Câu chuyện từ những trường học robot ở Trung Quốc

Một robot hình người đang học cách sắp xếp các món đồ trên kệ tại trung tâm huấn luyện dữ liệu cho robot hình người tại Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Ảnh: Getty Images

Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển các cơ sở huấn luyện robot để giải quyết một trong những thách thức lớn nhất trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hiện thân, đó là giúp robot thực hiện các nhiệm vụ phức tạp trong môi trường thực tế. Các cơ sở vừa là nơi đào tạo, thử nghiệm và hoàn thiện robot, vừa cung cấp dữ liệu để phát triển AI, giúp doanh nghiệp giảm chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D).

Theo Viện Công nghệ thông tin và Truyền thông Trung Quốc, tính đến cuối tháng 6/2026, nước này đã hoàn thành để đưa vào vận hành hơn 70 cơ sở huấn luyện robot; hơn 40 cơ sở khác đang được xây dựng hoặc trong giai đoạn lập kế hoạch.

Tại Hùng An, thành phố đang được xây dựng cách Bắc Kinh khoảng 105 km về phía Tây Nam, robot được huấn luyện thực hiện các công việc như thu gom rác, sắp xếp hàng hóa và vận chuyển đồ trong môi trường mô phỏng nhà máy, nơi làm việc và không gian công cộng.

Một trường đào tạo robot tại Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, đã tiếp nhận 30 robot trong khóa đầu tiên. Sau hơn 2 tháng huấn luyện, 4 robot đã hoàn thành chương trình và bắt đầu làm việc: hướng dẫn khách tại bảo tàng, dẫn khách tham quan trường học, kiểm tra tại xưởng sản xuất của Nestlé ở Thiên Tân và biểu diễn piano tại Hàn Quốc.

Jiang Lei, nhà khoa học thuộc Trung tâm Đổi mới robot hình người do trung ương và địa phương phối hợp xây dựng, cho rằng robot AI hiện thân đã vượt qua giai đoạn phát triển ban đầu, từ “0 lên 1”, nhưng vẫn gặp khó khăn khi mở rộng ứng dụng từ “1 lên 10”. Những điểm nghẽn chính bao gồm tiêu chuẩn, quản lý kỹ thuật, thử nghiệm ở quy mô thí điểm và khả năng thích nghi với các môi trường thực tế khác nhau.

Nền tảng sản xuất quy mô lớn giúp Trung Quốc vừa có thị trường cho robot, vừa có nhiều môi trường để huấn luyện và thử nghiệm. Theo Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc, năm 2025, nước này có hơn 6.200 doanh nghiệp AI đang hoạt động, với giá trị ngành công nghiệp AI cốt lõi vượt 1.200 tỷ nhân dân tệ (khoảng 173,9 tỷ USD).

Số liệu chính thức cho thấy Trung Quốc đã phát triển hơn 400 mẫu robot hình người hoàn chỉnh trong năm 2025, chiếm hơn một nửa tổng số toàn cầu. Trong nửa đầu năm 2026, các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm 97% lượng robot hình người xuất xưởng trên thế giới, theo báo cáo công bố tại Hội nghị Robot Thế giới 2026.

Dữ liệu đang trở thành đầu vào thiết yếu để phát triển AI hiện thân. Trong khi các mô hình ngôn ngữ lớn và AI đa phương thức phát triển nhờ kho văn bản và dữ liệu Internet, robot cần dữ liệu thu thập qua tương tác với thế giới vật lý để học cách di chuyển và thực hiện nhiệm vụ.

Sự khác biệt về yêu cầu lực tác động, độ chính xác và chuyển động giữa nhà máy, nhà kho và nhà hàng khiến việc thu thập đủ dữ liệu chất lượng cao trở nên tốn kém. Theo các nhà phân tích trong ngành, phần lớn dữ liệu huấn luyện robot chưa được thu thập, xử lý và lưu trữ một cách có hệ thống.

Năm 2025, khi Tập đoàn Hùng An Trung Quốc tìm cách tích hợp nền tảng số với hoạt động thực tế của thành phố, một số công ty phát triển mô hình AI hàng đầu đã đề nghị mua các bộ dữ liệu chất lượng cao có tổng thời lượng lên tới hàng chục triệu giờ. Ông Cao Yue, nhà quản lý tại công ty con chuyên về công nghệ đô thị số của tập đoàn, cho biết dữ liệu tại trường đào tạo robot ở Hùng An được dùng để huấn luyện mô hình AI, đồng thời đưa vào không gian dữ liệu đô thị để có thể chia sẻ và giao dịch trong tương lai. Các cơ sở này vì vậy không chỉ cung cấp môi trường thử nghiệm mà còn tạo nguồn dữ liệu cho ngành AI hiện thân.

Một công nhân đang huấn luyện robot công nghiệp dạng người tại trung tâm đào tạo dữ liệu cho robot dạng người ở Công viên Shougang, Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: Getty Images

Tại một cơ sở thí điểm cấp quốc gia về ứng dụng AI hiện thân ở Hàng Châu, doanh nghiệp có thể tiếp cận năng lực tính toán, dữ liệu, dịch vụ mô hình AI và môi trường thử nghiệm thông qua nền tảng kỹ thuật dùng chung. Zhang Haiwei, nhà sáng lập một công ty công nghệ robot tại Hàng Châu, cho biết trước đây doanh nghiệp có thể phải chi hàng chục triệu nhân dân tệ chỉ riêng cho dữ liệu huấn luyện để phát triển một ứng dụng thực tế. Tham gia cơ sở thí điểm giúp các công ty khởi nghiệp tiếp cận nguồn lực đổi mới sáng tạo cấp quốc gia tại cùng một nơi, qua đó giảm đáng kể chi phí R&D trong giai đoạn thử nghiệm.

Mô hình dùng chung giúp doanh nghiệp giảm nhu cầu tự xây dựng khu huấn luyện, hệ thống xử lý dữ liệu và môi trường thử nghiệm riêng, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển từ nguyên mẫu trong phòng thí nghiệm sang robot có thể làm việc trong thực tế.

Ngày càng có nhiều robot được đưa vào nơi làm việc cũng làm dấy lên câu hỏi về tác động đối với việc làm. Yu Jiang, nhà nghiên cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, cho rằng các cuộc cách mạng công nghệ có thể khiến một số nghề biến mất nhưng cũng tạo ra công việc mới. Ông dẫn ví dụ khi ô tô thay thế xe ngựa, một số người điều khiển xe ngựa đã chuyển sang làm tài xế.

Ông Xiong Rong, Giáo sư tại Đại học Chiết Giang, nhận định robot sẽ ngày càng đảm nhận các công việc lặp đi lặp lại, nặng nhọc và có rủi ro cao, trong khi con người tập trung hơn vào quản lý, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đầu tháng 10/2026, Trung Quốc bổ sung 11 nghề vào danh mục nghề nghiệp được công nhận chính thức, trong đó có kỹ thuật viên ứng dụng robot AI hiện thân và nhà phát triển tác nhân AI (AI agent).

Theo các chuyên gia, học tập suốt đời và đào tạo lại kỹ năng là cần thiết để người lao động thích nghi với môi trường làm việc mới, nơi khả năng phán đoán, sự đồng cảm và tính sáng tạo của con người kết hợp với độ chính xác và sức bền của robot.