao tác điều khiển quân rối trong thủy đình. Ông cho biết, nếu trước đây phường rối phải đi vận động thanh niên theo học nghề, thì nay, nhiều bạn trẻ chủ động tìm đến, với kì vọng tiếp nối cho di sản gần 300 năm tuổi của làng

Em Đinh Hoàng Giang đã tham gia học nghề từ những năm trung học, tính đến nay đã 4 đến 5 năm. Sự xuất hiện của lớp trẻ được xem là tín hiệu tích cực cho tương lai của phường múa rối nước Đào Thục

Lịch diễn của phường hiện chưa cố định, chủ yếu phụ thuộc vào lượng khách đặt trước. Có ngày đông khán giả, cũng có ngày chỉ lác đác vài người, nhưng các buổi diễn vẫn được duy trì

Khi tiếng trống kết thúc, các nghệ nhân rời mặt nước, cởi bỏ bộ đồ chống thấm và trở lại nhịp sống thường ngày. Sau sân khấu thủy đình, họ vẫn là những người dân làm nông bình dị đang trực tiếp nuôi dưỡng di sản quê hương

Sau tấm màn thủy đình, hành trình giữ nghề của người dân Đào Thục vẫn lặng lẽ tiếp diễn từng ngày. Bên cạnh nỗ lực gìn giữ di sản, các nghệ nhân cũng mong có thêm những tuyến xe buýt kết nối thuận tiện từ trung tâm Hà Nội về làng, để nhiều du khách có cơ hội tìm đến và tiếp cận, thưởng thức nghệ thuật múa rối nước Đào Thục