Ngành học tên lạ nhưng ứng dụng khắp nơi, điểm chuẩn ở trường top đầu lên tới 28,4, lương chuyên gia có thể trên 100 triệu đồng/tháng

Ngành học có tên gọi lạ nhưng hiện diện trong hàng loạt thiết bị quen thuộc

Trong những năm gần đây, sự phát triển của công nghệ đã làm xuất hiện nhiều ngành đào tạo mới, đòi hỏi kiến thức kết hợp giữa các lĩnh vực khác nhau. Trong số đó, Hệ thống nhúng và IoT đang thu hút sự quan tâm nhờ tính ứng dụng cao và khả năng tham gia vào nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Dù tên gọi chưa thực sự phổ biến với nhiều người, công nghệ này lại có mặt trong những thiết bị được sử dụng hằng ngày. Từ máy giặt, điện thoại đến ô tô, robot hay dây chuyền sản xuất tự động, hệ thống nhúng đều có thể đảm nhiệm những chức năng quan trọng.

Hệ thống nhúng và IoT đang thu hút sự quan tâm nhờ tính ứng dụng cao và khả năng tham gia vào nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh - Ảnh minh hoạ

Hệ thống nhúng là sự kết hợp giữa phần cứng và phần mềm, được thiết kế để thực hiện một hoặc một nhóm nhiệm vụ cụ thể. Khác với máy tính thông thường có thể chạy nhiều ứng dụng đa dạng, hệ thống nhúng thường được tối ưu cho chức năng chuyên biệt của thiết bị. Chẳng hạn, trong máy giặt, bộ điều khiển giúp lựa chọn chương trình giặt, kiểm soát lượng nước, thời gian và hoạt động của động cơ. Với ô tô, các hệ thống điện tử nhúng tham gia điều khiển động cơ, hỗ trợ phanh, túi khí và nhiều tính năng an toàn.

Để một hệ thống nhúng hoạt động, kỹ sư cần kết hợp nhiều thành phần như vi xử lý, vi điều khiển, cảm biến và mạch điện tử. Phần mềm được lập trình để tiếp nhận tín hiệu, xử lý dữ liệu và đưa ra lệnh điều khiển phù hợp. Do thường hoạt động bên trong thiết bị, những hệ thống này ít được người dùng nhận biết trực tiếp. Tuy nhiên, chúng có ảnh hưởng lớn đến độ chính xác, tính ổn định và hiệu quả vận hành của sản phẩm.

Nếu hệ thống nhúng giúp thiết bị xử lý thông tin và thực hiện nhiệm vụ, IoT lại mở rộng khả năng kết nối, trao đổi dữ liệu giữa các thiết bị. IoT là viết tắt của Internet of Things, thường được gọi là Internet vạn vật. Nhờ các công nghệ kết nối như Wi-Fi, Bluetooth, mạng di động 4G hoặc 5G, thiết bị có thể truyền dữ liệu đến những hệ thống khác để phục vụ việc theo dõi, phân tích và điều khiển từ xa. Đây là nền tảng của nhiều sản phẩm nhà thông minh và giải pháp quản lý thiết bị hiện đại.

Cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và mạng 5G, vai trò của Hệ thống nhúng và IoT được kỳ vọng tiếp tục mở rộng. Thiết bị ngày càng cần khả năng xử lý thông tin nhanh, kết nối ổn định và hoạt động tự động với mức độ chính xác cao. Vì vậy, nhân lực có khả năng thiết kế, lập trình và tích hợp các hệ thống thông minh sẽ có thêm cơ hội tham gia vào những dự án công nghệ mới. Đây cũng là lý do ngành học này được nhiều trường đại học đưa vào chương trình đào tạo chuyên sâu.

Điểm chuẩn có trường lên tới 28,4, kỹ sư giàu kinh nghiệm có thể nhận lương cao

Sinh viên theo học Hệ thống nhúng và IoT cần xây dựng nền tảng kiến thức ở cả công nghệ thông tin và kỹ thuật điện, điện tử. Những môn học cơ bản thường bao gồm toán học, lập trình, cấu trúc dữ liệu, mạch điện và điện tử. Sau đó, người học tiếp cận các nội dung chuyên sâu như vi điều khiển, vi xử lý, thiết kế hệ thống nhúng và phát triển phần mềm điều khiển. Đây là ngành có tính kỹ thuật cao, đòi hỏi khả năng tư duy logic và sự kiên trì trong quá trình học tập.

Bên cạnh kiến thức về phần cứng, sinh viên còn được tìm hiểu cách các thiết bị kết nối và trao đổi dữ liệu. Những nội dung như cảm biến, truyền thông không dây, mạng IoT và xử lý thông tin đóng vai trò quan trọng trong chương trình đào tạo. Người học có thể tham gia các bài tập hoặc dự án thiết kế sản phẩm thông minh, từ bộ điều khiển đơn giản đến hệ thống giám sát thiết bị. Kinh nghiệm thực hành là yếu tố cần thiết để chuyển kiến thức trên giảng đường thành năng lực làm việc thực tế.

Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể tìm kiếm cơ hội ở nhiều vị trí như kỹ sư hệ thống nhúng, kỹ sư IoT, lập trình viên firmware, kỹ sư phần cứng hoặc kỹ sư phần mềm điều khiển. Một số người lựa chọn hướng phát triển sản phẩm điện tử, thiết kế mạch hoặc tích hợp cảm biến và thiết bị kết nối. Những người khác có thể làm việc trong lĩnh vực tự động hóa, giám sát dây chuyền sản xuất hoặc phát triển giải pháp công nghệ cho doanh nghiệp. Phạm vi công việc tương đối rộng nhưng yêu cầu chuyên môn cụ thể sẽ khác nhau ở từng vị trí.

Mức lương ngành hệ thống nhúng và IOT khá hấp dẫn - Ảnh minh hoạ

Các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử, viễn thông, ô tô, năng lượng, y tế và sản xuất công nghiệp đều có thể sử dụng nhân lực được đào tạo về hệ thống nhúng. Khi nhà máy đẩy mạnh tự động hóa, nhu cầu thiết kế và vận hành thiết bị có khả năng thu thập, xử lý dữ liệu cũng trở nên quan trọng hơn. Những kỹ sư có thể phối hợp giữa lập trình và hiểu biết phần cứng thường có lợi thế khi tham gia phát triển sản phẩm. Ngoài chuyên môn, khả năng đọc tài liệu tiếng Anh và làm việc theo nhóm cũng là những kỹ năng cần thiết.

Về thu nhập, mức lương trong lĩnh vực này phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm, vị trí công việc và năng lực thực tế. Nhân sự có chuyên môn sâu, khoảng 5 năm kinh nghiệm trở lên hoặc làm việc tại doanh nghiệp nước ngoài có thể đạt mức thu nhập trên 50 triệu đồng/tháng. Một số vị trí chuyên gia cấp cao có thể nhận trên 100 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, đây là mức thu nhập dành cho những trường hợp có năng lực và kinh nghiệm phù hợp, không phải mức lương phổ biến của sinh viên mới ra trường.

Sức hút của ngành còn thể hiện qua điểm chuẩn tuyển sinh tại một số trường đại học. Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, điểm chuẩn ngành Hệ thống nhúng và IoT được ghi nhận tăng từ 27,21 điểm năm 2024 lên 27,85 điểm năm 2025 và đạt 28,4 điểm năm 2026. Đây là mức điểm khá cao, phản ánh sự cạnh tranh trong tuyển sinh của ngành tại cơ sở đào tạo này. Tuy nhiên, điểm chuẩn còn phụ thuộc vào phương thức xét tuyển và cách tính điểm của từng trường, nên thí sinh cần đối chiếu đúng thông tin khi đăng ký nguyện vọng.

Ngoài Đại học Bách khoa Hà Nội, lĩnh vực Hệ thống nhúng và IoT còn được đào tạo tại một số cơ sở như Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, Trường Đại học Bách khoa thuộc Đại học Đà Nẵng, Học viện Hàng không Việt Nam và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. Tùy trường, chương trình có thể được tổ chức thành ngành hoặc chuyên ngành, với tên gọi và định hướng đào tạo khác nhau. Vì vậy, thí sinh nên tìm hiểu kỹ nội dung học, điều kiện thực hành và cơ hội thực tập thay vì chỉ dựa vào tên ngành.

Dù có triển vọng nghề nghiệp đáng chú ý, Hệ thống nhúng và IoT không phải lựa chọn phù hợp với tất cả mọi người. Người học cần có hứng thú với toán, lập trình, điện tử và quá trình tìm hiểu cách thiết bị hoạt động. Công việc cũng đòi hỏi sự cẩn thận bởi những lỗi nhỏ trong thiết kế hoặc lập trình có thể ảnh hưởng đến khả năng vận hành của sản phẩm. Việc liên tục cập nhật kiến thức là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng.

Trong khoảng 5–10 năm tới, quá trình phát triển thiết bị thông minh và tự động hóa được kỳ vọng tiếp tục tạo ra nhu cầu đối với kỹ sư Hệ thống nhúng và IoT. Tuy nhiên, cơ hội việc làm và mức lương vẫn phụ thuộc vào chất lượng đào tạo, kỹ năng thực hành và khả năng đáp ứng yêu cầu tuyển dụng. Với những học sinh yêu thích công nghệ và sẵn sàng theo đuổi lĩnh vực kỹ thuật chuyên sâu, đây là một hướng học tập đáng cân nhắc khi lựa chọn ngành nghề tương lai.